Nhà báo, nhà văn, Phó tư lệnh Bùi Cát Vũ

(ĐTTCO) - Cách đây vừa tròn 40 năm, có một vị tướng Phó tư lệnh Quân đoàn 4 đã chỉ huy cánh quân tình nguyện Việt Nam đầu tiên tiến vào giải phóng Phnôm Pênh, giúp nước bạn Campuchia thoát khỏi chế độ diệt chủng Pol Pot. Vị tướng ấy vốn xuất thân một cậu bé bán báo, rồi viết báo trước khi gia nhập quân đội trở thành sĩ quan cao cấp, và đồng thời cũng là nhà văn. Đó là Thiếu tướng Bùi Cát Vũ.

Vừa chỉ huy tiến quân, vừa ghi chép và viết ký sự
Đầu năm 1979, ngay sau khi chỉ huy Bộ Tư lệnh tiền phương Quân đoàn 4 đánh tan quân Khmer Đỏ, Thiếu tướng Phó tư lệnh Bùi Cát Vũ đã tranh thủ lúc rảnh rỗi viết ngay thiên ký sự Đường vào Phnôm Pênh, gửi về đăng nhiều kỳ trên báo Sài Gòn Giải Phóng. Nhiều tư liệu quý từ cuộc chiến này đã được cây bút tài hoa của ông ghi lại, chia sẻ một cách trung thực, khách quan và đầy cảm xúc.
Tác phẩm Đường vào Phnôm Pênh đã giúp người đọc kịp thời hiểu sâu hơn tình hình bi thương của xứ sở Ăngkor, cũng như hành trình vượt qua thử thách ác liệt, tinh thần chiến đấu quả cảm và nhân văn của chiến sĩ Quân đội nhân dân Việt Nam vì nghĩa vụ quốc tế cao cả. 
Nhà báo, nhà văn, Phó tư lệnh Bùi Cát Vũ ảnh 1 Phó tư lệnh Quân đoàn 4 bên bờ sông La Ngà trước khi bước vào trận đánh Xuân Lộc 4-1975.
Hãy cùng vị tướng cảm nhận: “Thành phố Phnôm Pênh rộng đến 20km2, trước đây có gần hai triệu dân sinh sống. Pol Pot cho rào tất cả đường ngang ngõ tắt chỉ chừa lại mấy đại lộ chính. Nhà cửa phố xá bỏ hoang lẩn lút trong những vườn chuối và cây ăn quả cỏ dại mọc um tùm tạo thành những khu vực địa hình phức tạp rộng bát ngát.
Đi giữa thành phố Phnôm Pênh chiều nay, tôi có cảm tưởng như là một thành phố phương Tây ngủ sớm trong mùa lạnh. Tôi lại tưởng tượng đến một thành phố bị bom neutron mà đế quốc Mỹ gọi là bom sạch. Lạ lùng quá, dù đã nghe Pol Pot - Iêng Sary đuổi dân đi khỏi Phnôm Pênh hồi tháng 4-1975! Rùng rợn quá, dù đã biết thành phố Phnôm Pênh là thành phố chết”. 
Ở một đoạn khác ông cho biết một cách giản dị mà sâu sắc về cách ứng xử văn hóa của quân tình nguyện Việt Nam trước các công trình nghệ thuật, cơ sở vật chất của đất nước bạn như chính của Tổ quốc mình: “Hồi trưa này tôi nghe đồng chí trợ lý tác chiến về báo cáo lại một trường hợp tương tự như thế của một đại đội thuộc Trung đoàn 12, vây bắt địch mà không dùng B40, ĐKZ bắn vào Đài Độc Lập. Chiến sĩ ta đã không tiếc máu mình để bảo vệ những công trình lao động nghệ thuật, những phố phường trống hoang cho nhân dân bạn đỡ phần vất vả sau này”.
Nhà báo, nhà văn, Phó tư lệnh Bùi Cát Vũ ảnh 2 Thiếu tướng, nhà văn, nhà báo Bùi Cát Vũ và các kỷ vật.
Thiên ký sự Đường vào Phnôm Pênh của chiến tướng - nhà văn Bùi Cát Vũ đã ghi dấu ấn của một tài năng tay súng, tay bút mang đậm phong cách Nam bộ. Trong phần cuối của tác phẩm mang hơi thở chiến trường này, ông còn xác tín: “Mỗi một bước đi trên đất nước bạn, chúng tôi càng khẳng định tính chất chính nghĩa của công việc mình làm. Đến đây tôi lại nhớ lời quyết tâm của chiến sĩ Binh đoàn trước ngày khởi đầu chiến dịch phản công chiếc lược 23-12-1978: “Nếu phải đổi lấy việc ta làm hôm nay bằng mười kiếp sống, chúng tôi cũng xin sẵn sàng”.

