IPO cảng biển: Nội bị trói, ngoại e dè

Đấu giá hơn 5,5 triệu cổ phần nhưng Cảng Nha Trang chỉ bán một số ít cho các nhà đầu tư nhỏ, ế gần 90% số cổ phần mang đi đấu giá. Cảng biển Hải Phòng và một số cảng biển khác khi IPO cũng chịu chung số phận khi không có nhà đầu tư chiến lược nhòm ngó.

Vậy vì sao các cảng biển được coi là huyết mạch giao thương của nền kinh tế lại bị ế như vậy?

Khi công bố kết quả bán đấu giá cổ phần lần đầu ra công chúng (IPO) của Cảng Nha Trang, tỷ lệ thành công đạt 6,3%. Theo đó, chỉ 350 ngàn/5,56 triệu cổ phần được bán được cho các nhà đầu tư cá nhân, trị giá thu về hơn 3,5 tỷ đồng. Trong đó, 75%  cổ phần là sở hữu của Nhà nước, còn lại chia cho người lao động và nhà đầu tư…

Đìu hiu

Cổ đông sáng lập của Cảng Nha Trang là TCty Hàng hải Việt Nam (Vinalines) và Công đoàn Cty TNHH MTV Cảng Nha Trang. Ba năm trước khi cổ phần hóa, doanh thu cung cấp dịch vụ của Cảng đã tăng lên 40,7 tỷ đồng. Như vậy, tỷ lệ ế cổ phần chiếm gần 90%.

Điều này đã dấy lên rất nhiều câu hỏi của giới đầu tư, bởi cảng Nha Trang có vị trí rất quan trọng, đây được coi là cửa ngõ quốc tế, là huyết mạch giao thông biển, là nơi trung chuyển hàng hóa từ miền Trung ra Bắc và ngược lại. Vậy tại sao sổ cổ phần được  bán ít như vậy?

IPO cảng biển: Nội bị trói, ngoại e dè ảnh 1

Có nhiều lý giải được đưa ra, song giới đầu tư cho rằng sở dĩ cổ phần bị ế là do Cảng Nha Trang “kiêu căng” trong việc lựa chọn đối tác và không biết lựa sức mình. Trong thời buổi nền kinh tế khó khăn, những tiêu chí mà Ban Cổ phần hóa của Cảng đưa ra đã không thuyết phục được các đối tác và các nhà đầu tư chiến lược.

Đơn cử về tiêu chí lựa chọn nhà đầu tư chiến lược mà Cảng Nha Trang  đưa ra rất nhiều điều kiện, trong đó ứng viên phải có tổng tài sản và vốn chủ sở hữu tối thiểu 100 tỷ đồng. Đồng thời, đối tác chiến lược phải có lợi nhuận sau thuế dương ba năm liên tiếp và cam kết không chuyển nhượng cổ phần ít nhất 5 năm...

Cảng biển Hải Phòng thì sao? Đây được coi là cảng lớn nhất khu vực miền Bắc nhưng cũng chỉ bán được 17,6 /37,6 triệu trong ngày đầu tiên IPO. Đại diện lãnh đạo Cảng Hải Phòng cho biết, nhà đầu tư mua cổ phần đa phần là cán bộ nhân viên, hiện Cty vẫn chưa có đối tác chiến lược nào muốn mua số cổ phần còn lại. Giống như trường hợp Cảng Nha Trang, các chuyên gia phân tích đều có chung nhận định là cậy thế mình là cảng lớn nên Ban chỉ đạo cổ phần hóa của DN đã không có kế hoạch tìm kiếm đối tác chiến lược ngay từ đầu.

Theo phương án cổ phần hóa, điều kiện để làm đối tác chiến lược của Cảng Hải Phòng là phải có vốn chủ sở hữu tối thiểu 700 tỷ đồng, tổng tài sản ít nhất 1.000 tỷ đồng và hoạt động có lãi trong 3 năm liên tiếp gần nhất. Thêm vào đó, ứng viên cũng phải gắn bó lâu dài, không chuyển nhượng cổ phiếu trong thời hạn 5 năm.

Chính vì yêu cầu khắt khe như vậy cộng với bối cảnh thị trường “người khôn của khó” đã khiến cho cổ phần mang ra đấu giá lại mang về.  

Cảng Quảng Ninh vừa đưa ra đấu giá 11,3 triệu cổ phần, song khi đấu giá chỉ bán được 7,5% số này và thu về trên 9 tỷ đồng. Những nhà đầu tư tham gia mua cổ phần Cảng Quảng Ninh trong đợt IPO chủ yếu là cán bộ nhân viên và một số bạn hàng, đối tác của Cty.

Nằm ở vùng Đông Bắc và thuộc khu tam giác kinh tế trọng điểm Hà Nội – Hải Phòng – Quảng Ninh, nhiệm vụ chính của  DN này là bốc xếp, chuyển tải, giao nhận hàng hóa và các dịch vụ hàng hải. Trước khi  cổ phần hóa, Cảng Quảng Ninh là  DN Nhà nước hạch toán độc lập, trực thuộc Vinalines.

