Đa dạng hóa thị trường trái phiếu

Chỉ trong vòng 5 năm, quy mô thị trường trái phiếu (TTTP) Việt Nam đã tăng gấp 2 lần với tốc độ tăng trưởng bình quân đạt 30%/năm - cao nhất khu vực Đông Á cũng như ASEAN. Diễn biến sôi động của TTTP là điểm sáng nổi bật trong bức tranh chung thị trường tài chính Việt Nam thời gian qua.  Tuy nhiên, để thị trường này phát triển rất cần sự hỗ trợ nhiều hơn từ cơ quan quản lý.

Sôi động

Tổng giá trị các loại trái phiếu đang lưu hành tính đến cuối năm 2014 đạt xấp xỉ 760.000 tỷ đồng (tương đương 38 tỷ USD và 19,3% GDP). Thanh khoản trên thị trường thứ cấp được cải thiện, doanh số giao dịch bình quân phiên ước khoảng 2.300 tỷ đồng, tăng gấp 6 lần so với năm 2010.

Bộ Tài chính cần hỗ trợ tạo điều kiện thuận lợi để sớm  thành lập đơn vị có uy tín chịu trách nhiệm định hạng cho doanh nghiệp. Đồng thời cho phép VBMA sớm triển khai hoạt động của trung tâm thông tin trái phiếu doanh nghiệp, qua đó giúp nhà đầu tư có thông tin đầy đủ về thị trường, góp phần minh bạch hóa, gia tăng cơ hội phát triển cho TTTP doanh nghiệp, giúp cơ quan quản lý trong việc điều hành thị trường hiệu quả nhất.

Bên cạnh đó, TTTP chính phủ đã hoàn thành xuất sắc vai trò kênh huy động vốn cho ngân sách, bổ sung nguồn vốn phục vụ đầu tư phát triển. Khối lượng trái phiếu chính phủ phát hành thành công liên tiếp lập các kỷ lục mới, khối lượng năm sau cao hơn năm trước, đã huy động được tổng cộng trên 700.000 tỷ đồng, tăng 1,7 lần so với giai đoạn 10 năm trước (2000-2009).

Đặc biệt, TTTP doanh nghiệp cũng cho thấy sự nỗ lực đi lên trong bối cảnh hoạt động doanh nghiệp gặp nhiều khó khăn. Khối lượng trái phiếu doanh nghiệp phát hành thành công tăng dần qua các năm và năm 2014 đạt xấp xỉ 40.000 tỷ đồng, tăng 30% so với năm 2010. Tổng giá trị lũy kế trong 5 năm qua 160.000 tỷ đồng.

Có thể nói, yếu tố hỗ trợ quan trọng hàng đầu giúp TTTP sôi động là quá trình tái cấu trúc tổng thể nền kinh tế. Sau hơn 3 năm triển khai mạnh mẽ và quyết liệt, quá trình tái cấu trúc một mặt giúp chuyển dịch mô hình tăng trưởng từ chiều rộng sang chiều sâu, tạo lập sự ổn định, bền vững và nâng cao chất lượng cho tiến trình tăng trưởng; mặt khác giúp sàng lọc nghiêm ngặt, chặt chẽ các thành phần trong nền kinh tế, củng cố hiệu quả và chất lượng hoạt động của doanh nghiệp, tổ chức tín dụng. Chính điều này đã thúc đẩy sự tham gia của các nhà đầu tư, đa dạng hàng hóa và gia tăng nguồn cung cũng như lực cầu cho TTTP, bao gồm trái phiếu chính phủ lẫn trái phiếu doanh nghiệp.

Quy mô chưa tương xứng

Bên cạnh những kết quả tích cực đã đạt được, TTTP vẫn tồn tại nhiều hạn chế, khó khăn và chặng đường để hoàn thành các mục tiêu đặt ra tại Quyết định 261 (về lộ trình phát triển TTTP Việt Nam đến năm 2020) không dễ dàng.

Cụ thể, quy mô thị trường còn bé (gần 20% GDP so với mục tiêu 38% GDP); kỳ hạn trái phiếu chính phủ phát hành giai đoạn 2011-2015 được kéo dài nhưng vẫn thấp hơn so với mục tiêu đề ra (3,9 năm so với mục tiêu 4-6 năm); kỳ hạn bình quân của danh mục trái phiếu đang lưu hành chỉ khoảng 2,87 năm; tỷ trọng trái phiếu nắm giữ bởi nhóm nhà đầu tư là công ty bảo hiểm, quỹ hưu trí và công ty quản lý quỹ chưa có cải thiện đáng kể, quanh mức 12-13% so với mục tiêu 20%.

