Vào mùa lễ hội (B2): Lo ngại hành chính hóa lễ hội

(ĐTTCO) - Trong 3 ngày đầu tiên ngay sau dịp nghỉ Tết Nguyên đán Mậu Tuất, Bộ Văn hóa-Thể thao-Du lịch (VH-TT-DL) đã liên tiếp ban hành nhiều văn bản yêu cầu các địa phương trên toàn quốc siết chặt công tác quản lý và tổ chức lễ hội đầu xuân.
 Điều này thể hiện sự sâu sát của cơ quan quản lý, song cũng dấy lên những nghi ngại về việc can thiệp quá sâu của ngành quản lý với các lễ hội truyền thống.
 
 Nhiều văn bản chỉ đạo
Ngay những ngày đầu tiên của năm mới, Cục Văn hóa cơ sở, Bộ VH-TT-DL đã có hàng loạt văn bản liên quan đến lễ hội. Cụ thể, trong ngày 20 và 21-2 (mùng 5, 6 tháng Giêng Tết Mậu Tuất) đơn vị quản lý này đã có 2 văn bản cùng khẳng định quan điểm xóa bỏ hiện tượng thương mại hóa trong các lễ hội chọi trâu, yêu cầu siết chặt công tác quản lý, tổ chức đối với các lễ hội chọi trâu xã Phù Ninh (huyện Phù Ninh, tỉnh Phú Thọ) và xã Hải Lựu (huyện Sông Lô, tỉnh Vĩnh Phúc)… Trong văn bản cũng nói rõ việc chỉ được tổ chức quy mô lễ hội theo đúng đề án đã phê duyệt và tuyệt đối không được bán vé cho khách tham dự.
Tiếp đó, cũng trong ngày 21-2, Cục Văn hóa cơ sở lại có thêm văn bản gửi Sở VH-TT-DL, Sở VH-TT các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương nói rõ: Ở một số lễ hội, di tích vẫn còn xảy ra hiện tượng đổi tiền lẻ, rải tiền lẻ, đặt tiền lễ không đúng nơi quy định, đốt nhiều đồ mã, vàng mã, hương, nến gây tốn kém, lãng phí, ô nhiễm môi trường, nguy cơ cháy nổ mất an toàn trong di tích và lễ hội…
Cục Văn hóa cơ sở yêu cầu các đơn vị đẩy mạnh công tác tuyên truyền, nâng cao ý thức ứng xử văn minh của người tham gia lễ hội: Trang phục lịch sự, phù hợp với thuần phong mỹ tục; không nói tục, chửi thề xúc phạm tâm linh, ảnh hưởng xấu tới không khí trang nghiêm của di tích và lễ hội; tăng cường giám sát, thanh tra, kiểm tra, kịp thời xử lý vi phạm trong quản lý và tổ chức lễ hội; không để xảy ra các hành vi phản cảm, kích động bạo lực, vi phạm các quy định về thực hiện nếp sống văn minh trong lễ hội. 
Sau đó trong ngày 27- 2, Bộ trưởng Bộ VH-TT-DL Nguyễn Ngọc Thiện ký ban hành Công văn 669/BVHTTDL-VHCS về việc triển khai thực hiện công điện của Thủ tướng Chính phủ về việc đôn đốc thực hiện nhiệm vụ sau kỳ nghỉ Tết Nguyên đán Mậu Tuất, trong đó nhấn mạnh việc không lợi dụng tổ chức lễ hội nhằm mục đích trục lợi cá nhân, phục vụ lợi ích nhóm; rà soát, chấn chỉnh việc khai ấn, phát ấn không đúng nguồn gốc lịch sử, hồ sơ của di tích và lễ hội.
Cùng ngày Cục Văn hóa cơ sở lại ra văn bản riêng đối với lễ hội khai ấn Đền Trần - Nam Định, nhắc nhở ban tổ chức bố trí các điểm phát ấn thuận lợi cho người dân, du khách; có phương án khắc phục hiện tượng phản cảm “đưa tiền lấy ấn”; đảm bảo không để hiện tượng đại biểu tham gia dự lễ ném tiền vào kiệu ấn; không để xảy ra hiện tượng cướp lộc trên ban thờ; có biện pháp khắc phục hiện tượng chen lấn, xô đẩy gây mất an ninh trật tự.
Vào mùa lễ hội (B2): Lo ngại hành chính hóa lễ hội ảnh 1 Hội chém lợn làng Ném Thượng - Bắc Ninh không còn cảnh phản cảm. 


