Cần bãi bỏ Điều 292 Bộ luật Hình sự

(ĐTTCO) - Chủ tịch Phòng Thương mại - Công nghiệp Việt Nam (VCCI) Vũ Tiến Lộc vừa ký văn bản gửi Ủy ban Thường vụ Quốc hội góp ý về Điều 292 Bộ luật Hình sự năm 2015 nhằm phục vụ cho quá trình rà soát sửa đổi luật này. Một lần nữa, những vấn đề liên quan đến quy định về "kinh doanh trái phép trên mạng" lại được nhấn mạnh nhằm minh chứng cho sự bất cập lớn hiện nay phải được bãi bỏ.

Tội kinh doanh trái phép được chuyển lên mạng

Hiện nay có 3 dạng dịch vụ trên mạng máy tính, mạng viễn thông phải xin phép/đăng ký, bao gồm: trang thông tin điện tử tổng hợp (không có phát hành tin mới, nếu phát hành tin gọi là báo điện tử và quản lý theo pháp luật báo chí); mạng xã hội (bao gồm cả diễn đàn hoặc các website, ứng dụng nào có chức năng trao đổi, tương tác giữa người dùng với nhau); cung cấp dịch vụ nội dung trên mạng viễn thông (nhắn tin đầu số).

Một trong những điểm VCCI kiến nghị điều chỉnh là bãi bỏ Điều 292 và phi hình sự hóa các hành vi cung cấp dịch vụ không có/không đúng giấy phép đối với sàn giao dịch thương mại điện tử; trò chơi điện tử trên mạng; trung gian thanh toán; các dịch vụ khác, bao gồm trang thông tin điện tử, mạng xã hội, dịch vụ nội dung trên mạng viễn thông.

Trong đó, trang thông tin điện tử tổng hợp và mạng xã hội phải có giấy phép, còn cung cấp dịch vụ nội dung trên mạng phải đăng ký. Mức phạt cho các hành vi cung cấp các dịch vụ trên không có giấy phép, không thực hiện đúng giấy phép từ 5-30 triệu đồng.

Điều 292 sử dụng từ "các loại dịch vụ khác" là không phù hợp, vì sẽ cho phép các bộ, ngành có thể quy định thêm "tội mới" trong Bộ luật Hình sự, mỗi khi ban hành thêm quy định yêu cầu loại dịch vụ trên mạng nào đó phải xin cấp phép. Thí dụ, các dịch vụ thư điện tử, lưu trữ, tìm kiếm, tra cứu, giải trí như xem phim, nghe nhạc… Nếu bộ ngành nào quy định thêm các dịch vụ này phải xin phép, đồng nghĩa với việc mở rộng các hành vi có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự.

Điều 292 xác định yếu tố địa điểm, phương pháp, công cụ phạm tội là trên mạng máy tính, mạng viễn thông. Theo ông Vũ Tiến Lộc, đây có lẽ là tội danh rất đặc biệt của Bộ luật Hình sự do không gian phạm tội được coi là yếu tố chính để phân biệt với các tội khác. Trong 6 hành vi được liệt kê tại Điều 292, nhiều hành vi chỉ có thể thực hiện trên nền tảng mạng máy tính, mạng viễn thông như: thương mại điện tử, trung gian thanh toán, trò chơi điện tử trên mạng, các dịch vụ khác trên mạng. Song vẫn có 2 hành vi có thể được thực hiện không nhất thiết trên mạng là kinh doanh đa cấp và kinh doanh vàng tài khoản (về lý thuyết, vẫn có thể kinh doanh vàng tài khoản thông qua đặt lệnh trực tiếp tại sàn không cần mạng máy tính). Do đó, việc phân biệt hành vi như Điều 292 sẽ khiến nảy sinh câu hỏi: Vì sao chính sách hình sự của Nhà nước lại phân biệt đối xử giữa kinh doanh trên mạng và kinh doanh không trên mạng?

