Thách thức nợ công

(ĐTTCO) - Những cảnh báo về vấn đề nợ công một lần nữa lại được đại diện Ngân hàng Thế giới (WB) nhắc đến tại hội nghị đối thoại cấp cao nhóm đối tác tài chính công về cải cách chi tiêu công vừa diễn ra. Hình ảnh về nợ công được WB phác họa tiếp tục mang đến nhiều quan ngại.

Giai đoạn 2010-2014, nợ nước ngoài tương đối ổn định ở tỷ lệ 26,6-28,6% GDP, còn nợ trong nước lại tăng lên nhanh chóng, từ 22,8% năm 2010 lên 31,2% năm 2014. So với các nước trong khu vực có cùng mức thu nhập như Trung Quốc, Indonesia, Thái Lan, Lào..., tốc độ tăng nợ công của Việt Nam cao hơn và xét về tỷ lệ trên nợ công/GDP, Việt Nam cũng chỉ kém Lào.

Tỷ lệ chi trả nợ/GDP cũng tăng nhanh trong giai đoạn 2010-2014, từ 14,8% lên 25,4% vào năm 2014. Đi kèm với đó lãi trả hàng năm cũng từ 4,3% lên 8% vào năm 2014. Một điểm đáng chú ý khác trong vay nợ là biểu đồ về kỳ hạn trái phiếu chính phủ (TPCP).

Nếu giai đoạn 2000-2003, TPCP đều ở kỳ hạn 3-5 năm, đến năm 2014, kỳ hạn 1-3 năm chiếm trên 60%, 3-5 năm chiếm khoảng 20% và tỷ lệ còn lại dành cho các kỳ hạn 5-10 năm và trên 10 năm. Theo đánh giá của WB, sự phụ thuộc ngày càng nhiều vào nợ trong nước, dù làm rủi ro tỷ giá giảm, nhưng lại làm tăng lãi suất bình quân và rút ngắn đáng kể kỳ hạn của nợ công. Điều đáng quan ngại là trên 75% nợ trong nước sẽ đáo hạn trong 3 năm tới.

Thách thức nợ công ảnh 1
Trong báo cáo về nợ công giai đoạn 2011-2015 và đề xuất giải pháp cho giai đoạn 2016-2020, vừa được Trung tâm nghiên cứu Ngân hàng TMCP Đầu tư và Phát triển Việt Nam (BIDV) phát hành mới đây, cũng nhận định dù khả năng vỡ nợ của Việt Nam khá thấp song trên thực tế, nợ công vẫn đang là vấn đề cấp bách. Thứ nhất, chỉ tiêu nợ phải trả (nợ gốc và lãi) có nguy cơ tiến sát ngưỡng cảnh báo, khi giai đoạn 2011-2015 nghĩa vụ trả nợ nước ngoài trung, dài hạn/thu ngân sách đã tăng lên 22,3% (ngưỡng an toàn 25%). Thứ hai, nghĩa vụ trả nợ tăng nhanh trong khi nguồn trả nợ công không bền vững. Theo Bộ Kế hoạch - Đầu tư (KH-ĐT), chỉ tiêu nghĩa vụ trả nợ/thu ngân sách tăng lên 38% vào năm 2014 và 45% năm 2015. Hệ quả, tình trạng vay để trả nợ gốc ngày càng tăng, lên đến 80.000 tỷ đồng năm 2014 và 150.000 tỷ đồng năm 2015. Tuy nhiên, khả năng gia tăng thu ngân sách/GDP giảm mạnh, cụ thể năm 2011 là 25,9% xuống còn 22,1% năm 2015 và dự kiến tiếp tục giảm. Thứ ba, các khoản lãi và một phần nợ gốc phải trả trong ngắn hạn tăng cao, gây sức ép lên cân bằng ngân sách. Do đó, Chính phủ đang phải liên tục phát hành TPCP để bù đắp thâm hụt ngân sách. Hệ quả, nợ công tăng theo tần suất và quy mô phát hành TPCP. Ngoài ra, lãi suất bị đẩy lên cao, gây ra khó khăn cho doanh nghiệp, từ đó làm giảm nguồn thu ngân sách để thanh toán các khoản vay.