Có nên can thiệp quá sâu?
Không phủ nhận nhờ có sự sát sao của cơ quản quản lý, sự vào cuộc của các địa phương tình hình lễ hội năm nay đã có nhiều cải thiện theo hướng tích cực. Như lễ hội Gióng đền Sóc (Hà Nội) là lời giải thành công cho bài toán xóa bỏ hình ảnh phản cảm, bạo lực. Lễ khai hội Chùa Hương cũng không còn cảnh phát lộc gây chen lấn xô đẩy nơi cửa Phật. Hội chém lợn làng Ném Thượng - Bắc Ninh sau lễ rước ông lợn các nghi thức hiến tế cũng được thực hiện kín đáo trong khu vực được quây kín, không còn cảnh phản cảm đầu rơi, máu chảy. 
Theo nhận định sơ bộ về tình hình lễ hội đầu xuân Mậu Tuất 2018, người phát ngôn của Bộ VH-TT-DL ông Nguyễn Thái Bình cho rằng, lễ hội năm nay diễn ra tại các địa phương đã phù hợp với truyền thống văn hóa, từ lễ hội có quy mô lớn đến các lễ hội quy mô nhỏ trong phạm vi làng, xã, phần lễ được tổ chức trang trọng, linh thiêng và thành kính.
Phần hội phong phú, hấp dẫn, bảo tồn có chọn lọc những phong tục tập quán tốt đẹp của dân tộc theo hướng lành mạnh, tiến bộ, tiết kiệm, chú trọng các hoạt động văn hóa dân gian, dân ca, dân vũ của dân tộc để quảng bá, giới thiệu những giá trị văn hóa các dân tộc, vùng miền.
Gắn kết các hoạt động văn hóa, thể thao truyền thống với quảng bá du lịch, giới thiệu hình ảnh đất nước, con người Việt Nam. Đồng tình với nhận xét này, bà Ninh Thị Thu Hương, Cục trưởng Cục Văn hóa cơ sở cũng khẳng định: “Thay đổi đáng kể ở lễ hội đền Sóc năm nay là một nỗ lực rất cần được ghi nhận của chính quyền địa phương và ban tổ chức lễ hội, ban quản lý di tích.
Cam kết trước lãnh đạo Bộ VH-TT-DL cũng như lãnh đạo TP Hà Nội đã được thực hiện nghiêm túc và quan trọng hơn, hình ảnh bình yên đã khiến lễ hội đền Sóc không còn là điểm nóng tiêu cực như mọi năm. Việc bãi bỏ một tập tục vốn có từ lâu đời có thể được xem như một kinh nghiệm dành cho công tác tổ chức đối với các lễ hội có hình thức cướp lộc tương tự”.
Mạnh mẽ hơn, nhiều người còn kỳ vọng khi Nghị định Quản lý lễ hội được ban hành hoạt động của các lễ hội sẽ ngày càng đi vào nề nếp hơn. Tuy nhiên, dưới góc nhìn thận trọng của người nghiên cứu văn hóa, GS.TS Nguyễn Chí Bền, Ủy viên Hội đồng di sản văn hóa quốc gia, cho rằng nên thận trọng trong việc thay đổi những nghi thức văn hóa mang tầm nhân loại, bởi mỗi trò diễn là sản phẩm của rất nhiều thế hệ đã được thừa nhận. 
Về vấn đề quản lý lễ hội, nhà nghiên cứu văn hóa GS.TS Lê Hồng Lý, nguyên Viện trưởng Viện Nghiên cứu văn hóa, cũng bày tỏ với lễ hội truyền thống, trừ các lễ hội lớn như lễ hội đền Hùng, Kiếp Bạc... Nhà nước nên để cho cộng đồng tự quản. Lâu nay, ứng xử của những người làm quản lý với cộng đồng - chủ thể lễ hội - vẫn tạo cảm giác áp đặt, còn cách làm, cách tuyên truyền về lễ hội truyền thống đang bộc lộ nhiều vấn đề.
TS. Nguyễn Thị Hường, Phó trưởng Khoa Quản lý nhà nước về xã hội, Học viện Hành chính quốc gia, cũng cho rằng tăng cường quản lý lễ hội là đúng, nhưng cũng phải xác định, quản lý lễ hội phải dựa trên nền tảng của sự tôn trọng, đồng hành để bảo tồn, giữ gìn và phát huy, không phải trên cơ sở kiểm soát và khống chế. Không nên chỉ vì dư luận có ý kiến chưa đồng thuận hoặc vì chưa kiểm soát được mà cấm, thay đổi hay xóa bỏ… Đôi lúc hành động vì áp lực dư luận, hễ có cái gì bị dư luận phản ứng là bỏ, điều chỉnh cũng là đang đối diện với việc dễ đánh mất bản sắc văn hóa, “hòa tan” trong xã hội hiện đại.
Cùng chung lo ngại nhiều ý kiến của các nhà nghiên cứu văn hóa cho rằng không nên can thiệp quá thô bạo vào lễ hội bằng các văn bản hành chính. “Đành rằng định hướng là đúng, trước kia quy mô lễ hội chỉ trong xóm ngoài làng, nay lễ hội mở rộng nếu không có sự can thiệp của cơ quan quản lý sẽ đối mặt với mọi nguy cơ từ ách tắc giao thông, mất trật tự, an toàn vệ sinh thực phẩm…
Nhưng cứ đơn phương ra văn bản thể hiện ý chí của cơ quan quản lý mà không có giải pháp đồng bộ như tìm hiểu tâm tư nguyện vọng của cộng đồng, tuyên truyền giải thích tới người dân khác gì việc “bẻ” hết gai của hoa hồng, xóa nhòa tính độc đáo, khác biệt, bản sắc văn hóa của từng lễ hội. Và vì thế lễ hội sẽ đối diện với nguy cơ nhạt dần” - một nhà nghiên cứu văn hóa từng tâm tư, chia sẻ.

