Biểu trưng chủ quyền biển đảo thiêng liêng

(ĐTTCO) - Ở sân trước Thế Miếu, nơi thờ các vua triều Nguyễn (1802-1945) trong Đại nội Huế đặt 9 cái đỉnh đồng, không chỉ là biểu trưng và là pháp khí của vương triều Nguyễn, mà còn là một dư địa chí, bộ bách khoa thư về nước Việt Nam do các học sĩ đương thời soạn ra một cách hết sức tổng quát. Trong đó, 3 vùng biển Việt Nam khắc nổi trên hông 3 chiếc đỉnh lớn nhất tượng trưng cho 3 vị vua đầu triều đại, với hình ảnh sóng nước nhấp nhô, ẩn hiện rất nhiều đảo lớn nhỏ của đất nước.

Đó là thông điệp vua Minh Mạng muốn gửi gắm cũng như tri ân những con dân nước ta đã gan lì đối mặt với phong ba bão táp, chiến đấu với giặc ngoại xâm, sẵn sàng vùi thân dưới biển sâu để hoàn thành nhiệm vụ đo đạc hải trình, vẽ bản đồ và bảo vệ chủ quyền biển đảo thiêng liêng của Tổ quốc.

Tri ân tiền nhân

Cứ vào đầu tháng 3 Âm lịch hàng năm, đảo Lý Sơn (Quảng Ngãi) lại rợp cờ phướn, những ca khúc về Hoàng Sa - Trường Sa vang vọng, hòa vào những đợt sóng biển cuộn trào. Ấy là lúc 13 tộc họ tiền hiền, hậu hiền trên đảo Lý Sơn tập trung về sân Âm Linh Tự đình làng An Hải, chuẩn bị các lễ vật mà hàng trăm năm trước đội hùng binh mang theo nhằm hướng Hoàng Sa trực chỉ. Trong không khí trang nghiêm, sóng biển hòa lẫn tiếng trống chiêng rộn vang, bài văn tế đội hùng binh vang lên hào hùng, bi tráng: “Hoàng Sa trời nước mênh mông. Người đi thì có mà không thấy về. Hoàng Sa mây nước bốn bề. Tháng ba khao lề thế lính Hoàng Sa...”.

Trong số 153 hình ảnh đặc trưng của đất nước được chọn để khắc vào Cửu Đỉnh, có Biển Đông (tức Đông Hải, kéo dài từ phía Bắc cho đến Bình Thuận, bao gồm cả dải cát vàng Hoàng Sa, Trường Sa hay còn gọi là Vạn lý Ba Bình) được chạm khắc vào Cao đỉnh, là đỉnh lớn nhất trong Cửu Đỉnh. Biển Nam (tức Nam Hải, từ Bình Thuận đến Hà Tiên có nhiều hòn đảo như Đại Kim, Mảnh Hảo, Nội Trức, Côn Đảo, Phú Quốc, Thổ Châu... tiếp giáp với hải phận của các nước Malaysia, Indonesia…) được khắc vào Nhân đỉnh. Biển Tây (tức Tây Hải, vùng biển giáp với vịnh Thái Lan) khắc vào Chương đỉnh.

Theo các nhà nghiên cứu lịch sử, người dân trên đảo Lý Sơn gọi là lễ khao lề thế lính, tức là việc của làng xóm, dâng lễ vật để tiễn đưa đội dân binh xuống thuyền ra Hoàng Sa - Trường Sa gặp nhiều may mắn, sớm trở về với gia đình. Những thanh niên trai tráng ở Lý Sơn năm xưa vâng lệnh các chúa Nguyễn, vua thời Tây Sơn và các vua triều Nguyễn nối tiếp nhau đi khai thác tài nguyên, đo đạc hải trình, vẽ bản đồ và bảo vệ Hoàng Sa và Trường Sa, đối mặt với phong ba bão táp, chiến đấu với quân giặc cướp, sẵn sàng vùi thân dưới biển sâu vì nghĩa lớn. Sử liệu trong Phủ biên tạp lục của Lê Quý Đôn, kể rằng: "Nhà Nguyễn (thời các chúa Nguyễn từ thế kỷ 16 đến cuối thế kỷ 18) thiết lập đội Hoàng Sa gồm 70 suất, lấy người ở An Vĩnh bổ sung. Mỗi năm họ luân phiên nhau đi biển, lấy tháng Giêng ra đi nhận lãnh chỉ thị làm sai dịch. Đội Hoàng Sa được cấp mỗi người 6 tháng lương thực. Họ chèo 5 chiếc thuyền câu nhỏ ra ngoài biển cả 3 ngày 3 đêm mới đến đảo Hoàng Sa. Họ còn lượm những vỏ đồi mồi, những con hải sâm, ốc hoa… Đến kỳ tháng 8 đội Hoàng Sa trở về cửa Eo (cửa Thuận An), rồi tới thành Phú Xuân (cách cửa Thuận An hơn 10km) trình nạp các vật hạng đã lượm nhặt được.

