Sai lệch số liệu của TTF

Trách nhiệm kiểm toán ở đâu?

(ĐTTCO) - Nguyên nhân CTCP Xây dựng Tân Liên Phát (TLP) đã tạm dừng chuyển đổi khoản vay hơn 1.200 tỷ đồng của CTCP Tập đoàn Kỹ nghệ Gỗ Trường Thành (TTF), được xác định có liên quan đến sự sai lệch nghiêm trọng số liệu. Và nói đến sự sai lệch, NĐT cũng có thể đặt câu hỏi liên quan đến trách nhiệm và đơn vị kiểm toán của TTF. 

Một người đã có nhiều năm làm việc trong ngành kiểm toán chia sẻ, kiểm toán cho các công ty niêm yết vô cùng áp lực. Ngoại trừ nhóm 4 công ty kiểm toán lớn (Big 4) có thể ở “kèo trên” trong việc đàm phán giá cả, lựa chọn khách hàng, nhóm các công ty kiểm toán còn lại phải chịu nhiều áp lực cạnh tranh. Mặt khác, kiểm toán cho công ty niêm yết, các công ty kiểm toán và KTV sẽ phải chịu thêm áp lực từ phía cổ đông, từ cơ quan quản lý TTCK, chứ không chỉ có hiệp hội nghề nghiệp hay cơ quan thuế.

Là công ty niêm yết, nên tất nhiên BCTC của TTF phải được kiểm toán. Theo dõi BCTC của TTF trong 5 năm gần nhất từ 2011-2015 do Công ty TNHH Kiểm toán DFK Việt Nam thực hiện, sẽ thấy các ý kiến đều là chấp nhận toàn phần, không có BCTC nào của TTF chỉ được chấp nhận từng phần hoặc từ chối hoặc không chấp nhận. Cần nhấn mạnh một điều, BCTC được kiểm toán là một sự bảo chứng cực kỳ quan trọng về tính chính xác, minh bạch. Khi kiểm toán viên (KTV) đưa ra ý kiến về BCTC đã phản ánh “trung thực và hợp lý”, sẽ đảm bảo sự tin tưởng của NĐT với công ty. Vậy nhưng, sự cố của TTF vừa qua cho đến thời điểm này chưa thấy những sai lệch nghiêm trọng của TTF được công bố một cách cụ thể. Ở đây cũng cần đặt vấn đề về trách nhiệm, quan điểm của KTV nói riêng, công ty kiểm toán nói chung liên quan đến những sai lệch về số liệu.

 Thực ra việc các công ty sử dụng các thủ thuật về kế toán để tô hồng hoặc tạo ra màu sắc bi quan trên BCTC là chuyện rất bình thường, mấu chốt là các thủ thuật này cần phải đặt trong khuôn khổ cho phép. Đại loại, để gia tăng doanh thu, các công ty có thể tăng cường việc bán chịu, vì vậy cũng có thể gia tăng các khoản phải thu. Hoặc nếu muốn gia tăng giá trị tài sản, công ty cũng tìm cách định giá cho giá trị hàng tồn kho, các khoản đầu tư, hàng hóa… tăng. Và việc định tính, định lượng các thủ thuật này như thế nào, có ảnh hưởng ra sao chính là các KTV. Nói cách khác, mặc dù công ty công bố doanh thu, lợi nhuận, tài sản là một con số cố định, nhưng thực tế sẽ có những “dao động” nhất định quanh các con số này. Vả lại, BCTC là những con số tại 1 thời điểm trong khi hoạt động của công ty cũng như dòng tiền là liên tục. Như vậy không thể kỳ vọng BCTC có thể phản ánh chính xác một cách tuyệt đối, sẽ phải có những sai số nhưng ở mức chấp nhận được.