Kiểm soát nợ công Việt Nam thời gian tới vẫn là thách thức rất lớn khi cơ cấu thu chi ngân sách tiếp tục tạo ra nhiều áp lực tăng nợ công. Sự sụt giảm của tỷ lệ thu ngân sách/GDP dẫn tới thâm hụt ngân sách, qua đó làm gia tăng nợ công và nhu cầu đầu tư cơ sở hạ tầng khoảng 10-12% GDP/năm giai đoạn 2015-2020, vượt xa khả năng của ngân sách. Bên cạnh đó, yêu cầu tăng trưởng kinh tế cũng gây áp lực nên nợ công. Mục tiêu tăng trưởng kinh tế Việt Nam giai đoạn 2016-2020 đã được xác định ở mức 6,5-7%/năm - mức khá tham vọng trong bối cảnh hiện nay. Mặt khác, nợ ưu đãi nước ngoài sẽ giảm, dẫn tới yêu cầu về các nguồn thay thế. Trong thời gian tới, Việt Nam sẽ giảm dần vốn ODA ưu đãi sau khi đạt đỉnh vào 2009; giảm nguồn vốn viện trợ không hoàn lại và ưu đãi, thay vào đó là các kênh tín dụng mới có các  điều kiện cho vay kém ưu đãi hơn…

Để nâng cao hiệu quả sử dụng nợ công và đầu tư công, Bộ Tài chính cần phối hợp cùng Bộ KH-ĐT đề xuất các phương án tăng cường phát hành TPCP 10-15 năm nhằm tăng tính chủ động trong trả nợ; đổi mới cơ chế cho vay lại vốn vay nước ngoài của Chính phủ, mở rộng đối tượng cho vay đến doanh nghiệp và các tổ chức tín dụng; thúc đẩy mạnh mẽ các hình thức đầu tư ngoài ngân sách như mô hình hợp tác công tư (PPP); tăng cường các giải pháp hỗ trợ doanh nghiệp, nhà đầu tư và người dân nhằm thúc đẩy phân bố nguồn lực, phát triển kinh tế và tăng tỷ lệ tiết kiệm trong nước lên trên 30%... Còn theo WB, Việt Nam nên tăng cường thuế gián thu qua cải cách thuế giá trị gia tăng và tiêu thụ đặc biệt; rà soát và từng bước hợp lý hóa các hình thức miễn giảm, ưu đãi thuế nhằm mở rộng cơ sở thu từ thuế của thuế thu nhập doanh nghiệp và làm cho môi trường thuế trở nên công bằng; duy trì mức đầu tư như hiện nay, nhưng tập trung xác định ưu tiên và hiệu quả sử dụng vốn...

ĐẦU TƯ TÀI CHÍNH

Các tin, bài viết khác

Đọc nhiều nhất

Tư duy mở cho đặc khu kinh tế

Tư duy mở cho đặc khu kinh tế

(ĐTTCO) - Sự thành công mô hình phát triển đặc khu kinh tế (ĐKKT) đã được kiểm chứng tại nhiều quốc gia.

Chủ điểm sự kiện

Tăng tốc xử lý nợ xấu

(ĐTTCO) - Sau khi Nghị quyết 42/2017/QH14 về thí điểm xử lý nợ xấu của các TCTD chính thức có hiệu lực, Công ty Quản lý tài sản của các TCTD Việt Nam (VAMC) mở màn thu giữ tài sản sản đảm bảo (TSĐB) để xử lý nợ xấu, từ đây làn sóng thu giữ, bán đấu giá TSĐB đã nhanh chóng diễn ra tại các NHTM.