Sử dụng ODA hiệu quả

 Sử dụng ODA hiệu quả ảnh 1
Câu chuyện lãnh đạo cảng Đà Nẵng từ chối vốn viện trợ phát triển chính thức (ODA) từ Chính phủ Nhật Bản cho dự án mở rộng cảng Tiên Sa khiến dư luận hết sức quan tâm. Theo lý giải của lãnh đạo cảng Đà Nẵng, doanh nghiệp dự tính nếu tự thực hiện, dự án sẽ tốn chi phí gần 1.300 tỷ đồng.

Trong khi đó, phương án đầu tư bằng vốn vay ODA Nhật Bản được liên danh tư vấn cảng biển Portcoast - Tedi Port tính toán phải hơn 2.160 tỷ đồng (chỉ riêng cho phần xây lắp hạng mục chính). Như vậy, nếu dùng vốn ODA để thực hiện dự án sẽ tăng lên gần 900 tỷ đồng, dù quy mô dự án không khác nhau bao xa.

Từ chối vay vốn ODA để đầu tư bằng vốn tự huy động là việc làm chưa có tiền lệ, bởi vậy đã tạo ra nhiều quan điểm trái chiều. Một số ý kiến ủng hộ cách làm này vì là một minh chứng cho thấy doanh nghiệp trong nước đã đủ tự tin tự mình huy động vốn đầu tư, không lệ thuộc vào nguồn nước ngoài.

Trên thực tế, giảm bớt việc dựa vào ODA để phát triển cũng là khuyến nghị được đưa ra tại diễn đàn Quốc hội gần đây. Hiện nay, Việt Nam đã chuyển từ nhóm nước có thu nhập thấp sang nhóm nước có thu nhập trung bình, nhiều ưu đãi về vốn ODA đã giảm bớt. Hơn nữa, nghiên cứu của quốc tế về ODA đã chỉ ra nhiều vấn đề khiến nước tiếp nhận có khả năng chịu bất lợi. Đó là nước tài trợ tạo ra và duy trì một nhu cầu viện trợ chưa cần thiết, thí dụ như tích cực vận động, tư vấn cho nước nhận tài trợ về những dự án chưa cần thiết và không phù hợp với điều kiện kinh tế - xã hội của nước nhận.

Bên cạnh đó, vốn ODA thường đi kèm với các điều kiện đảm bảo các công ty của nước tài trợ tham gia ODA như là điều kiện về tư vấn, thiết kế, nhân công... của nước tài trợ, mặc dù nước nhận tài trợ có thể tự cung cấp hoặc mua được với giá thấp hơn. Một vấn đề khác của ODA là có thể xuất khẩu ô nhiễm môi trường sang nước tiếp nhận. Chính vì thế, có nhà nghiên cứu cho rằng, ODA là “sát thủ” về kinh tế hoặc là "bẫy" ODA...

Tuy nhiên, cũng có ý kiến lo ngại doanh nghiệp khi từ chối nguồn vốn ODA có đủ tự tin, tiềm lực để thực hiện dự án hay không? Nếu doanh nghiệp “đánh trống bỏ dùi”, ngoài doanh nghiệp bị thiệt hại về kinh tế, quan hệ giữa Việt Nam và nhà tài trợ cũng rạn nứt, họ cũng sẽ giảm hoặc chuyển dần tài trợ sang nước khác. Mặt khác, cũng có thể sẽ xảy ra trường hợp chủ đầu tư từ chối vay ODA để dễ bề “làm luật” với các nhà thầu trong nước...

Trong hơn 20 năm qua, nguồn vốn ODA đã góp phần quan trọng vào thành tựu phát triển kinh tế - xã hội của Việt Nam, giúp chúng ta hỗ trợ cân đối tài chính vĩ mô; đầu tư cơ sở hạ tầng kinh tế và xã hội, phát triển y tế, giáo dục và đào tạo nguồn nhân lực; phát triển nông nghiệp kết hợp xóa đói, giảm nghèo; bảo vệ môi trường và ứng phó với biến đổi khí hậu… Thời gian tới, ODA vẫn được xác định là nguồn lực quan trọng để hỗ trợ Việt Nam thực hiện các ưu tiên phát triển, các đột phá chiến lược để phát triển bền vững. Chính vì thế, không phải chúng ta chối bỏ ODA mà điều quan trọng là sử dụng ODA thế nào cho thật hiệu quả. Câu chuyện từ chối vốn ODA của cảng Đà Nẵng chính là một thí dụ thực tế và thuyết phục cho cách làm đó.

Đã đến lúc chúng ta phải chủ động lựa chọn những dự án sử dụng vốn ODA có lợi nhất cho đất nước, thay vì coi đây là “chùm khế ngọt”. Kinh nghiệm của Thái Lan, Hàn Quốc và Singapore trong việc sử dụng nguồn vốn ODA cho thấy, có 3 điều kiện để thành công. Đó là tiền vay được quản lý chặt chẽ, sử dụng có hiệu quả; hạ tầng được xây dựng với chất lượng rất tốt, quy hoạch có tầm nhìn dài hạn; và quan trọng hơn hết là sử dụng có chọn lựa, chỉ vay để đầu tư vào hạ tầng thiết yếu, không vay ODA để theo đuổi các siêu dự án. Một khuyến nghị của Trưởng đại diện JICA tại Việt Nam rất đáng lưu tâm: “Việt Nam chỉ nên sử dụng vốn ODA khi cần thi công những công trình đòi hỏi công nghệ cao, yêu cầu sự tham gia của các nhà thầu Nhật Bản. Đó mới là cách sử dụng vốn ODA khôn ngoan”.

Bên cạnh đó, một vấn đề cần được xử lý ngay là các kẽ hở đến thất thoát, lãng phí, tham nhũng trong quản lý và sử dụng vốn ODA. Những vụ việc tham nhũng liên quan đến vốn ODA như vụ PMU18 vào năm 2006, vụ Đại lộ Đông - Tây vào năm 2008 và vụ JTC hối lộ các quan chức đường sắt Việt Nam mới đây đã khiến niềm tin của các nhà tài trợ và cả người dân sứt mẻ.

Theo phân tích của một số chuyên gia, các quy định về quản lý, sử dụng vốn ODA hiện còn phức tạp, phân tán, hiệu lực pháp lý thấp. Việc đảm bảo công khai, minh bạch trong trách nhiệm giải trình mới chỉ mang tính nguyên tắc mà chưa cụ thể hóa vào quy trình thực hiện giải ngân vốn ODA, dẫn đến chưa ngăn chặn được tình trạng xin-cho, tiêu cực, tham nhũng... Đây là những vấn đề cần sớm được khắc phục.

ĐẦU TƯ TÀI CHÍNH

Các tin, bài viết khác

Đọc nhiều nhất

Thành tích xuất khẩu hộ

Thành tích xuất khẩu hộ

(ĐTTCO) - Nhiều năm qua, trong số các sản phẩm trái cây xuất khẩu của Việt Nam, có tới 70% xuất sang Trung Quốc.