Mai An

Các tin, bài viết khác

Đọc nhiều nhất

Một phút lơ là  thổi bay thành quả chống dịch

Một phút lơ là thổi bay thành quả chống dịch

(ĐTTCO)-Số ca lây nhiễm Covid-19 đang tăng nhanh từng ngày và có những diễn biến hết sức phức tạp. Nhiều tỉnh và thành phố đã thực hiện giãn cách xã hội, TPHCM đang cân nhắc thực hiện Chỉ thị 19 của Thủ tướng Chính phủ. Tất cả những điều này khiến cho chúng ta có vẻ như đang tiến đến gần việc phải thực hiện giãn cách xã hội để chống dịch theo nội dung Chỉ thị 16 một lần nữa. 

Công nghệ

Gian bếp hiện đại

(ĐTTCO) - Hãy tận hưởng mùa hè với những món ăn dinh dưỡng và đặc sắc cho cả gia đình, nhưng vẫn tiết kiệm được thời gian từ những gian bếp hiện đại.

Thú đam mê

Những set trà chiều độc hiếm live

(ĐTTCO) - Cách nay gần 400 năm, trà đã dần vượt qua rượu, cà phê về tính đại chúng để chiếm lĩnh trái tim người đàn ông phương Tây chinh phục biển cả nhờ ở tính đằm đẹ, nhẹ nhàng như người phụ nữ phương Đông. Trà ngon nhất thường hái vào vụ Xuân, và vị trà dường như càng ngon hơn khi được thưởng thức bằng những trà cụ quý hiếm và đẹp mắt.

Sức khỏe

Giảm chất lượng cuộc sống do thoái hóa cột sống cổ

(ĐTTCO) - Thoái hóa cột sống cổ là một bệnh lý mãn tính khá phổ biến, tiến triển chậm, thường gặp ở người lớn tuổi. Bệnh hiện nay đang có xu hướng trẻ hóa do tính chất công việc phải ngồi lâu bên máy vi tính như nhân viên văn phòng… Bệnh nếu để lâu sẽ làm giảm chất lượng cuộc sống đáng kể. 

Du lịch

Doanh nghiệp du lịch cần tiếp sức

(ĐTTCO)-Các doanh nghiệp (DN) du lịch đang nỗ lực bằng nhiều cách để tạm duy trì hoạt động kinh doanh mặc dù rất khó khăn. Để làm được điều này, một số hãng lữ hành tiếp tục đề xuất vay gói ưu đãi từ ngân hàng với lãi suất thấp, số khác mong muốn nhận lại tiền ký quỹ. 

Mua sắm

Những mẫu trang sức hoàn hảo

(ĐTTCO) - Trang sức luôn có sức hấp dẫn khó chối từ với phái đẹp. Xin giới thiệu một vài mẫu cho bạn lựa chọn những món phụ kiện yêu thích.