Lĩnh vực công nghệ thông tin đang là hướng phát triển của nền kinh tế Việt Nam. Nhà nước đã có nhiều chính sách ưu đãi đối với DN lĩnh vực này như miễn giảm thuế thu nhập DN, thuế thu nhập cá nhân… Vì thế, Điều 292 đã tạo tâm lý lo lắng cho DN trong lĩnh vực công nghệ thông tin, cũng như DN có sử dụng mạng viễn thông, mạng máy tính trong hoạt động kinh doanh. Điều luật đã hình sự hóa nhiều hành vi vốn chỉ nên xử lý hành chính, thí dụ như cung cấp trò chơi điện tử trên mạng không có giấy phép.

Cần bãi bỏ Điều 292 Bộ luật Hình sự ảnh 1

Quy định xử lý hình sự quá rộng

Điều 292 không phân biệt về động cơ và mục đích của việc phạm tội và cũng xử lý cả trường hợp người phạm tội có doanh thu. Điều 292 cũng quy định quá rộng khi xử lý hình sự ngay cả hành vi kinh doanh có nguy cơ gây nguy hiểm cho xã hội thấp. Quy định hành vi "cung cấp một trong các dịch vụ sau đây trên mạng máy tính, mạng viễn thông không có giấy phép hoặc không đúng nội dung được cấp phép", nếu chỉ cần điều chỉnh cách tiếp cận thành "không làm thủ tục xin phép hoặc điều chỉnh giấy phép trước khi cung cấp một trong các dịch vụ sau đây trên mạng máy tính, mạng viễn thông", sẽ thấy ngay đây chỉ nên bị xử lý hành chính vì đã thiếu sót về làm thủ tục hành chính. Do đó, có thể nói Điều 292 đã hình sự hóa một vi phạm hành chính, tương tự như hành vi kinh doanh không đăng ký trong tội kinh doanh trái phép của Bộ luật Hình sự năm 1999.

Điều 292 chỉ xử lý trách nhiệm hình sự đối với cá nhân mà không xử lý đối với pháp nhân phạm tội. Trong khi đó, các loại giấy phép kinh doanh được liệt kê ở trên lại chủ yếu được cấp cho các pháp nhân là DN. Việc quyết định kinh doanh không phép có thể là quyết định của hội đồng quản trị công ty nhiều thành viên, thậm chí 7-9 thành viên. Điều này có thể gây khó khăn cho việc truy cứu trách nhiệm hình sự cá nhân.

Không những vậy, quy định ở Điều 292 có sự phân biệt trong nước và nước ngoài. Pháp luật về quản lý mạng internet hiện nay của Việt Nam quá chú trọng vào công tác tiền kiểm thông qua các quy định về đăng ký và cấp phép. Tuy nhiên, với đặc tính không biên giới, các quy định này hầu như không tác động đến các nhà cung cấp dịch vụ ở nước ngoài, chỉ siết chặt hơn hoạt động của DN trong nước. Trên thực tế, hiện nay vẫn có rất nhiều dịch vụ được liệt kê tại Điều 292 do các nhà cung cấp đặt tại nước ngoài không thể bị xử lý theo tội danh này. Thí dụ, người dùng Việt Nam vẫn có thể dễ dàng tải và chơi các trò chơi trên kho ứng dụng toàn cầu được sản xuất và phát hành bởi nhiều DN nước ngoài. Vô hình trung, pháp luật của Việt Nam lại đóng cửa đối với DN trong nước và mở cửa cho DN nước ngoài. Hiện nay, đã xuất hiện một số trường hợp một số cá nhân người Việt ra nước ngoài để thành lập DN nhằm cung cấp các dịch vụ trên mạng viễn thông cho khách hàng chủ yếu tại Việt Nam.

Hà My

Các tin, bài viết khác

Đọc nhiều nhất

Một lượng lớn ô tô nhập khẩu từ 2019 nay đã đổ vào thị trường Việt Nam.

Ô tô giá giảm mạnh do tồn kho lớn

(ĐTTCO)-Giá xe ô tô nhập khẩu cũng như lắp ráp trong nước từ đầu năm đến nay liên tục giảm mạnh do ảnh hưởng từ nhiều yếu tố. Tuy nhiên từ nay đến cuối năm, nhiều khả năng các hãng xe sẽ tăng giá trở lại vì đã giải quyết gần hết xe tồn kho.