Tuổi hoa niên gió bụi 
Thiếu tướng Bùi Cát Vũ làm báo, viết văn từ hồi còn thiếu niên và làm cách mạng, làm người lính cũng rất sớm. Tay súng, tay bút trên mỗi chặng đường chiến đấu ông đều mải mê viết. Thời gian ở trong rừng, nhất là mỗi dịp xuân về Tết đến, ông đều có bài viết được đọc trên Đài Tiếng nói Việt Nam và Đài Phát thanh Giải phóng miền Nam.
Ông đã xuất bản nhiều tác phẩm có giá trị mang tính thời sự báo chí và giàu chất văn chương, như Quê hương, Đường vào Sài Gòn, Trong rừng sâu chiến khu Đ, Đường vào Phnôm Pênh, từng được giải thưởng cao nhất của văn học quân đội.
Ông tâm sự: “Mỗi tác phẩm được đến với độc giả, thính giả đối với tôi là một tấm huân chương chiến công thầm lặng. Khi đứng trước những sự kiện lịch sử lớn lao của Nhân dân, của bản thân mình, tôi nghĩ rằng đến cây gỗ mục cũng phải rung động huống chi tôi là con người, mà lại là người biết viết, ham viết nữa! Cái máu ấy nó đeo đẳng tôi từ thuở nhỏ. Mà những cái hay, cái đẹp của con người của đất nước của tình đồng đội, nếu không viết thì không ai biết và cũng chẳng để lại được gì cho đời sau”. 
Từ trước Cách mạng tháng Tám năm 1945, khi rời quê hương Trà Vinh lên Sài Gòn đi phát hành báo Dân Chúng, Bùi Cát Vũ đã tập viết báo viết văn. Tác phẩm đầu tay của ông là truyện ngắn Phía sau ánh đèn điện viết năm mới 15 tuổi, được nhà báo Trần Thanh Mại góp ý sửa chữa đổi tựa thành Gió bụi Sài Gòn và đăng trên báo Dân Chúng.
Từ nguồn cảm hứng ấy, về sau khi đã về hưu, ông cảm thấy rất cần sách văn học cho thiếu nhi nên đã viết một cuốn truyện cũng lấy tên là Gió bụi Sài Gòn, và được Giải thưởng Cuộc thi Văn học thiếu nhi Vì tương lai đất nước của Hội Nhà văn TPHCM và Nhà xuất bản Trẻ, rồi lại được nhận Giải thưởng Hội Nhà văn Việt Nam năm 1993. 
Ông sinh ra trong một gia đình nông dân nghèo ở Trà Vinh, sớm bị mồ côi cha, ba anh em ông được người mẹ làm thuê cuốc mướn nuôi nấng ăn học. Học xong ở trường làng, ông thi tiểu học đỗ đầu tỉnh, được học bổng 5 đồng tiền Đông Dương mỗi tháng. Tiền học bổng ông để dành sắm quần áo, sách vở, bút mục. Học hết 3 năm, lãnh bằng sơ học Pháp - Việt, ông thi vào trường trung học ở Mỹ Tho, được học bổng toàn phần… 
Từ đây, Bùi Cát Vũ vừa học tập vừa làm thêm để tự kiếm sống, trải qua nhiều nghề khác nhau. Trước khi tập làm báo ở Sài Gòn, ông lang thang khắp nơi, không nhà không cửa, ngủ gầm cầu, vỉa hè, làm phụ hồ, bán báo...
Ông cho biết dù chỉ tham gia làm báo một thời gian ngắn nhưng nó rất quan trọng đối với cuộc đời mình: “Tôi được sống và viết lách chung với những bậc thầy như Nguyễn Văn Nguyễn, Trần Thanh Mại. Tôi học được ở các vị ấy rất nhiều, từ cách lấy tin tức, đến viết phóng sự, truyện ngắn... Rồi khi tờ báo Dân Chúng bị đóng cửa, vào tù, tôi được tiếp xúc với nhiều bậc trí thức lớn nữa như: Nguyễn An Ninh, Dương Bạch Mai, Nguyễn Văn Tạo, Tạ Thu Thâu... Mặc dù có những quan điểm khác nhau, nhưng đó là những trí thức yêu nước chân chính, biết được nỗi nhục mất nước và tìm kiếm con đường cứu nước, giải phóng dân tộc”. 
Là tướng chiến trường, tiến sĩ khoa học quân sự, Bùi Cát Vũ đồng thời còn là nhà báo, nhà văn với nhiều tác phẩm giá trị đứng lâu bền trong lòng bạn đọc. Vào tháng 3-2002, Thiếu tướng, nhà văn Bùi Cát Vũ đã qua đời tại TPHCM, để lại một sự nghiệp nhiều dấu ấn đáng trân trọng về khoa học, nghệ thuật quân sự và sáng tác văn học. Tên ông xứng đáng đặt cho các con đường và trường học tại TPHCM, Trà Vinh, Sóc Trăng, Biên Hòa và những nơi ông từng gắn bó, cống hiến để giáo dục thế hệ sau. 

