Phát hành trái phiếu qua xếp hạng: “Cũ người mới ta”

Từ năm 2020 DN muốn phát hành trái phiếu bắt buộc phải thông qua xếp hạng tín nhiệm. Những năm gần đây, khá nhiều DN chuộng phát hành cổ phiếu tăng vốn. Theo số liệu của Bộ Tài chính, khối lượng huy động trái phiếu DN năm 2014 là 26.722 tỷ đồng. Tuy nhiên, dư nợ thị trường trái phiếu DN VN đến thời điểm hiện tại mới bằng khoảng 2,3% GDP. Quy mô này tương đối nhỏ so với nhiều nước trong khu vực.

Gây khó cho DN

Trong một văn bản gửi lên Sở Giao dịch chứng khoán TPHCM và UBCK Nhà nước, tập đoàn Hoàng Anh Gia Lai (HAG) cho biết đang tiến hành các thủ tục điều chỉnh kéo dài thời gian chuyển đổi và đáo hạn với các trái chủ đã mua trái phiếu HAG tổng cộng 4.230 tỉ đồng. Lượng trái phiếu trên sẽ đáo hạn trong năm nay và trái chủ có thể không muốn chuyển đổi thành cổ phiếu HAG do thị giá cổ phiếu hiện nay đang xuống rất thấp.

Câu chuyện của HAG phản ánh một thực tế trên thị trường tài chính hiện nay, các DN gặp rất nhiều khó khăn trong phát hành trái phiếu nhằm huy động vốn do thời gian vay ngắn và thiếu các tổ chức tư vấn phát hành có năng lực, uy tín, đủ sức thu xếp nguồn vốn đáp ứng thời hạn dài.

Theo ông Nguyễn Trí Hiếu – Chuyên gia trong lĩnh vực tài chính, nguyên nhân chính không chỉ phụ thuộc vào nội tại DN phát hành, mà chủ yếu do cấu trúc trái phiếu chưa hợp lý. Nói trái phiếu, người ta thường nghĩ dài hạn, nhưng trái phiếu mà các DN đã phát hành trong bốn năm qua chủ yếu là ngắn hạn, 12-18 tháng, tối đa là 36 tháng.

Rất hiếm mới thấy một vài DN phát hành được trái phiếu 5 năm. Trong khi đó, thường một dự án phải mất hai năm đầu tư, ba năm vận hành thương mại để đạt công suất thiết kế, tức là có thể chưa đến điểm hòa vốn, DN đã phải lo trả nợ.

Phát hành trái phiếu qua xếp hạng: “Cũ người mới ta” ảnh 1

Lãi suất đang là một vướng mắc cho trái phiếu DN. Ông Ngô Đức Đoàn – Giám đốc Cty Kiểm toán AASC cho biết, các quy định về trái phiếu DN yêu cầu lãi suất không được cao hơn tỷ suất sinh lợi của DN. Quy định như vậy quá cứng nhắc vì nhiều khi các Công ty phải cơ cấu nợ để đảm bảo thanh khoản, họ chấp nhận một lãi suất cao hơn mức bình thường.

Một số quy định khác cũng không rõ ràng, thí dụ liên quan đến báo cáo tài chính thì sử dụng báo cáo tài chính của Công ty mẹ, hay Công ty con, hay hợp nhất? Huy động vốn cho dự án 20% trên tổng mức đầu tư thì phải có vốn đối ứng, nhưng đối ứng ngay từ đầu hay đối ứng theo tiến độ dự án?…

Theo một tổ chức tư vấn dẫn đầu thị trường về thu xếp vốn hiện nay, việc yêu cầu DN phải sử dụng vốn huy động từ trái phiếu đúng mục đích, không được sử dụng vốn ngắn hạn đầu tư dài hạn làm mất cân đối nguồn, trên lý thuyết tỏ ra hợp lý. Nhưng thực tế chỉ ra nhiều DN sử dụng vốn trái phiếu như giải pháp để đảm bảo nguồn, thanh khoản cũng như chìa khóa để kích hoạt các dự án có thể triển khai.

Thậm chí một số Công ty phát hành trái phiếu làm phần đầu dự án, vốn cho phần sau huy động từ cổ đông qua phát hành cổ phiếu, mà huy động từ cổ đông là vốn dài hạn, không phải trả lãi. Họ tính toán dung hòa được nguồn vốn. Quy định mục đích sử dụng vốn như vậy sẽ gây khó cho DN phát hành. Theo ông Đoàn, sở dĩ có hiện tượng trên là VN chưa có đánh giá xếp hạng tín nhiệm DN một cách tổng thể, toàn diện, phổ biến, thành ra không chỉ DN phát hành, mà cả trái chủ phải dựa vào đơn vị tư vấn. Những đơn vị tư vấn lấy lệ, tham gia cho đúng thủ tục, không tính đến hệ lụy mà DN phát hành gánh chịu.

Gỡ vướng

Theo Quyết định phê duyệt quy hoạch phát triển dịch vụ xếp hạng tín nhiệm đến 2020 và tầm nhìn đến 2030 của Thủ tướng Chính phủ vừa được ban hành, việc phát hành trái phiếu DN sẽ phải qua xếp hạng tín nhiệm kể từ năm 2020.

Cũng theo Quyết định này, từ nay tới năm 2030, Bộ Tài chính sẽ xem xét và cấp giấy chứng nhận đủ điều kiện kinh doanh cho tối đa 5 DN cung cấp dịch vụ xếp hạng tín nhiệm. Theo Chính phủ, việc phát triển dịch vụ này nhằm hỗ trợ TTCK thị trường trái phiếu, nâng cao tính công khai minh bạch, thúc đẩy huy động vốn thông qua TTCK, bảo vệ quyền và lợi ích của nhà đầu tư.

Các tổ chức, DN xếp hạng tín nhiệm không xa lạ với thị trường tài chính thế giới, nhưng rất mới với thị trường VN, nơi mà nhiều loại trái phiếu được phát hành chưa được đánh giá bởi một tổ chức xếp hạng tín nhiệm độc lập và điều này kéo thị trường trái phiếu VN lùi xa so với thế giới.

Từ nay tới năm 2030, Bộ Tài chính sẽ xem xét và cấp giấy chứng nhận đủ điều kiện kinh doanh cho tối đa 5 DN cung cấp dịch vụ xếp hạng tín nhiệm.

(DĐDN)

Các tin, bài viết khác

Đọc nhiều nhất

Giao diện của một phần mềm giao dịch TPDN. Khả năng mua chính là số dư tài khoản tiết kiệm.

Tiền gửi tiết kiệm chảy sang trái phiếu

(ĐTTCO)-Tiết lộ từ giám đốc môi giới của một công ty chứng khoán (CTCK) cho biết, “góc khuất” của con số hàng trăm ngàn tài khoản CK mở mới trong thời gian qua không hẳn tất cả là nhắm tới thị trường cổ phiếu. Nhiều CTCK có ngân hàng (NH) mẹ đứng sau đang nỗ lực thuyết phục người gửi tiền mở tài khoản CK để chuyển khoản tiền gửi tiết kiệm sang đầu tư trái phiếu doanh nghiệp (TPDN).