Ông Bùi Quang Đạo - Giám đốc Cảng Quảng Ninh cho biết, chúng tôi nhận thấy thời điểm này có nhiều khó khăn tác động tới nền kinh tế nên đã cử đội ngũ cán bộ Cty cũng đi chào bán và tìm đối tác tiềm năng. Nhưng thời gian chuẩn bị không nhiều, mặt khác thời điểm này nguồn cung đang lớn do nhiều DN thực hiện chào bán cổ phần cổ phiểu, do vậy khi Cảng Quảng Ninh IPO chưa thu hút được sự quan tâm của nhiều nhà đầu tư.

Vì đâu

Có một điểm chung dễ nhận thấy, việc các cảng biển IPO thất bại, nguyên nhân chính là do việc họ gần như không kêu gọi được các nhà đầu tư chiến lược tham gia quá trình cổ phần hóa.

Trong số 3 cảng vừa nêu trên, thì duy nhất cảng Hải Phòng có nhà đầu tư chiến lược là Vietinbank, danh sách cổ đông chiến lược của 2 cảng còn lại đều bỏ trống. Lãnh đạo một cảng biển xác nhận: “chuẩn bị kế hoạch IPO, chúng tôi đã rất tích cực chào mời, song các đối tác truyền thống như sản xuất xi măng, phân đạm, nhiệt điện đều là các DNNN bị trói bởi điều khoản không được đầu tư ngoài ngành theo qui định của Chính phủ”.

Nhà đầu tư nội bị trói buộc bởi qui định không được đầu tư ngoài ngành còn nhà đầu tư ngoại không mấy mặn mà bởi nếu đầu tư thì suất đầu tư rất cao, nên khi IPO cổ phần bị ế nặng là những thất bại khó tránh khỏi.

Ngoài suất đầu tư cao, thì quá trình chuẩn bị IPO của một số cảng biển được cho là thiếu qui trình chuyên nghiệp, nhiều DN khi tiến hành làm thủ tục đấu giá cổ phiếu mới vội vàng chào mời nhà đầu tư… “Dường như cổ phần hóa, tìm kiếm nhà đầu tư chưa xuất phát từ nhu cầu tự thân của lãnh đạo các đơn vị”, một nhà đầu tư chia sẻ.

Nhưng với tầm nhìn xa hơn, TS Nguyễn Huy Hoàng - Viện Chiến lược và Phát triển GTVT (Bộ GTVT), phân tích cảng biển khu vực miền Bắc, Trung bị ế là do các nhà đầu tư chỉ chủ yếu tập trung vào khu vực có nguồn hàng lớn, chủ yếu là khu vực kinh tế trọng điểm phía Nam (nơi chiếm 70% lượng hàng hóa thông qua của cả nước).  Các nhà đầu tư, nếu có đầu tư chỉ tập trung đầu tư vào hạ tầng bến cảng, nơi đã có hạ tầng công cộng cảng biển như luồng vào cảng, đê chắn sóng được đầu tư hay ít nhất đã có kế hoạch đầu tư.

Hiện tổng nhu cầu vốn đầu tư để phát triển hệ thống cảng biển VN đến năm 2020 ước tính khoảng 360-440 nghìn tỷ đồng (18-22 tỷ USD). Đây là một nhu cầu vốn rất lớn.Trong khi đó, để thu hút đầu tư tham gia vào các dự án cảng biển có quy mô lớn là rất khó bởi như phân tích ở trên là suất đầu tư rất cao.

Đại diện một quỹ đầu tư đến từ Malaysia cũng cho biết, đầu tư khai thác cảng biển đòi hỏi vốn lớn, vòng đời dự án lâu dài, khả năng hoàn vốn lâu, rủi ro cao, đặc biệt là đối với những cảng cũ và cảng xây dựng mới có quy mô lớn, cần đầu tư đồng bộ cả hạ tầng công cộng và hạ tầng bến cảng.

Vì vậy, khi cân nhắc đầu tư vào cảng biển, nhà đầu tư sẽ xem xét và đưa ra yêu cầu một số cam kết cụ thể từ phía đối tác ký kết hợp đồng như: yêu cầu chính quyền đặt ra các điều kiện hạn chế cấp phép dự án cảng mới trong cùng khu vực, đầu tư hạ tầng giao thông kết nối và nạo vét luồng tàu…

Ngoài ra, hạ tầng hỗ trợ cho cảng khai thác hiệu quả như cảng nội địa (ICD), các trung tâm logistics trong nội địa là những yêu cầu của nhà đầu tư. Trong khi đó, những hạ tầng cũng như các quy định quản lý ở VN còn rất yếu.

Chính vì những bất cập đó, mà các Ban chỉ đạo cổ phần hóa của mỗi Cảng lại không xác định được mình đang đứng ở vị trí nào, đưa ra các tiêu chuẩn, yêu cầu quá cao nên nhiều nhà đầu tư dù có vốn cũng khống mấy mặn mà.  Đây chính là bài học cho nhiều DN đã và đang trong quá trình cổ phần hóa, chỉ cần “biết mình biết ta” đã có thể thành công trên thương trường.

(DĐDN)

Các tin, bài viết khác

Đọc nhiều nhất

BigTech: Mở hay đóng phải rõ ràng

BigTech: Mở hay đóng phải rõ ràng

(ĐTTCO) - Hiện nay, các đại gia công nghệ (BigTech) đang có xu hướng mở rộng hoạt động sang lĩnh vực tài chính. Các BigTech đã tiến hành thâm nhập thị trường tài chính toàn cầu với các lĩnh vực chính là thanh toán, tín dụng và bảo hiểm.