 Bùi Cát Vũ sinh năm 1924 ở xã Hưng Mỹ, huyện Châu Thành, tỉnh Trà Vinh. Thời chống Pháp, ông sát cánh cùng Huỳnh Văn Nghệ trực tiếp chỉ huy trận La Ngà lừng danh lịch sử; rồi là Tư lệnh Pháo binh, Tham mưu phó Bộ Tư lệnh Quân Giải phóng miền Nam, Phó tư lệnh Quân đoàn 4 thời chống Mỹ, cùng với tướng Hoàng Cầm chỉ huy trận quyết chiến Xuân Lộc mở toang “cánh cửa thép” cho đại quân tiến vào giải phóng Sài Gòn. Sau ngày đất nước thống nhất, ông tham gia chỉ huy Quân đoàn 4 sang giúp nước bạn Campuchia rồi trở về nước nhận nhiệm vụ Phó tư lệnh Quân khu 7. Ông được đồng đội quý mến đặt cho các biệt danh “Võ Tòng chiến khu Đ” hay “Trùm đại bác Đông Dương”. 

Phan Hoàng

Các tin, bài viết khác

Đọc nhiều nhất

Công nghệ

Mặt nạ chống ô nhiễm công nghệ cao

(ĐTTCO) - Một startup R-PUR của Pháp vừa giới thiệu sản phẩm mới tại Triển lãm công nghệ CES 2019, chiếc mặt nạ R-Pur V2 gồm 2 phần, bao gồm một lớp lọc có thể thay thế được và một lớp mặt nạ bằng vải có thể tái sử dụng.

Thú đam mê

Hình tượng rồng trên bình rượu Sake Satsuma live

(ĐTTCO) - Trong truyền thống Thần đạo, tín ngưỡng Long thần Ryūjin Shinkō (竜神信仰) thờ thần rồng để cai quản nguồn nước, và thường được kết nối với các nghi lễ nông nghiệp, nghi lễ cầu mưa, cầu thịnh vượng của ngư dân. 

Sức khỏe

Cẩn trọng suy giãn tĩnh mạch chi dưới

(ĐTTCO) - Suy giãn tĩnh mạch chi dưới là bệnh lý thường gặp, và tần suất mắc bệnh ngày càng tăng. Đặc biệt, nguy cơ mắc bệnh của nữ giới cao hơn nam giới gấp 3 lần. Đây là bệnh lý của hệ tĩnh mạch chi dưới, khi máu trở về tim bị cản trở, dẫn đến ứ trệ tuần hoàn ở chi dưới gây những khó chịu cho người bệnh, về lâu dài ảnh hưởng đến khả năng làm việc cũng như chất lượng cuộc sống.

Ẩm thực

Trải nghiệm brunch ở TPHCM

(ĐTTCO) - Brunch (sự kết hợp giữa breakfast và lunch) là bữa ăn thay thế cho bữa sáng và bữa trưa - không còn xa lạ với nhiều người. Dưới đây là những địa điểm nổi bật được chú ý với thực đơn brunch đa dạng tại trung tâm Sài Gòn.

Du lịch

Vịnh Hạ Long trên cạn live

(ĐTTCO) - Những vùng đầm, hồ rộng lớn mênh mông, với các hòn đảo nhấp nhô trên sóng nước ở miền Bắc được nhiều người ví như “vịnh Hạ Long trên cạn”. Thật tuyệt vời khi mùa hè nóng nực, chúng ta được đi thuyền ngoạn cảnh vi vu trên những vùng đầm hồ mát rượi. ĐTTC xin giới thiệu một số điểm đầm, hồ như thế cùng những chỉ dẫn cơ bản.

Mua sắm

Đồng hồ cao cấp cho phái mạnh

(ĐTTCO) - Những chiếc đồng hồ cao cấp (high-end) thường có giá 10.000-50.000USD. ĐTTC xin giới thiệu những mẫu đồng hồ ở phân khúc này mà tín đồ yêu thích đều mơ ước sở hữu.

BÁO XUÂN KỶ HỢI 2019