Quản không dễ sản phẩm phái sinh

Các văn bản pháp lý liên quan đến chứng khoán phái sinh đang được cơ quan quản lý TTCK nghiên cứu. Bởi phái sinh là một nghiệp vụ khá phức tạp, nên để triển khai trong thực tế sẽ phải vượt qua rất nhiều thách thức, một trong số đó chính là nguồn hàng phải được đảm bảo.

Rắm rối quyền chọn và CP thật

Thí dụ: NĐT A mua 100.000 quyền chọn mua CP B với giá 3.0 trong thời hạn 1 tháng, gần hết hạn B tăng giá lên 4.0, có nghĩa là A lời. Mọi việc sẽ rất đơn giản nếu A bán lại quyền chọn cho nơi phát hành và thu lãi tiền mặt. Nhưng đặt trường hợp A muốn mua 100.000 CP B, câu chuyện sẽ phải giải quyết theo kiểu khác.

Nếu có chừng 100 NĐT giống A thì khối lượng CP cần mua sẽ lên đến hàng chục triệu CP và đây sẽ là một câu chuyện cực kỳ phức tạp. Một môi giới chứng khoán kỳ cựu đã ví von, những nhà phát hành chứng khoán phái sinh như… nhà cái, mà đã "cầm cái" phải có tiền và với nghiệp vụ này quan trọng nhất là có hàng.

Trở lại với thí dụ trên, nếu có 100 NĐT mua vào khoảng 10 triệu quyền chọn mua CP B và đồng loạt muốn "có hàng", nhà phát hành sẽ phải tìm tương ứng 10 triệu CP để giao cho khách hàng, tương ứng với số tiền 300 tỷ đồng. Đây là số tiền có lẽ chỉ một số CTCK có thể đáp ứng được.

Nhưng cho dù các CTCK có tiền, việc mua được hàng chưa chắc đã dễ dàng. Bởi muốn có hàng cần phải có người bán, nếu đợi đến lúc nước đến chân mới nhảy, có lẽ khó lòng mua rẻ được. Điều này sẽ dẫn đến việc nhà phát hành có thể bị động, đẩy giá CP tăng thêm, thậm chí "bể kèo".

Một thí dụ khác cũng minh chứng cho tầm quan trọng của nguồn hàng: Giả sử một NĐT C nào đó có khả năng tác động đến CP D. NĐT C mua vào một lượng lớn quyền chọn mua CP D ở đơn vị phát hành. Sau đó, C dùng chiêu thổi giá D tăng, tất nhiên NĐT này sẽ có lời với quyền chọn của mình, và "nhà cái" sẽ bị lỗ.

Trong trường hợp này, nếu muốn chắc ăn tất nhiên "nhà cái" sẽ phải có hàng để C có "đẩy" thì "nhà cái" sẽ "dìm" cho cân. Cả 2 thí dụ đều chỉ ra vấn đề nhà phát hành quyền chọn bắt buộc phải chủ động được nguồn hàng.

Áp lực "nhà cái"

Những thí dụ trên có lẽ cơ quan quản lý cũng đã nghiên cứu rất rõ, nhưng tìm được hướng giải quyết không đơn giản chút nào. Nhà phát hành sản phẩm phái sinh, cho dù là cơ quan quản lý hay CTCK, nhiều khả năng sẽ phải có một "kho hàng" để có thể triển khai sản phẩm phái sinh, cụ thể ở đây là quyền chọn.

Thậm chí nếu triển khai sản phẩm bán khống cũng cần phải có kho hàng. Nhưng trong ngắn hạn, đây sẽ là một vấn đề cực kỳ nan giải. Một điều chắc chắn là sẽ có những CP không thể triển khai quyền chọn mua hay chọn bán vì nguồn hàng nằm hết trong tay các cổ đông lớn, lượng trôi nổi ngoài thị trường quá ít.

Với một số CP có lượng trôi nổi lớn, khả năng nhà phát hành phái sinh sẽ phải "tích trữ" khối lượng đảm bảo đủ để "cung ứng" cho thị trường. Nhưng đến đây sẽ có một loạt vấn đề đặt ra: Nhà cái bỏ tiền ra liệu có muốn mất tiền hay không?

Quản không dễ sản phẩm phái sinh ảnh 1

NĐT nhỏ lẻ không dễ "ăn thua đủ" với sản phẩm phái sinh. Ảnh: LONG THANH

Trở lại thí dụ ban đầu, nếu đến hết thời hạn, giá CP thay vì tăng lên 4.0 lại giảm xuống còn 2.0, có nghĩa NĐT A và những người khác bị lỗ, còn nhà phát hành thắng lớn.

Trường hợp CTCK nắm nguồn cung CP có khối lượng lớn, nếu không có cơ chế thích hợp sẽ xuất hiện động thái "dìm giá" hoặc không cho giá CP tăng nhằm đảm bảo lợi ích cho mình. Đây cũng là điều tất nhiên, vì kinh doanh ai không muốn có lãi.

Lời giải có thể gợi mở, nếu lượng CP để làm đối ứng cho các sản phẩm phái sinh được "khóa" và chỉ được sử dụng theo đúng mục đích, tức khi khách hàng cần CP, lượng CP này sẽ được đem ra giao cho khách hàng. Điều này cũng đồng nghĩa với việc sẽ phải có cơ chế giám sát đặc biệt cho các CTCK trong trường hợp CTCK là nhà phát hành, để lượng CP này được sử dụng đúng mục đích.

Nhưng nếu chỉ dừng lại ở đây chưa đủ, kho hàng này vừa phải lớn, vừa phải được liên thông. Chẳng hạn, tại CTCK nào đó, lượng quyền chọn mua CP đã vượt quá số lượng CP đã tích trữ, trong khi CTCK khác vẫn còn "thừa".

Vậy nếu CTCK mạnh ai nấy làm sẽ dẫn đến việc có CTCK phải chạy để tìm hàng cho đủ hoặc nếu không sẽ ở trạng thái rủi ro, trong khi CTCK khác lại quá an toàn. Nếu các "kho hàng" được liên kết lại với nhau, vấn đề có thể được giải quyết, nhưng làm sao để có thể liên kết được là một vấn đề rất lớn, liên quan đến cả hệ thống giao dịch, cơ chế vận hành của thị trường…

Để giải quyết vấn đề nguồn hàng cho sản phẩm phái sinh, sẽ là một thách thức cho cơ quan quản lý cũng như các thành viên thị trường tham gia triển khai. Quyền chọn mua, chọn bán nhiều người cũng đã biết khi một CTCK "sáng tạo" ra cách đây vài năm, nhưng để có thể "chơi" chính thức có lẽ còn phải chờ thêm, dài hay ngắn chưa biết.

NGỌC TRÚC

Các tin, bài viết khác

Đọc nhiều nhất

Thanh khoản vẫn đang dư thừa lớn trong hệ thống khi lãi suất liên ngân hàng tiếp tục chạm mức thấp kỷ lục đầu tháng 7.

Lãi suất giảm, tiền không hẳn vào chứng khoán

(ĐTTCO)-Thị trường chứng khoán (TTCK) rất nhạy cảm với lãi suất. Các TTCK toàn cầu đang trong xu thế tăng mạnh hiếm có trong lịch sử, một phần vì lãi suất quá thấp, dẫn đến khả năng vay vốn giá rẻ dễ dàng và các loại tài sản đều tăng giá khi có quá nhiều tiền mặt lưu thông. Song với TTCK Việt Nam, hiệu ứng vốn rẻ chưa hẳn đã là nguồn lực đáng kể ở thời điểm này.