Hoài niệm những ngày xuân

(ĐTTCO) - Lần đầu tiên, vào dịp xuân Nhâm Dần (1962), ông nội bảo tôi: Ngày mai, ông cháu mình về quê chúc tết cụ. 
Ông chỉ nói thế thôi mà cả đêm ấy tôi không tài nào ngủ được. Tôi mường tượng ra quê tôi theo trí tưởng tượng của cậu bé bảy tuổi. Chắc chắn có nhiều hoa lá, ong bướm và nhiều thứ bí ẩn, lạ lẫm và ngạc nhiên khác.
Sáng hôm sau, hai ông cháu lên tàu hỏa ở ga Hàng Cỏ và cập bến ở ga Tía (Thường Tín, Hà Đông). Rồi từ ga Tía, đi bộ chừng 5-6 cây số nữa, mới tới làng tôi.
Ông nội nói: “Làng mình có tên là Bộ Đầu, ở trong chuỗi làng với những cái tên rất dân gian: Dấp, Nghệ, Mui, Giành, Trằm, Đừng… Làng mình có chùa Lý, chùa Giữa, cầu Nghè, đền Thánh, cây gạo cổ thụ… Còn người cháu sắp gặp là bố của ông năm nay trên 90 tuổi, cháu phải gọi bằng cụ, xưng chắt. Cháu nhớ khi về làng, gặp ai cũng phải chào. Phải mau mồm mau miệng vào nhé. Đừng để người ta chê người thành phố mình”.
Hoài niệm những ngày xuân ảnh 1 Gánh hàng xén chợ quê xưa ở Bắc bộ. 
Lần đầu tiên, gặp cái gì tôi cũng hỏi và ông tôi liên tục phải trả lời hoặc giải đáp. Lần đầu tiên, tôi được nhìn thấy cây đa, giếng nước, sân đình lẫn cánh cò bay lả bay la và được thưởng thức món giò xào, món nem thính ở nhà một người họ hàng. Với tôi, quê hương là một cái gì thật giản dị, thật gần gũi, thật ấm áp, thân thương…
Cũng lần đầu tiên, tôi được gặp một người tóc râu tuy bạc như cước, nhưng da dẻ vẫn còn hồng hào, cười nói vẫn rất vui và đẹp như một ông tiên. Người ấy là cụ tôi. Cụ hỏi tôi đôi câu, rồi móc từ túi ra một tờ giấy bạc màu xanh có hình công, nông, binh, trí thức và nói: “Đây, cụ mừng tuổi cu chắt của cụ nhé. Chúc chắt khỏe mạnh, ăn ngon, chóng lớn!”.
Việc này xảy ra đã trên nửa thế kỷ, mà cho đến giờ khi đã gần sáu mươi tuổi tôi vẫn còn ấn tượng mãi. Ấn tượng nhất là hai từ “mừng tuổi” của một người đã rất cao tuổi.
Trên đường trở về Hà Nội, ông nội tôi dặn: “Lương bảo vệ của ông, mỗi tháng chỉ có ba mươi sáu đồng thôi. Đối với trẻ con, 2 đồng là to lắm đấy. Cháu nhớ chia cho cả ba đứa em nữa nhé, cho chúng nó vui cùng”. Nhân đây, cũng xin mở ngoặc một chút: Hồi ấy, chỉ 3 xu thôi là mua được một bát xôi ăn sáng và 2 đồng vị chi là 200 xu.
Ba năm sau, mùa xuân Ất Tỵ (1965), tôi được đón một tết quê đích thực. Ấy là để tránh cuộc Chiến tranh phá hoại của Mỹ ra miền Bắc, tôi và ba cậu em theo ông nội, bà nội đi sơ tán ở cố hương. Chiều ba mươi tết năm ấy, tụi nhỏ chúng tôi được phân công đi vặt búp ổi (để làm dồi) và rửa lá dong (để chuẩn bị gói bánh chưng) ở vườn nhà, ao nhà, trong khi người lớn lo làm thịt lợn, chia thịt lợn, lo đãi gạo, đãi đỗ…