Cùng với hàng vạn thư tịch cổ ghi nhận, tri ân công đức đội hùng binh Hoàng Sa, hình ảnh biển đảo các bậc tiền nhân từng giong thuyền đạp sóng ra Hoàng Sa, Trường Sa mở cõi, cắm mốc, dựng bia khẳng định chủ quyền biển đảo đất nước còn được chạm nổi sắc nét trên 3 trong 9 chiếc đỉnh đồng đang bảo lưu trước Hiểu Lâm Các, đối diện Thế Miếu trong Đại nội Huế. Dân gian gọi là Cửu Đỉnh. Mỗi cái nặng trên dưới 2 tấn, được Bộ Công triều Nguyễn khởi đúc vào cuối năm 1835, hoàn thiện tháng 6-1837. Nhà nghiên cứu Phan Thuận An cho rằng, mỗi đỉnh đối diện với một gian thờ trong Thế Miếu, tương ứng với 1 vị vua. Riêng đỉnh ứng gian thờ vua Gia Long đặt hơi nhích về phía trước, vì vua Minh Mạng cho rằng đó là vị hoàng đế đã có công khai sáng triều đại. Ở mặt trước hông các đỉnh đều đúc nổi 2 chữ đại tự với chữ dưới là chữ đỉnh và chữ trên là tên gọi miếu hiệu từng vị vua.

Biểu trưng chủ quyền biển đảo thiêng liêng ảnh 1

Nghi thức rước thuyền tại lễ hội cầu ngư làng Thai Dương.

Tưng bừng lễ hội cầu ngư

Tiết trời đầu xuân ấm áp, bà con ngư dân miền Trung từ Thanh Hóa đến Phú Yên lại tưng bừng tổ chức lễ hội cầu ngư. Đó là nét văn hóa dân gian tiêu biểu hình thành từ tục thờ Ông Nam Hải (cá voi) những mong 1 năm mưa thuận gió hòa, trời êm bể lặng, tôm cá đầy khoang. Ông Phạm Văn Hải, ngư dân xã Hải An, huyện Hải Lăng, tỉnh Quảng Trị chia sẻ, tục thờ Cá Ông (cá voi) tồn tại lâu đời nay ở hầu hết các làng chài ven biển miền Trung. Dân gian quan niệm, cá voi là “cá thần”, giúp họ vượt qua tai nạn khi lênh đênh trên biển cả. Thủa chưa có thuyền máy, đi biển bằng thuyền buồm, ra khơi xa, nơi nào thấy có cá voi là yên tâm đánh bắt. Chính nơi cá voi thổi lên từng cột nước cao ngất là tín hiệu để ngư dân bắt nhiều cá. Cũng từ quan niệm ấy, khi cá voi chết, trôi dạt vào bờ thuộc địa phận làng biển nào, làng ấy lập lăng thờ phụng nghiêm cẩn. Nhiều vua nhà Nguyễn ban sắc phong tặng cá voi là “Nam Hải cự tộc Ngọc Lân tôn Thần”.

