Khổ vì danh hiệu!

(ĐTTCO) - Mùa xét phong tặng các danh hiệu nghệ sĩ mỗi khi đến giai đoạn “chạy nước rút” thường khó tránh khỏi lời ra tiếng vào… xung quanh danh sách dự kiến “phong thánh”. 
Năm nay cũng vậy! Đến một người trầm tính, ít để ý đến thế sự thị phi như đạo diễn, nhà văn Tô Hoàng cũng phải thốt lên trong một phỏng vấn độc quyền “nên chấm dứt những đợt phong tặng theo định kỳ. Theo tôi được biết cách làm này (phong tặng) khởi nguồn từ Liên Xô. Và chỉ có Bungary và Việt Nam sao chép mô hình này. Kể từ sau khi Liên Xô tan rã, cả nước Nga lẫn Bungary đã ngưng lại việc xét duyệt các danh hiệu nghệ sĩ”.
Nhưng có lẽ đạo diễn Tô Hoàng đã nhầm chút xíu: chỉ có Bungary là ngừng xét tặng, còn nước Nga - kế thừa Liên Xô cũ - kể từ năm 1992 vẫn tiếp tục trao tặng theo định kỳ 3-5 năm các danh hiệu Nghệ sĩ Nhân dân và Nghệ sĩ Công huân. Và họ còn làm trang trọng hơn khi đúc riêng một phù hiệu để Tổng thống Putin gắn lên ve áo mỗi dịp trao tặng tại phòng họp dát vàng ở điện Kremlin.
Như thế có gì khác biệt khi trao tặng danh hiệu nghệ sĩ giữa hai nước? Xin thưa rằng, khác biệt duy nhất là người Nga khá bình thản tiếp nhận khi danh sách được ký bởi sắc lệnh của tổng thống được công bố, còn ở ta mọi chuyện đã rối tung từ trước khi nguyên thủ quốc gia đặt bút ký. Nào đơn từ tố cáo dày cả mét, nào thiếu tiêu chí này nọ, nào thiếu huy chương chuyên ngành… và đơn giản là không đủ phiếu bầu hoặc ở hội đồng cơ sở, hoặc hội đồng cấp Nhà nước.
Khổ vì danh hiệu! ảnh 1  Ảnh minh họa. 
Theo thống kê trong 3 đợt xét tặng gần đây nhất trong các năm 2012, 2016, 2018 thì số lượng xét tặng mỗi đợt không biến động là mấy: Số lượng nghệ sĩ nhân dân trung bình từ 80 - 100, nghệ sĩ ưu tú biến thiên từ 280 đến 380. Nghĩa là ổn định ở mức chấp nhận được. Tuy nhiên, nói vậy mà không phải vậy, khi đợt xét tặng nào cũng có chuyện, nhỏ thì bút chiến, luận chiến, lớn thì… không nhìn mặt nhau.
Năm nay, kế thừa truyền thống - đến phút 89, chuẩn bị đá bù giờ cũng lại xảy ra chuyện 3 nghệ sĩ tài danh của sân khấu cải lương là nghệ sĩ Minh Vương, Thanh Tuấn, Giang Châu bức xức vì không lên được nghệ sĩ nhân dân do thiếu phiếu bầu ở hội đồng xét duyệt.
Các nghệ sĩ này trót rơi vào “bảng tử thần” là hội đồng cấp Nhà nước trong lãnh vực sân khấu và bị bác vì không hội tụ đủ 90% số phiếu tán thành. Điều đáng nói là trong 5 hội đồng chuyên ngành cấp Nhà nước thì 4 “ông” hội kia đều không có ý kiến gì với danh sách đưa lên, chỉ “ông” sân khấu - thuộc hàng nghèo nhất trong các “ông” nghệ thuật - thì lại có chuyện, và như ta thường nói - nghèo mới sinh chuyện.
Và thật ra chuyện cũng chỉ “bé như con thỏ” là các nghệ sĩ trên chưa qua đào tạo ở các trường lớp chính quy, nôm na là chưa có bằng chứng nhận. Mà như ta đã biết, đối với các bộ môn nghệ thuật truyền thống, trong đó có loại hình nghệ thuật cải lương thì đa phần các nghệ sĩ thành danh là nhờ truyền nghề, nhờ sự nỗ lực tự học, còn cắp sách đến trường là thứ gì đó xa xỉ, chỉ dành cho lớp học trò của các nghệ sĩ lớn tuổi (nhiều người trong số họ đã là nghệ sĩ nhân dân từ lâu).
Bởi nên nghệ sĩ Thanh Tuấn với giọng ca điêu luyện vô đối dù đã 2 lần nộp hồ sơ xin thì đều không qua ải “hội đồng”. Nghệ sĩ Minh Vương - thậm chí nộp đến lần 3 - xong đều không xong. Nhưng may thay, sau khi dư luận đồng loạt lên tiếng và kiến nghị của địa phương, cuối cùng Hội đồng chuyên ngành cấp Nhà nước lĩnh vực sân khấu đã họp lại bỏ phiếu và cả 3 nghệ sĩ Thanh Tuấn, Minh Vương, Giang Châu đều đạt trên 90% số phiếu, đủ điều kiện được xét tặng danh hiệu Nghệ sĩ Nhân dân. 
Rào cản thứ hai là phải kiếm cho ra 2 tấm huy chương vàng gặt hái từ các hội diễn toàn quốc. Tất nhiên, nghị định mới cho phép quy đổi 2 bạc thành 1 vàng, song chuyện có huy chương vẫn là điều xa vời với các nghệ sĩ lớn tuổi. Đơn giản là do tự trọng, chẳng lẽ mình ngần đấy tuổi lại phải đi hội diễn so kè với học trò… Hơn nữa, thời họ còn trẻ thì làm gì có hội diễn, liên hoan mà thi thố.
Cho nên có những câu chuyện buồn như chuyện nghệ sĩ Tuệ Minh, vợ của cố nhà thơ Nguyễn Đình Thi, người có hàng loạt vai diễn kinh điển trong các bộ phim “Vĩ tuyến 17 ngày và đêm”, “Ngày lễ thánh”, “Vợ chồng anh Lực”… đã nhận được sắc phong chỉ ít ngày trước khi qua đời tại một viện dưỡng lão. Rào cản thứ ba vẫn là tiêu chí 90% ông hội đồng bỏ phiếu tán thành. Đó là con số gần như tuyệt đối và giả sử 1,2 ông có thành kiến thì cũng xong đời, phải trở về với danh hiệu tự an ủi, rằng thôi thì mình vẫn là “nghệ sĩ của nhân dân”.
Trước ngày khai giảng, đạo diễn - nhà văn - nhà phê bình Tô Hoàng bần thần ngồi một mình ở quán cà phê vỉa hè đối diện với Trường ĐH Sân khấu - Điện ảnh TPHCM. Hỏi vui bao giờ anh có “nhăn răng” (nhân dân), ông cười nói tớ không quan tâm chuyện danh hiệu dù mình có đủ giải thưởng để phong (Bông sen vàng cho phim tài liệu, giải nhất cho các cụm phê bình điện ảnh…) vì “ cái chính là tác phẩm của mình, không gì khác ngoài tác phẩm”. 
Âu cũng đúng khi nhiều người dù có danh hiệu mà gần như không mấy người biết, hoặc giả sau khi có danh hiệu thì tác phẩm lại không có, không còn nguồn cảm hứng sáng tạo. Cho nên câu chuyện về danh hiệu còn chưa có hồi kết. Nói như ngôn ngữ thể thao Olympic - cái chính là tham gia. Giải thưởng thì có cũng được, không có cũng chẳng sao. Như vậy cho nó an nhàn…