***
Hồi ấy, quê tôi có tục nấu bánh chưng rất riêng. Thường bánh chưng được gói vào buổi tối, sao cho trước giao thừa chừng 2-3 giờ là bắc nồi lên và khởi lửa… Trong khi gói bánh chưng, bao giờ người lớn cũng gói thêm cho trẻ con mỗi đứa một cái bánh chưng nhỏ và được đánh dấu bằng những sợi lạt để dễ phân biệt.
Ông nội tôi bảo: “Bánh chưng là món chính của ngày tết. Hết bánh chưng là hết tết. Chính vì thế nhà nào, nhà nấy đều tập trung vào nồi bánh chưng. Có nhà dành đến hai yến gạo, dăm cân đỗ để gói bánh chưng. Còn nhiên liệu để luộc bánh chưng là những gốc cây, những gốc tre khô được gom nhặt từ trước tết rất lâu. Tết ở mình vẫn là sự tích cóp, dành dụm, gom nhặt đấy, các cháu ạ. Tuy vậy cũng vui, vì mọi người sẽ luôn có cảm giác được đón xuân từ rất sớm. Còn bánh chưng muốn cho rền, phải luộc ít nhất là mười tiếng đồng hồ. Bây giờ, đã khuya rồi, các cháu đi ngủ đi. Sáng mai, ông sẽ đánh thức các cháu… ”.
Tôi trằn trọc nhìn ra sân, hướng về nơi có ánh lửa bếp bập bùng mãi không ngủ được, mong chóng sáng để được thưởng thức bánh chưng vào đúng ngày đầu tiên của năm mới. Và lúc đó ông nội tôi lại mừng tuổi cho các cháu bằng những đồng tiền mới tinh, còn thơm mùi giấy mực và không một nếp gấp.
Năm 1973, khi mười tám tuổi, cùng chúng bạn, tôi nhập ngũ. Xuân Giáp Dần, lần đầu tiên tôi đón cái tết xa nhà trong quân ngũ tại một bản ở Mường Chùa (Hòa Bình), cách Hà Nội chừng 80 cây số. Đêm giao thừa, đại đội tôi quần tụ bên nhau dưới một mái nhà sàn ngập tràn ánh lửa. Chúng tôi đã hát, đã đọc thơ kiểu “lính hát, lính đọc cho lính nghe”. Chúng tôi đã chơi trò chơi “hái hoa dân chủ” và rồi uống rượu cần thật vui vẻ. Mấy ngày tết, đơn vị tôi cũng được ăn tươi, cũng có “thịt mỡ, dưa hành, bánh chưng xanh, câu đối đỏ” và cũng có cả hoa đào núi nữa. Có mấy cô dân quân cũng đến vui xuân với chúng tôi.
Cuối năm 1974, sau trận đánh ở cù lao Hàm Tân, vì bị thương ở chân, tôi phải về điều trị tại một trạm xá ở huyện Cầu Kè, Trà Vinh. Chiều ba mươi tết năm 1975, anh em thương binh chúng tôi gom tiền mua được dăm lít rượu đế, vài chai la ve (bia), khô mực, đậu phộng rang, kẹo bánh và dăm bao thuốc Rubi để đón năm mới. Mới có 11 giờ đêm mà xung quanh chúng tôi, pháo đã nổ ran ran. Thấy chúng tôi ngạc nhiên, một bệnh binh người Nam bộ giải thích: “Thời khắc giao thừa rồi đó. Giờ ở Sài Gòn sớm hơn giờ ở Hà Nội một tiếng”.  Chúng tôi nhâm nhi rượu, nhâm nhi bia… ngồi nhớ Hà Nội và mừng tuổi nhau bằng một lần nâng cốc, cạn một trăm phần trăm.
Xuân Quý Tỵ, nhà tôi có thêm niềm vui lớn và tôi gọi đây là “điều kỳ diệu”. Ấy là khi nhà tôi có một đứa cháu ngoại và tôi cùng vợ được “lên chức” ông ngoại, bà ngoại. Lúc cháu sắp sinh, tôi có ý định đặt tên cháu là Tuệ Anh hoặc Nguyên Anh. Nhưng sau, con rể tôi lại đặt tên cháu là Tuệ Lâm (với hàm nghĩa “rừng trí tuệ”). Con gái tôi đặt thêm tên gọi thân mật trong nhà là Ma Bư (tức má bự, đọc bỏ dấu).
Vào mồng một tết năm ngoái, ông ngoại đã mừng tuổi cho Ma Bư. Vì đang là đứa trẻ sơ sinh nên Ma Bư không thể biết mừng tuổi là gì. Đến tết năm nay, chắc Ma Bư vẫn chưa thể nhận biết được thế nào là mừng tuổi, cho dù đã biết đi lại, biết làm một số trò vui vui, biết gọi bập bẹ: Bà, bà…bố, bố… Vào dịp cuối năm, tôi làm bài thơ tặng cháu, cũng có thể coi là quà mừng tuổi cháu, trong đó có hai câu mượn ý của nhà thơ Pháp E-lu-a: “Từ chân trời một người/ Đến chân trời tất cả”. Bài thơ có đoạn: Một khi chẳng còn ai/ Ta về chơi với cháu/ Cháu nối dài yêu dấu/ Cháu nối dài vô tư/ Từ chân trời ấu thơ/ Đến chân trời tất cả.

