DỰ ÁN ODA RÁC THẢI ĐẮP CHIẾU

Bài 2: Bỏ thương, vương... lãng phí

(ĐTTCO) - Sự không hiệu quả, không tìm được đầu ra sản phẩm và thua lỗ của các nhà máy chế biến rác thải là nguyên nhân chính dẫn đến quyết định dừng hoạt động nhà máy chế biến rác thải của các địa phương trong thời gian qua. Thực trạng này cho thấy sự lãng phí trong đầu tư bằng nguồn vốn ODA tại nhiều địa phương trên cả nước.

Làm rõ phương án kinh tế

Mới đây UBND tỉnh Lào Cai đã yêu cầu tạm dừng hoạt động Nhà máy xử lý rác thải TP Lào Cai; UBND tỉnh Hải Dương giao cho CTCP Quản lý công trình đô thị Hải Dương tiếp nhận lại Nhà máy chế biến phân hữu cơ từ rác thải sinh hoạt và thay mặt UBND tỉnh trả nợ vay ODA đã đầu tư cho nhà máy...

Việc đầu tư hàng loạt dự án chế biến rác thải thành phân hữu cơ compost những năm qua tại các địa phương đã diễn ra như một phong trào, hàng loạt nhà máy được xây dựng. Hệ lụy của nó là hàng ngàn tỷ đồng đầu tư lãng phí, hàng chục nhà máy rơi vào tình cảnh khó khăn, hoạt động cầm chừng, hoặc dừng hoạt động, trong khi nợ và lãi vay ODA vẫn phải hoàn trả.

Cụ thể, được đưa vào vận hành chưa đầy 1 năm, nhưng Nhà máy xử lý rác thải TP Lào Cai đang trong thời gian thí điểm vận hành, đã bị UBND tỉnh yêu cầu Sở Xây dựng, Sở Tài chính, Sở Công Thương và Công ty TNHH MTV Môi trường Đô thị Lào Cai đánh giá lại hiệu quả hoạt động. Theo đó, tỉnh này yêu cầu nhà máy tạm dừng hoạt động để triển khai thực hiện đề án phân loại chất thải rắn sinh hoạt tại nguồn trên địa bàn TP Lào Cai và Sa Pa, Bát Xát.

Nhà máy được đầu tư và đưa vào vận hành từ tháng 10-2015, là một hợp phần thuộc dự án cơ sở hạ tầng nông thôn và du lịch tỉnh Lào Cai, được UBND tỉnh phê duyệt báo cáo nghiên cứu khả thi từ năm 2007. Nhà máy có tổng kinh phí đầu tư 81,25 tỷ đồng. Trong đó, vốn vay Cơ quan Phát triển Pháp (AFD) 66,3 tỷ đồng, vốn đối ứng 14,95 tỷ đồng. Nhà máy có công suất xử lý rác trung bình 100 tấn/ngày, có thể đạt công suất tối đa 147 tấn/ngày. Mục đích xây dựng nhà máy xử lý rác thải này nhằm xử lý toàn bộ rác thải thu gom được trong phạm vi đô thị của TP Lào Cai, thị trấn Bát Xát, thị trấn Sa Pa, sau đó chế biến thành phân hữu cơ, phân khoáng và thu hồi các thành phần có thể tái chế nhằm giảm tối đa lượng rác chôn lấp trực tiếp, đảm bảo vệ sinh môi trường.

Nhưng đến nay sau thời gian chạy thử, UBND tỉnh Lào Cai buộc phải ra quyết định dừng hoạt động nhà máy. Nguyên nhân sản phẩm cuối cùng thu được từ chế biến rác thải là phân hữu cơ compost và các sản phẩm hạt nhựa PE, PP không đáp ứng các chỉ số hóa lý theo thiết kế ban đầu, nên không tiêu thụ được trên thị trường. Vì vậy, phương án kinh tế của nhà máy không đạt hiệu quả như những tính toán ban đầu. Giống như các nhà máy chế biến rác thải khác, nguyên nhân được người đại diện cho Công ty TNHH MTV Môi trường Đô thị Lào Cai đưa ra do rác thải sinh hoạt chuyển từ các khu dân cư về là rác hỗn hợp chưa được phân loại tại nguồn, nên không thể tái chế ngay thành phân hữu cơ được. Thực trạng này đã đẩy nhà máy rơi vào tình trạng dừng hoạt động trong nhiều tháng qua. Việc vận hành lại nhà máy tiền tỷ này trong thời gian tới sẽ phụ thuộc vào đánh giá lại hiệu quả kinh tế của nhà máy của các sở, ngành liên quan. Nếu nhà máy không thực sự hiệu quả UBND tỉnh Lào Cai sẽ quyết định đóng cửa.

Bài 2: Bỏ thương, vương... lãng phí ảnh 1

Nhà máy xử lý rác thải TP Lào Cai vừa đưa vào vận hành đã buộc phải dừng hoạt động.

Đùn đẩy tiếp nhận nhà máy rác thải sau đầu tư

Trong một động thái mới đây, UBND tỉnh Hải Dương đã chỉ đạo giao lại nhà máy chế biến phân hữu cơ từ rác thải sinh hoạt tỉnh Hải Dương cho CTCP Quản lý công trình đô thị Hải Dương tiếp nhận. Trước đó nhà máy này đã nhiều lần đổi chủ nhưng vẫn không thể nâng cao hiệu quả hoạt động chế biến, xử lý rác thải. Mặt khác các sản phẩm phân hữu cơ do nhà máy sản xuất không thể cạnh tranh được trên thị trường. Kết quả hàng ngàn tấn phân hữu cơ compost được tái chế từ rác phải chất đống trong kho.

