Nỗi lo nhập siêu từ Trung Quốc

 Nỗi lo nhập siêu từ Trung Quốc ảnh 1
Sau một thời gian tổng kim ngạch thương mại xuất siêu ấn tượng, bóng ma nhập siêu lại đang lăm le quay lại với kinh tế Việt Nam. Không chạy chữa gốc rễ nhập siêu Trung Quốc, căn bệnh nhập siêu tái phát có thể khiến chúng ta lại phải trả giá đắt để ổn định kinh tế vĩ mô.

Theo Bộ Kế hoạch - Đầu tư, cuộc khủng hoảng kinh tế ở Trung Quốc và việc nước này phá giá đồng nhân dân tệ có những ảnh hưởng nhất định đến kinh tế Việt Nam: giảm nhập khẩu, tăng xuất khẩu hàng giá rẻ vào Việt Nam, làm trầm trọng thêm mức độ thâm hụt thương mại của Việt Nam với Trung Quốc.

Trong khi đó, theo Bộ Công Thương, năm nay tổng giá trị nhập siêu từ Trung Quốc có khả năng lên tới 35 tỷ USD. Bộ này dẫn con số từ đầu năm đến nay, xuất khẩu sang Trung Quốc đạt khoảng 12,5 tỷ USD, tăng 12,5% so với cùng kỳ, trong khi nhập khẩu 36,84 tỷ USD. Như vậy, nhập siêu từ Trung Quốc đã lên tới 24,3 tỷ USD. Đặc biệt, trong ngắn hạn, Việt Nam vẫn phải nhập siêu lớn từ Trung Quốc do phụ thuộc nhập khẩu nguyên liệu như dệt may, xơ sợi, hóa chất... để làm hàng xuất khẩu.

Thực tế, mối lo nhập siêu từ “đại công xưởng” Trung Quốc đã được cảnh báo nhiều lần, đặc biệt khi Việt Nam phải giảm thuế hàng ngàn mặt hàng để thực hiện Hiệp định thương mại hàng hóa ASEAN - Trung Quốc (ACFTA). Theo đó, ACFTA được ký kết từ năm 2002 và bắt đầu có hiệu lực từ năm 2010 với Trung Quốc cùng 6 thành viên cũ của ASEAN, gồm Brunei, Indonesia, Malaysia, Philippines, Singapore và Thái Lan.

Với các thành viên mới của ASEAN là Campuchia, Lào, Myanmar và Việt Nam, việc thực hiện lộ trình cắt giảm thuế có hiệu lực từ ngày 1-1-2015 nhằm tiến tới thiết lập khu vực mậu dịch tự do ASEAN - Trung Quốc. Khu vực mậu dịch tự do này được xem là lớn nhất thế giới vào năm 2018 với hơn 1,8 tỷ người. Dù phải mở cửa thị trường sau 5 năm song những quốc gia như Việt Nam đã được hưởng “thu hoạch sớm” khi hàng hóa vào Trung Quốc vẫn được hưởng ngay mức thuế suất ưu đãi như 6 thành viên ASEAN cũ từ đầu năm 2010.

Tuy nhiên, mùa “thu hoạch sớm” ACFTA lại chẳng cho chúng ta hoa thơm trái ngọt như trông đợi. Không phủ nhận việc được hưởng thuế suất ưu đãi sớm hơn nên hàng hóa Việt Nam sang Trung Quốc đã gia tăng khá nhanh. Thế nhưng, hàng Việt Nam xuất sang Trung Quốc tăng một, hàng hóa Trung Quốc sang nước ta tăng gấp đôi.

Đáng lo ngại hơn, Việt Nam xuất sang Trung Quốc chủ yếu là nguyên liệu thô với giá rẻ, trong khi nhập về nguyên liệu, linh kiện với giá cao hơn. Số liệu thống kê cho thấy nhập siêu của nước ta từ Trung Quốc tăng với tốc độ đều đặn khoảng 10-15%/năm, bất chấp các nỗ lực cải thiện từ phía Việt Nam.

Tốc độ tăng trưởng nhanh và liên tục này đã khiến nhập siêu từ Trung Quốc từ chỗ có thặng dư nhỏ ở thời điểm năm 2000 (với 135 triệu USD) đã tới mức thâm hụt nặng nề năm 2013 (23,7 tỷ USD) và dự báo sẽ lên tới mức kỷ lục 35 tỷ USD trong năm 2015. Trong số các mặt hàng Việt Nam nhập khẩu nhiều nhất từ Trung Quốc chủ yếu là máy móc, thiết bị, dụng cụ, phụ tùng; máy vi tính, sản phẩm linh kiện - điện tử; điện thoại các loại và linh kiện; sắt thép... với mức tăng từ hai con số trở lên.

Rõ ràng, khi phải mở cửa hơn nữa thị trường theo ACFTA, việc giảm thuế hàng ngàn mặt hàng, trong đó đưa số dòng thuế bằng 0% lên mức hơn 84% tổng biểu thuế... mối lo nhập siêu từ Trung Quốc càng gia tăng gấp bội. Nhiều năm nay, việc giải bài toán nhập siêu quá lớn từ nước láng giềng này không dễ do cơ cấu và sức cạnh tranh của nền kinh tế nước ta còn thấp.

Song, có những điều có thể cải thiện được nhưng không hiểu sao vẫn không thực hiện, thậm chí còn để bệnh tình nặng thêm. Thí dụ, việc để cho Trung Quốc làm tổng thầu EPC (hợp đồng thiết kế, cung cấp thiết bị công nghệ và thi công xây dựng công trình) đã buộc chúng ta phải nhập máy móc, thiết bị của họ và Trung Quốc đã trúng thầu hàng loạt dự án điện, khoáng sản lớn... Sự phụ thuộc lớn vào thị trường Trung Quốc còn thể hiện qua việc nước ta đang xuất khẩu sang rất nhiều nước, nhưng nguyên liệu cho các mặt hàng xuất khẩu này lại nhập từ Trung Quốc.

Để giảm thiểu sự phụ thuộc vào Trung Quốc, cần thiết lập các hàng rào kỹ thuật như đa dạng hóa danh mục hàng xuất khẩu, tăng năng suất để thúc đẩy ngành công nghiệp trong nước, từ đó hạn chế nhập thiết bị, máy móc; xây dựng các quy định về hóa chất, phụ gia; quy định về truy xuất nguồn gốc sản phẩm, bảo vệ môi trường... để giảm nhập khẩu và tự chủ về thị trường. Mặt khác, cần đa dạng hóa thị trường xuất - nhập khẩu, Việt Nam mới tránh bị phụ thuộc vào Trung Quốc.

ĐẦU TƯ TÀI CHÍNH

Các tin, bài viết khác

Đọc nhiều nhất

Cơ chế đặc thù để phát triển

Cơ chế đặc thù để phát triển

(ĐTTCO) - Nghị định 48/2017 quy định một số cơ chế, chính sách tài chính  - ngân sách đặc thù đối với TPHCM để TP phát triển, thực hiện vai trò trung tâm của khu vực và cả nước, đã có hiệu lực từ ngày 10-6-2017. 

Chủ điểm sự kiện

Dễ thất thoát đổi đất lấy hạ tầng

(ĐTTCO) - Hàng chục ngàn hecta đất đô thị đang được Hà Nội đề xuất đổi cho nhà đầu tư tư nhân để xây dựng các công trình hạ tầng đường sắt, hệ thống đường vành đai, đường xuyên tâm để giảm ùn tắc giao thông...