BÍCH AN

Các tin, bài viết khác

Đọc nhiều nhất

FV phẫu thuật từ thiện cho trẻ em dị tật bàn tay

FV phẫu thuật từ thiện cho trẻ em dị tật bàn tay

(ĐTTCO) – Từ ngày 6 đến 11-5, quỹ nâng bước tuổi thơ (thuộc bệnh viện FV) đã phối hợp cùng bác sĩ Stéphane Guero - người được mệnh danh là “nhà ảo thuật của những đôi tay” điều trị cho 11 trẻ em nghèo. 

Công nghệ

130 năm bền bỉ đồng hồ Certina

(ĐTTCO) - Mạnh mẽ và bền bỉ, đó là 2 giá trị cốt lõi những chiếc đồng hồ của hãng Certina (Thụy Sĩ) mang lại cho người dùng. Điều này chính là nền tảng để thương hiệu có khởi đầu từ năm 1888 chinh phục giới mộ điệu toàn thế giới.

Thú đam mê

Ánh Đạo Vàng trên gốm cổ Nhật Bản

(ĐTTCO) - Phật giáo (Butsudo) du nhập vào thời kỳ Asuka (538-710), khi Oa Quốc (倭) đổi tên thành Nhật Bản (日本)và ảnh hưởng lên toàn bộ nghệ thuật thờ tự, điêu khắc, hội họa với sự trang nghiêm, cao nhã, kiều diễm và thuần túy Nhật. Từ đó, Phật giáo phát triển thịnh vượng và trở thành tôn giáo chính thức, trong khi Thần Đạo chỉ đại diện cho phần hình thái tâm hồn, đường lối xử thế của người dân xứ Phù Tang.  

Sức khỏe

Tiếp nước cơ thể đúng và đủ

(ĐTTCO) - Cơ thể có thể nhịn đói trong nhiều ngày hoặc vài tháng, nhưng chỉ thiếu nước 3 ngày nguy cơ tử vong sẽ tăng cao. Cung cấp đủ nước cho cơ thể rất quan trọng để cải thiện sức khỏe, nhưng nhiều người không quan tâm đến điều này.

Ẩm thực

Hương vị Tứ Xuyên truyền thống tại Ngân Đình

(ĐTTCO) - Trong tuần cuối cùng của tháng 5, nhà hàng Ngân Đình tại khách sạn Windsor Plaza sẽ diễn ra chương trình ẩm thực đặc biệt giới thiệu hương vị Tứ Xuyên truyền thống, do 2 đầu bếp khách mời từ Tứ Xuyên, Trung Quốc thực hiện.

Du lịch

Khám phá đảo Palawan

(ĐTTCO) - Palawan là hòn đảo có chung đường duyên hải với biển Đông Việt Nam, là một địa danh tham quan đang nổi lên như một hiện tượng trong làng du lịch quốc tế. Palawan không chỉ có thiên nhiên tuyệt đẹp với những bãi cát trắng mịn, nước trong xanh biếc cùng với những ngọn núi xanh mát, mà còn phong cách khai thác du lịch chuyên nghiệp song song với việc bảo vệ môi trường biển nơi này. 

Mua sắm

Thời trang quý ông trong ngày hè

(ĐTTCO) - Mùa hè như “cô nàng đỏng đảnh”, khi mưa như trút nước, lúc lại nắng nóng đến mệt người. Vì thế, chúng tôi xin giới thiệu đến quý ông những sản phẩm có công dụng, tính năng cực kỳ thích hợp trong thời tiết này.

BÁO XUÂN KỶ HỢI 2019