130 năm ngày sinh Chủ tịch Tôn Đức Thắng (20-8-1888 - 20-8-2018)

Một cuộc đời vì nước vì dân

(ĐTTCO) - Chủ tịch Hồ Chí Minh từng nói về người bạn chiến đấu thân thiết của mình rằng: “Đồng chí Tôn Đức Thắng là gương mẫu đạo đức cách mạng, suốt đời cần kiệm, liêm chính; suốt đời hết lòng phục vụ cách mạng, phục vụ nhân dân”.
Những di sản ở Cù lao Ông Hổ 
Cuộc đời và sự nghiệp của Chủ tịch Tôn Đức Thắng (1888-1980), được gọi thân mật Bác Tôn, đã đi vào lịch sử với tư cách nhà cách mạng hàng đầu Việt Nam thế kỷ 20, có nhiều công lao to lớn trong cuộc đấu tranh giải phóng dân tộc và xây dựng đất nước. Ông cũng trở thành nhân vật truyền niềm cảm hứng cho nhiều văn nghệ sĩ sáng tạo nên những tác phẩm văn học nghệ thuật có giá trị. Với quê hương An Giang và cả Nam bộ, Bác Tôn là tấm gương tiêu biểu về đức độ và tài năng.
“Ðó là tấm gương thực hành đạo đức cần kiệm cho nước, cho dân; tấm gương khiêm tốn, giản dị, liêm khiết, trung thực, chân thành, ghét thói xu nịnh, cơ hội, bè phái; tấm gương nói ít làm nhiều, luôn chí công vô tư và đặt lợi ích của Ðảng, của nhân dân lên trên hết, trước hết” - theo lời Chủ tịch nước Nguyễn Minh Triết trong lễ kỷ niệm 120 năm ngày sinh Chủ tịch Tôn Đức Thắng tại Hà Nội 10 năm trước.
Khi về với thành phố Long Xuyên, ai cũng mong một lần sang cù lao Ông Hổ giữa lòng sông Hậu để dâng hương tưởng nhớ Chủ tịch Tôn Đức Thắng. Lần đầu được về cù lao Ông Hổ là cuối năm 2000, tôi đặc biệt ấn tượng với ngôi nhà thời ấu thơ của Bác Tôn, xây cất từ năm 1887, có cấu trúc theo kiểu nhà sàn truyền thống ở nông thôn Nam bộ. Ngôi nhà gồm 3 gian 2 chái, được làm bằng gỗ, mái lợp ngói âm dương, có diện tích 156m2 (ngang 12m, dài 13m). Năm 1984, Bộ Văn hóa - Thông tin đã quyết định công nhận ngôi nhà là Di tích Lịch sử cấp Quốc gia. 
Ngôi nhà độc đáo này hiện nay nằm trong Khu lưu niệm Chủ tịch Tôn Đức Thắng được khởi công xây dựng từ tháng 5-1997, với nhiều công trình như cột cờ, đền thờ, nhà và khuôn viên trưng bày hiện vật… Khu lưu niệm đã được Thủ tướng ký quyết định xếp hạng Di tích Quốc gia đặc biệt ngày 10-5-2012. Khu lưu niệm rộng rãi, thoáng mát, bình dị như tính cách khiêm nhường, giản dị của vị lãnh tụ cách mạng lúc sinh thời. Ở đây, chúng ta sẽ được ngắm nhìn hơn 200 hiện vật, trong đó có chiếc ca nô mang tên Giải Phóng do chính Bác Tôn điều khiển đưa ông và các đồng chí của mình từ nhà tù Côn Đảo trở về đất liền.
Một thời điểm lịch sử khác cũng sống lại qua hình ảnh chiếc máy bay YAK-40, ký hiệu VNA.452, đã đưa vị nguyên thủ quốc gia từ Hà Nội vào Sài Gòn chủ trì đại lễ mừng chiến thắng giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước vào ngày 15-5-1975. Bên cạnh là chiếc tàu Giang cảnh từng đưa ông từ bờ sông Hậu phía Long Xuyên về thăm nhà ở cù lao Ông Hổ vào tháng 10-1975. Ngoài ra còn có nhiều vật dụng giản dị sinh thời Bác Tôn đã sử dụng như đôi giày, bộ quần áo, xe đạp, cối xay tiêu... 
Một cuộc đời vì nước vì dân ảnh 1  