Đặng Huy Giang

Các tin, bài viết khác

Đọc nhiều nhất

Cảnh báo về “vùng lõm tiêm chủng”

Cảnh báo về “vùng lõm tiêm chủng”

(ĐTTCO) - Tiêm chủng dịch vụ đang dần trở thành xu hướng của các bậc phụ huynh tại TPHCM. Thế nhưng, chính việc chờ đợi tiêm vaccine dịch vụ sởi lại khiến nhiều trẻ em rơi vào “vùng lõm tiêm chủng” do không được chích ngừa đầy đủ, đúng lịch.

Góc nhìn

Cách nào ngăn chặn tín dụng đen?

(ĐTTCO) - Lực lượng công an nhiều tỉnh, thành đang ra sức trấn áp tín dụng đen, sau khi xảy ra nhiều vụ đòi nợ kiểu truy sát gây bất an cho cộng đồng. Nạn nhân của tín dụng đen đa phần là người gieo neo, ít quan hệ xã hội, không am hiểu pháp luật và ngại hợp tác cơ quan chức năng.

Phóng sự - sáng tác

Giọt mặn mòi của biển

(ĐTTCO) - Nói đến “ông tổ” của nghề nước mắm truyền thống thì đến nay vẫn chưa ai “giải mã” được, nhưng có một sự đồng nhất giữa các làng nghề là nước mắm đều được làm từ cá và muối, bằng cách lên men tự nhiên, không pha chế thêm bất kỳ chất phụ gia nào, có vị mặn, mùi thơm của cá và màu cánh gián hoặc màu vàng sáng.

Bạn đọc

NoXH phải chất lượng, nhiều tiện ích

(ĐTTCO) - Qua thông tin của các báo, người dân được biết nhu cầu nhà ở xã hội (NoXH) trong cả nước giai đoạn 2011-2020 cần khoảng 440.000 căn hộ. Trong đó, TPHCM khoảng 134.000 căn; Hà Nội 110.000 căn; Bình Dương 41.250 căn; Đồng Nai 36.700 căn; Đà Nẵng 11.500 căn… Vậy nhưng đến nay các địa phương mới thực hiện được khoảng 30% kế hoạch đã đề ra.

BÁO XUÂN KỶ HỢI 2019