Câu hỏi được đặt ra là sai số, hay thậm chí sai sót thế nào thì có thể chấp nhận được. Trong kiểm toán, yếu tố “trọng yếu” thường dùng để nhấn mạnh về những sai sót. Mặc dù còn tùy thuộc vào nhiều quan điểm, cách tính toán, nhưng hiểu một cách tương đối những sai sót nếu xét trên giá trị của tổng tài sản hoặc doanh thu rơi vào tầm 0,5-1% trở lên thì được xem là trọng yếu. Chẳng hạn, nếu tổng tài sản công bố là 1.000 tỷ đồng, nhưng thực tế chỉ là 980 tỷ đồng có thể xem xét sai sót này có tính trọng yếu. Trong khi đó, những sai sót với tương quan từ 5% trở lên so với lợi nhuận cũng có thể xếp vào mức độ trọng yếu.

Thí dụ, lợi nhuận công bố 100 tỷ đồng, nhưng dự phòng đầu tư tài chính thực tế thấp hơn 5 tỷ đồng so với sổ sách thì sai sót này cũng có thể mang tính trọng yếu. Và thông thường, với những sai sót mang tính trọng yếu như vậy, các KTV sẽ yêu cầu công ty làm rõ, nếu không làm được khó lòng đưa ra những ý kiến chấp nhận toàn phần và tất nhiên trên BCTC sẽ không được phê là “trung thực và hợp lý”. Hơn nữa, sai lệch, sai sót ngoài việc đối chiếu theo các quy định cũng có thể được xem xét trên các quan điểm khác nhau.

Trách nhiệm kiểm toán ở đâu? ảnh 1

Sản xuất tại TTF.

Một cách lý tưởng (tương đối) là KTV cũng như công ty kiểm toán phải kiểm như thế nào để làm vừa lòng được tất cả những đơn vị có liên quan đến mình và đồng thời cũng đảm bảo thu nhập. Công ty kiểm toán cũng là một doanh nghiệp, như vậy cũng cần có nguồn thu, nhưng kèm theo đó trách nhiệm rất lớn. Ở đây có một thực tế mà giới tài chính nói chung và kiểm toán nói riêng đều biết, đó là nếu công ty có ý định che giấu kiểm toán cũng không dễ gì biết được. Chẳng hạn, nếu KTV thực hiện đúng quy trình nhưng công ty cố tình che giấu thông tin, chẳng hạn mở công ty con nhưng lại không công bố cho KTV biết đó là công ty con thì KTV cũng rất khó để xác định, từ đó những hoạt động như mua bán qua lại giữa các công ty mẹ-con-cháu cũng trở nên rối rắm, dẫn đến lợi nhuận bị bóp méo. Một vấn đề tế nhị là KTV hay công ty kiểm toán nếu có biết tìm được cách ứng xử cũng không phải đơn giản, vì công ty kiểm toán còn phải giữ mối quan hệ với khách hàng, “làm căng” chưa chắc đã được gì.

 Nói cách khác, nỗ lực, trình độ nghiệp vụ, sự liêm chính của KTV chỉ có thể phát huy tối đa khi mà phía công ty, khách hàng của công ty kiểm toán chủ động hợp tác. KTV lúc này đóng vai trò như một bộ lọc, thậm chí là một kênh phản biện để góp phần giúp công ty, khách hàng của mình hoàn thiện sổ sách, tăng cường tính minh bạch. Ngược lại, nếu công ty tìm cách che giấu, rõ ràng khả năng, vai trò của KTV sẽ khó lòng phát huy và sự bảo chứng cho sự BCTC của KTV e rằng sẽ khó ở mức chính xác cao nhất.

TĂNG HỔ

Các tin, bài viết khác

Đọc nhiều nhất

Giao diện của một phần mềm giao dịch TPDN. Khả năng mua chính là số dư tài khoản tiết kiệm.

Tiền gửi tiết kiệm chảy sang trái phiếu

(ĐTTCO)-Tiết lộ từ giám đốc môi giới của một công ty chứng khoán (CTCK) cho biết, “góc khuất” của con số hàng trăm ngàn tài khoản CK mở mới trong thời gian qua không hẳn tất cả là nhắm tới thị trường cổ phiếu. Nhiều CTCK có ngân hàng (NH) mẹ đứng sau đang nỗ lực thuyết phục người gửi tiền mở tài khoản CK để chuyển khoản tiền gửi tiết kiệm sang đầu tư trái phiếu doanh nghiệp (TPDN).