Ký ức về Công hội Đỏ
Nói tới cuộc đời và sự nghiệp Chủ tịch Tôn Đức Thắng, chúng ta không thể không nhắc đến Công hội Đỏ - tổ chức tiền thân của Tổng liên đoàn Lao động ngày nay. May mắn, chúng tôi có nhiều dịp tiếp xúc và ghi lại những ký ức sống động sinh thời của nhà cách mạng Dương Quang Đông, thường được gọi thân mật Năm Đông, thuộc cấp và bạn chiến đấu thân thiết của Bác Tôn…
Cách mạng Tháng Mười năm 1917 thành công, nước Nga Xô viết non trẻ đã bị 13 đế quốc bao vây tấn công. Đế quốc Pháp cử thiết giáp hạm tới Sevastopol ở Hắc Hải để đánh chiếm thành phố cảng quan trọng này. Binh sĩ trên chiến hạm của Pháp bàn chuyện phản chiến ủng hộ cách mạng Nga. Bác Tôn lúc đó là người Việt Nam duy nhất có mặt trên chiến hạm, đang làm lính thợ máy, đã xung phong kéo lá cờ đỏ búa liềm trắng lên đỉnh cột cờ để báo tin phản chiến. Sự kiện lịch sử đó diễn ra ngày 20-4-1919.
Tin tức từ nước Pháp lan truyền về Việt Nam, ngay lập tức báo Thần Chung ở Sài Gòn, do Trần Huy Liệu làm chủ bút, đã đăng tin nóng trên gây chấn động dư luận. Người công nhân dũng cảm Tôn Đức Thắng trở thành thần tượng của nhiều thanh niên trong nước. 
Một cuộc đời vì nước vì dân ảnh 2 Chủ tịch Tôn Đức Thắng đến thăm gia đình Thiếu tướng Tô Ký ở Hà Nội vào dịp Tết Nguyên đán 1970. 

Dương Quang Đông mơ ước được gặp thần tượng của mình. Ông tình cờ quen Tôn Đức Nhung, em ruột của Tôn Đức Thắng, được nghe nhiều câu chuyện thú vị, ông càng nóng lòng. Và điều đó đã trở thành hiện thực khi ông Hai Thắng - tên gọi thân mật của Tôn Đức Thắng - xuất hiện tại cảng Ba Son trên chiến hạm Lamotte Picquet, cùng những người lính thợ An Nam trong quân đội Pháp tham gia Chiến tranh Thế giới thứ nhất trở về quê hương cuối năm 1919.
Từ đó, Năm Đông cùng các bạn công nhân thân thiết Ka Him, Mười Giao gắn chặt với mọi hoạt động của Hai Thắng ở Sài Gòn - Chợ Lớn, còn Tôn Đức Nhung được phân công về địa bàn Long Xuyên. Họ chọn đình Bình Đông nằm khuất nẻo trên cù lao rậm rạp tận Rạch Cát, làm địa điểm cất giấu tài liệu bí mật do Hai Thắng chuyển về. Đình Bình Đông còn là điểm họp mặt những người trong nhóm yêu nước, từ 4 người ban đầu dần kết nạp lên 10 người, do Hai Thắng lãnh đạo, thường xuyên nói chuyện về tình hình trong nước, thế giới cùng những bài học vỡ lòng về chính trị, xã hội…
Đó cũng chính là bối cảnh ra đời Công hội Đỏ, tổ chức bí mật chính thức được thành lập ngày 25-2-1920 tại đình Bình Đông, nhằm tương trợ và đấu tranh cho quyền lợi của công nhân, phản kháng giới chủ tư bản đế quốc bóc lột. Dương Quang Đông được Bác Tôn giao làm thư ký kiêm đội trưởng văn thư của Công hội Đỏ. Ông tham gia học khóa huấn luyện do Hai Thắng giảng dạy, rồi trở về hoạt động tại quê hương Cầu Ngang, sau đó mở rộng tổ chức Công hội Đỏ sang các địa bàn khác của tỉnh Trà Vinh. Công hội Đỏ còn phát triển mạnh ở các vùng cao su Phú Riềng, Dầu Tiếng.