Chúng tôi về làng chài Thai Dương, ngôi làng vào loại cổ xưa nhất miền Trung với lịch sử hình thành gần 500 năm do ông Trương Thiều (quê gốc Gia Miêu ngoại trang, Thanh Hóa) được chúa Nguyễn Hoàng chỉ định về vùng cát ven biển khai khẩn đất đai lập làng. Đình làng Thai Dương rực rỡ ánh đèn điện. Ngôi đình lộng lẫy mà uy nghiêm ấy đã được triều Nguyễn ban tặng bức hoành “Văn vật danh hương” và Nhân dân trong làng đã trùng tu sau bao lần thay đổi cương vực, tên làng… Lễ hội cầu ngư bắt đầu với nghi lễ rước thần của đại diện 102 tộc, phái trong làng cùng với đội lễ nhạc và hàng ngàn người dân trong vùng tham gia. Vị chánh bái dâng đồ tế lễ và đọc văn tế nói lên lòng biết ơn của dân làng đối với công đức Cá Ông và cầu mong mùa đánh bắt an toàn bội thu. Dẫn dắt các nghi lễ là hình thức múa hát bả trạo diễn tả tinh thần đoàn kết giữa các thành viên trong con thuyền vượt qua sóng to gió cả, mang về một mùa bội thu cho ngư dân.

Phần sôi động nhất là hoạt cảnh dân gian vui nhộn “trên bờ dưới nước”, với các trò bủa lưới đánh bắt hải sản đều được thực hiện giống như thật. Trẻ con trong làng thức dậy từ sớm nô nức kéo ra sân đình hóa trang thành tôm cá. Trên sân đình các lão ngư với đầy đủ ngư lưới cụ reo hò đánh bắt. Một bô lão bước ra sân đình tung mồi, tôm cá đua nhau đớp mồi, trong lúc đàn cá say mồi dân chài tung lưới bắt những con cá đầu năm. Mỗi con cá sa lưới được các lão ngư bỏ vào trong thúng, mang xuống chao nước cho ướt sũng rồi mang lên cúng làng. Người đánh bắt được cá lớn nhất mang lên cúng làng trước được lĩnh thưởng… Kết thúc lễ hội cầu ngư là hình ảnh những con tàu của ngư dân trở về từ khơi xa đầy ắp cá, tôm, mực, báo hiệu một mùa bội thu.

Vũ Bùi Thiên Ân

Các tin, bài viết khác

Đọc nhiều nhất

Thành toa xe được làm bằng thép cường lực cao, nội thất toa xe được thiết kế bằng vật liệu composite…. , không gian bên trong toa xe rộng rãi, thông thoáng, nội thất được sử dụng các thiết bị với màu sắc phù hợp, nhiều tiện ích.

Thêm nhiều toa tàu “5 sao” chạy tuyến Bắc - Nam

(ĐTTCO)-Chiều 5-12, Công ty Cổ phần Vận tải đường sắt Sài Gòn cho biết, từ ngày 10-12 sẽ đưa vào khai thác nhiều toa xe đóng mới với nhiều cải tiến tiện ích thay thế một số tàu trên tuyến đường sắt Bắc - Nam, giá vé đi tàu vẫn không thay đổi. 
 

Góc nhìn

Dẹp hoa hậu bát nháo

(ĐTTCO) - Sau một giai đoạn bùng phát hoa hậu đến nở rộ hội chợ, các sân chơi nhan sắc đã được chấn chỉnh lại. 
 
 

Phóng sự - sáng tác

Những kiệt tác kỳ quái tiền tỷ

(ĐTTCO) - Hàng trăm tác phẩm bonsai, cây cảnh như những kiệt tác với dáng hình kỳ quái đẹp như tranh vẽ được các nghệ nhân kỳ công chăm sóc hàng chục năm đã được quy tụ tại Triển lãm sinh vật cảnh (huyện Phúc Thọ, Hà Nội) lần thứ 2 năm 2017 tại sân vận động huyện Phúc Thọ. 

Bạn đọc

Khơi thông dòng chảy chất xám

(ĐTTCO) - Khoảng 10 năm trở lại đây, trào lưu du học nước ngoài hoặc học tại trường quốc tế ở Việt Nam có xu hướng phát triển mạnh.