Hạn chế của TTTP cũng được thể hiện rõ khi đặt trong tổng thể thị trường tài chính Việt Nam, trong tương quan với các nước trong khu vực và trên thế giới. Với giá trị vốn hóa xấp xỉ 38 tỷ USD, quy mô TTTP Việt Nam vẫn còn khoảng cách khá xa so với nhiều nước trong khu vực, như Philippines 102 tỷ USD (tương đương 37,6% GDP), Thái Lan 282 tỷ USD (tương đương 76,3% GDP), Hàn Quốc 1.758 tỷ USD (tương đương 122,1% GDP).

Với tổng thể thị trường tài chính, có thể thấy tỷ trọng của TTTP nói chung và trái phiếu chính phủ nói riêng quá nhỏ so với 2 cấu phần còn lại là tín dụng của hệ thống ngân hàng (100% GDP) và thị trường cổ phiếu (31,5% GDP).

Khuyến khích định chế tài chính nhà nước tham gia

Tiếp tục đẩy mạnh phát triển thị trường vốn nói chung, TTTP nói riêng trên cơ sở định hướng của Bộ Tài chính tại Quyết định 261 về lộ trình phát triển TTTP đến năm 2020 đang là yêu cầu cấp thiết đặt ra. Theo đó, thị trường sơ cấp cần tiếp tục thực thi các biện pháp nâng cao chất lượng hàng hóa thông qua việc đẩy mạnh phát hành lô lớn và cơ cấu giảm số mã lưu hành; tập trung đẩy nhanh dự án các nhà đầu tư trái phiếu cấp I, tạo tính định hướng cho sự phát triển chung của thị trường từ nền tảng thành viên đấu thầu trái phiếu chính phủ hiện tại...

Bên cạnh đó, Bộ Tài chính xem xét kiến nghị lên Quốc hội về chủ trương phát hành trái phiếu chính phủ kỳ hạn từ 5 năm trở lên tại Nghị quyết 78. VBMA đồng tình và ủng hộ định hướng kéo dài kỳ hạn phát hành trái phiếu chính phủ của Quốc hội, tuy nhiên có thể xem xét linh hoạt cấu trúc kỳ hạn dựa trên điều kiện thực tế của thị trường. Cụ thể, duy trì phát hành đối với các kỳ hạn ngắn 1, 2 và 3 năm nhưng tỷ trọng các kỳ hạn dài từ 5 năm trở lên sẽ chiếm tối thiểu 50%.

Đa dạng hóa thị trường trái phiếu ảnh 1

Hệ thống ngân hàng cần sự "chia lửa" từ thị trường trái phiếu. Ảnh: LONG THANH

Trên thị trường thứ cấp, cần chú trọng đẩy nhanh việc đa dạng hóa hệ thống sản phẩm cho TTTP chính phủ, trước hết là sản phẩm phái sinh cơ bản như bán khống, bán trước khi trái phiếu về tài khoản, giao dịch tương lai… nhằm có công cụ để nhà đầu tư phòng ngừa rủi ro và tăng tính hấp dẫn cho thị trường; xem xét giảm các loại phí giao dịch trái phiếu phù hợp với quy mô phát triển của thị trường.

Cơ quan quản lý cần xây dựng chiến lược, mục tiêu để thu hút sự tham gia của nhà đầu tư nước ngoài, từ đó đề ra giải pháp cụ thể để triển khai như quảng bá hình ảnh, giảm phí giao dịch, chính sách mở tài khoản; khuyến khích các định chế tài chính thuộc sở hữu nhà nước tham gia TTTP chính phủ.

Riêng về TTTP doanh nghiệp, cần tiếp tục hoàn thiện hành lang pháp lý cho việc phát hành và đầu tư trái phiếu doanh nghiệp. Trong đó xem xét sửa đổi Nghị định 90 giảm bớt các điều kiện phát hành trái phiếu, khuyến khích sự tham gia rộng rãi của nhiều loại hình, đối tượng doanh nghiệp. Đồng thời, ban hành các chính sách thu hút dòng vốn của nhà đầu tư nước ngoài, phát triển và đa dạng hóa đối tượng, loại hình nhà đầu tư trái phiếu trên thị trường, tránh tình trạng phần lớn nhà đầu tư là các ngân hàng thương mại như hiện nay. 

Đỗ Ngọc Quỳnh, Tổng thư ký Hiệp hội TTTP Việt Nam (VBMA)

Các tin, bài viết khác

Đọc nhiều nhất

Dự phòng kịch bản xấu

Dự phòng kịch bản xấu

(ĐTTCO) - Kết quả kinh doanh (KQKD) quý II cũng như 6 tháng đầu năm 2020 của các doanh nghiệp niêm yết sẽ dần được công bố trong những ngày sắp tới. Đây có thể xem là 1 trong những yếu tố chính chi phối diễn biến thị trường trong tháng 7.