Dấu mốc Ba Son
 Tôn Đức Thắng có bí danh Thoại Sơn, Hai Thắng, sinh ngày 20-8-1888 ở cù lao Ông Hổ, nay thuộc xã Mỹ Hòa Hưng, thành phố Long Xuyên, tỉnh An Giang, trong một gia đình nông dân. Ông học Trường Kỹ nghệ Viễn Đông, làm công nhân Nhà máy Ba Son ở Sài Gòn, tổ chức công nhân bãi công, bị bắt lính sang Pháp làm thợ máy cho một đơn vị hải quân, đã tham gia phản chiến và treo cờ đỏ trên chiến hạm ở biển Hắc Hải chống lại cuộc can thiệp của đế quốc Pháp vào nước Nga Xô viết. Trở về nước, ông sáng lập Công hội Đỏ ở Nhà máy Ba Son.
Sau bao năm bôn ba làm công nhân, lính thợ và tìm đường cứu nước, gần giữa tuổi tứ tuần Tôn Đức Thắng mới nghĩ đến chuyện lập gia đình. Người phụ nữ tâm đầu ý hợp với ông là cô giáo Đoàn Thị Giàu ở Châu Thành, Mỹ Tho. Những thành viên nòng cốt của Công hội Đỏ từ khắp nơi đã về Mỹ Tho tham dự. Điều thú vị là ngay sau đêm tân hôn, Hai Thắng đã phân công Năm Đông tuyên truyền tổ chức Công hội Đỏ tại vùng Rạch Gầm lịch sử.
Từ năm 1923, Hai Thắng tin tưởng giới thiệu Năm Đông vào làm công nhân ở quân cảng Ba Son để hỗ trợ phát triển phong trào Công hội Đỏ.
Ba Son là một địa điểm trọng yếu ở Sài Gòn, được xem là chi nhánh lớn của quân cảng Toulon ở miền Nam nước Pháp. Hàng ngàn công nhân, thợ thầy có tay nghề cao tập trung làm việc ở Ba Son. Tổ chức Công hội Đỏ đã được gầy dựng ở đây do Lê Văn Lưỡng, Ngô Văn Danh, Võ Văn Nhuận phụ trách.
Cuối tháng 7-1925, chiến hạm Jules Michelet từ châu Âu trên đường sang Trung Quốc tham gia đàn áp cuộc đấu tranh của nhân dân vùng tô giới Thượng Hải, máy bị hỏng phải kéo vào ụ tàu Ba Son sửa chữa. Dưới sự lãnh đạo của Tôn Đức Thắng và Công hội Đỏ, công nhân Ba Son đã tổ chức bãi công hàng tháng trời, trì hoãn việc sửa chữa chiến hạm Jules Michelet. Cuộc đấu tranh thành công, đánh dấu bước chuyển mình của phong trào công nhân non trẻ từ tự phát sang tự giác, có tổ chức đầu tiên của công nhân Việt Nam, đặc biệt đây cũng là lần đầu thể hiện tình đoàn kết quốc tế với công nhân và người lao động Trung Quốc.
Vào tháng 4-1926, lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc tổ chức khóa học đầu tiên cho Việt Nam Thanh niên cách mạng đồng chí Hội tại Quảng Châu, Trung Quốc. Nhiều thanh niên yêu nước đã sang Trung Quốc học tập, sau 2 tháng được cử về nước hoạt động, trong đó có Phan Trọng Bình và Nguyễn Văn Lợi về Sài Gòn tìm cách bắt liên lạc với Tôn Đức Thắng. Kỳ bộ Việt Nam Thanh niên cách mạng đồng chí Hội ở Nam kỳ được thành lập ngày 25-2-1927 tại hội nghị diễn ra ở nhà số 5 đường Barbier, nay là Thạch Thị Thanh. Nhiều thanh niên tiếp tục được cử sang Quảng Châu học tập.
Thời gian này thực dân Pháp tăng cường đàn áp phong trào cách mạng. Năm 1929, Tôn Đức Thắng bị Pháp bắt và đưa ra Tòa đại hình Sài Gòn xét xử, kết án 20 năm tù khổ sai, đày ra Côn Đảo. Sau Cách mạng Tháng Tám, ông thoát khỏi nhà tù Côn Đảo trở về đất liền, tham gia lãnh đạo kháng chiến chống Pháp tái xâm lược Nam bộ.

Hoàng Yến

Các tin, bài viết khác

Đọc nhiều nhất

Cảnh báo về “vùng lõm tiêm chủng”

Cảnh báo về “vùng lõm tiêm chủng”

(ĐTTCO) - Tiêm chủng dịch vụ đang dần trở thành xu hướng của các bậc phụ huynh tại TPHCM. Thế nhưng, chính việc chờ đợi tiêm vaccine dịch vụ sởi lại khiến nhiều trẻ em rơi vào “vùng lõm tiêm chủng” do không được chích ngừa đầy đủ, đúng lịch.

Góc nhìn

Cách nào ngăn chặn tín dụng đen?

(ĐTTCO) - Lực lượng công an nhiều tỉnh, thành đang ra sức trấn áp tín dụng đen, sau khi xảy ra nhiều vụ đòi nợ kiểu truy sát gây bất an cho cộng đồng. Nạn nhân của tín dụng đen đa phần là người gieo neo, ít quan hệ xã hội, không am hiểu pháp luật và ngại hợp tác cơ quan chức năng.

Phóng sự - sáng tác

Giọt mặn mòi của biển

(ĐTTCO) - Nói đến “ông tổ” của nghề nước mắm truyền thống thì đến nay vẫn chưa ai “giải mã” được, nhưng có một sự đồng nhất giữa các làng nghề là nước mắm đều được làm từ cá và muối, bằng cách lên men tự nhiên, không pha chế thêm bất kỳ chất phụ gia nào, có vị mặn, mùi thơm của cá và màu cánh gián hoặc màu vàng sáng.

Bạn đọc

NoXH phải chất lượng, nhiều tiện ích

(ĐTTCO) - Qua thông tin của các báo, người dân được biết nhu cầu nhà ở xã hội (NoXH) trong cả nước giai đoạn 2011-2020 cần khoảng 440.000 căn hộ. Trong đó, TPHCM khoảng 134.000 căn; Hà Nội 110.000 căn; Bình Dương 41.250 căn; Đồng Nai 36.700 căn; Đà Nẵng 11.500 căn… Vậy nhưng đến nay các địa phương mới thực hiện được khoảng 30% kế hoạch đã đề ra.

BÁO XUÂN KỶ HỢI 2019