Nhà máy chế biến phân hữu cơ từ rác thải sinh hoạt tỉnh Hải Dương có tổng mức đầu tư 137 tỷ đồng từ nguồn vay ODA và nguồn đối ứng của địa phương. Ban đầu UBND tỉnh giao cho Công ty TNHH MTV Môi trường đô thị tỉnh quản lý vận hành. Sau 1 năm nhà máy hoạt động không hiệu quả, tháng 10-2012, UBND tỉnh đã quyết định giao cho CTCP Môi trường ATP - Seraphin Hải Dương (CTCP Môi trường ATP) quản lý vận hành. Do công nghệ của nhà máy lạc hậu, CTCP Môi trường ATP đã phải đầu tư thêm 79 tỷ đồng để lắp đặt bổ sung máy móc, thiết bị và dây truyền xử lý rác. Cụ thể, UBND tỉnh Hải Dương giao cho DN này lắp đặt thêm hệ thống băng tải dài 200m thay cho xe xúc, lật và ô tô; lắp đặt 2 cầu trục 3 tấn; mua 3 xe vận tải nội bộ và xây dựng thêm một lò đốt rác công suất 6 tấn/giờ. Theo đó, CTCP Môi trường ATP thay mặt UBND tỉnh trả cả gốc và lãi vay ODA của Chính phủ Tây Ban Nha theo quy định. Sau một thời gian vận hành nhà máy không hiệu quả, đến tháng 1-2015, CTCP Môi trường ATP đã có văn bản xin trả lại UBND tỉnh Hải Dương nhà máy chế biến rác thải sinh hoạt thành phân hữu cơ. Lý do được đưa ra do DN không đủ năng lực tài chính để tiếp tục đầu tư, vận hành nhà máy, và đề nghị UBND tỉnh giao nhà máy cho đơn vị khác.

Tiếp đó, UBND tỉnh Hải Dương đã tiếp nhận lại nhà máy và bàn giao cho CTCP Môi trường Bắc Việt vận hành. Tuy nhiên, chỉ sau 10 tháng tiếp nhận nhà máy chế biến phân hữu cơ từ rác thải sinh hoạt tỉnh Hải Dương, CTCP Môi trường Bắc Việt lập tức có văn bản gửi UBND tỉnh Hải Dương về việc thôi không tiếp nhận nhà máy. Sự đùn đẩy tiếp nhận nhà máy chế biến phân hữu cơ từ rác thải sinh hoạt tỉnh Hải Dương của các DN xuất phát từ công nghệ vận hành nhà máy quá lạc hậu. Thiết bị máy móc được đầu tư tại nhà máy không đáp ứng yêu cầu xử lý rác thải sinh hoạt của TP Hải Dương, dẫn đến tình trạng tồn đọng rác thải tại nhà máy hiện tại lên tới 22.000 tấn. Lượng rác này cộng với lượng phân vi sinh ủ thành mùn không tiêu thụ được đang gây ô nhiễm nghiêm trọng tại khu vực quanh nhà máy. Và đến nay, sau một thời gian vận hành nhà máy, Công ty Môi trường ATP mới trả được khoảng 3,2 tỷ đồng nợ vay ODA.

Thực tế này buộc UBND tỉnh Hải Dương phải thu hồi lại nhà máy và giao cho CTCP Quản lý công trình đô thị Hải Dương tiếp nhận để tránh lãng phí nguồn vốn ODA đã đầu tư. Đây là DN trực thuộc UBND tỉnh, có vốn nhà nước chiếm 51% vốn điều lệ. Và trong trường hợp DN này khó khăn, không có khả năng trả nợ vay, UBND tỉnh buộc phải đứng ra trả nợ thay.

Cái kết buồn của các dự án ODA xây dựng nhà máy chế biến rác thải tại các tỉnh Lào Cai, Hải Dương, Hải Phòng là điển hình cho sự lãng phí trong đầu tư. Đó là hiệu quả đầu tư không được tính toán kỹ khi lập dự án. Và thực trạng này cũng đang diễn ra tại nhiều nhà máy chế biến rác thải trên cả nước. Đó là Nhà máy chế biến rác thải Cầu Diễn (Hà Nội) công suất 50 tấn/ngày; Nhà máy chế biến rác thải Nam Định công suất 250 tấn/ngày; Nhà máy chế biến rác thải Đông Vinh, TP Vinh (Nghệ An) công suất 200 tấn/ngày. Nhà máy chế biến rác thải Thủy Phương (Thừa Thiên Huế) công suất 150 tấn/ngày…

Đăng Tuân

Các tin, bài viết khác

Đọc nhiều nhất

Rộng đường xuất khẩu trái cây tươi

Rộng đường xuất khẩu trái cây tươi

(ĐTTCO) - Khi nhiều ngành hàng xuất khẩu vẫn gặp khó vì dịch Covid-19, Công ty Vina T&T lại tất bật với khá nhiều đơn hàng, thậm chí sản phẩm dừa tươi không đủ để xuất khẩu. Để hiểu hơn về việc xuất khẩu trái cây tươi sang các thị trường khó tính, ĐTTC đã trao đổi với ông NGUYỄN ĐÌNH TÙNG (ảnh), Tổng giám đốc Vina T&T, người được mệnh danh “ông vua xuất khẩu trái cây tươi qua Mỹ”.