Có nên khống chế trần lãi suất?

 Có nên khống chế trần lãi suất? ảnh 1
Tại phiên họp của Ủy ban Thường vụ Quốc hội (UBTVQH) đầu tuần này, khi thảo luận về dự thảo Bộ luật Dân sự (sửa đổi), vấn đề quy định về lãi suất trong hợp đồng vay tài sản lại tiếp tục vấp phải nhiều ý kiến khác nhau. Sau rất nhiều lần thảo luận, dường như tư duy làm luật cũ đã khiến cơ quan soạn thảo khó tìm ra được tiếng nói đồng thuận.

Theo dự thảo mới, Điều 483 quy định: “Trường hợp các bên có thỏa thuận về lãi suất thì lãi suất theo thỏa thuận không được vượt quá 200% theo lãi suất cơ bản do Ngân hàng Nhà nước (NHNN) công bố, trừ trường hợp luật khác có liên quan quy định khác”. Nhiều ý kiến tại UBTVQH đề nghị làm rõ cơ sở của việc nâng mức lãi suất lên 200% lãi suất cơ bản (quy định hiện hành là 150%) và đề nghị không nên sử dụng lãi suất cơ bản làm lãi suất tham chiếu, vì đây là công cụ điều hành chính sách tiền tệ.

Một số ý kiến đề nghị nên nghiên cứu sử dụng các lãi suất tái cấp vốn liên ngân hàng, trái phiếu chính phủ, hoặc của một hay một số ngân hàng thương mại lớn để tham chiếu... Bên cạnh đó, nên quy định một mức lãi suất cố định trong Bộ luật Dân sự. Phương án này thuận lợi cho việc áp dụng nhưng lại không bảo đảm tính linh hoạt khi điều kiện kinh tế - xã hội có biến động.

Quy định về lãi suất được đưa vào Bộ luật Dân sự từ năm 2005, với yêu cầu lãi suất cho vay không được vượt quá 150% lãi suất cơ bản do NHNN công bố. Nếu theo số liệu lãi suất cơ bản được NHNN công bố trong lần gần nhất (ngày 1-12-2010) là 9%/năm, trần lãi suất vẫn đang bất động ở mức 13,5%/năm suốt gần 5 năm qua. Mức trần này thậm chí chưa bằng lãi suất huy động nhiều ngân hàng công bố từ năm 2010 đến 2012.

Theo đó, việc tăng lãi suất được tính bằng đêm, lãi suất huy động vốn từ dân cư có khi lên tới 21-22%/năm, lãi suất cho vay 24-27%/năm, chưa kể các ngân hàng còn phải cho nhau vay qua đêm với lãi suất lên đến 30-50%/năm nhằm giải quyết yêu cầu thanh khoản. Như vậy, có thể thấy trần lãi suất 13,5% vốn được áp dụng từ ngày 1-12-2010 theo Bộ luật Dân sự 2005 đã “bất hoạt” với hệ thống ngân hàng. Nhưng trên thực tế, không có một trường hợp nào bị xử phạt vì phạm luật.

Một điều luật không hề phát huy tác dụng trong thực tế, nhưng vẫn tiếp tục đưa vào dự thảo Bộ luật Dân sự mới. Mục đích của việc khống chế trần lãi suất theo lãi suất cơ bản là để ngăn chặn cho vay nặng lãi, nhưng nếu trên thực tế điều này bị vô hiệu thì cố giữ làm gì? Theo dự thảo mới, trần lãi suất cho vay được nâng lên mức không vượt quá 200% lãi suất cơ bản. Tuy nhiên, lãi suất cho vay tín chấp của nhiều ngân hàng, công ty tài chính đang gấp 5,5 lần lãi suất cơ bản, nên dù có nâng trần lãi suất cho vay lên 200% cũng chưa thể bao quát hết thực tế.

Khảo sát ý kiến trong ngành ngân hàng cho thấy, quy định về lãi suất cơ bản dù không có ý nghĩa thực tế, nhưng lại giống như “con dao treo hờ” trên cổ các Tổ chức tín dụng (TCTD). Dù Luật các cho phép cho vay theo lãi suất thỏa thuận, nhưng áp dụng theo luật này, các TCTD sẽ có nhiều khả năng vi phạm quy định về lãi suất của Bộ luật Dân sự.

Hồi tháng 11-2006, Thống đốc NHNN lúc đó là ông Lê Đức Thúy đã từng thay mặt Chính phủ có tờ trình UBTVQH ra nghị quyết cho phép các TCTD không bị điều chỉnh bởi quy định về lãi suất trong Bộ luật Dân sự. Năm 2008, khi ông Nguyễn Văn Giàu làm Thống đốc NHNN, một tờ trình có nội dung tương tự cũng được gửi tới UBTVQH kèm theo kiến nghị sửa luật. Chưa đầy 1 tháng sau đó, Thống đốc lại tiếp tục kiến nghị nâng trần lãi suất cho vay lên 250% lãi suất cơ bản… Tuy nhiên, tất cả kiến nghị trên đã không được chấp nhận.

Trong bối cảnh hiện nay, nhiều ý kiến cho rằng nên bỏ quy định về trần lãi suất theo lãi suất cơ bản trong Bộ luật Dân sự, tiến tới lộ trình thực hiện tự do hóa lãi suất của hệ thống ngân hàng như chủ trương đã đề ra. Nếu chỉ nới từ mức trần lãi suất cho vay bằng 150% lãi suất cơ bản lên 200% hay lên 250% như đã từng đề xuất trước đây, cũng không thể khiến thị trường tiền tệ được linh hoạt, vì “chiếc áo” lãi suất cơ bản đã quá chật. Thực tế nhiều nước trên thế giới không quy định trần lãi suất mà thả nổi cho thị trường quyết định.

Bởi vậy, thay vì cố giữ mức trần theo lãi suất cơ bản, cần có một mức trần linh hoạt và hợp lý, trao quyền cho UBTVQH điều chỉnh theo từng thời kỳ. Đi kèm với đó phải bổ sung những chế tài đủ hiệu lực xử lý trường hợp vi phạm vượt trần. Chỉ có như vậy trần lãi suất mới phát huy được vai trò và thực sự đi vào cuộc sống.

ĐẦU TƯ TÀI CHÍNH

Các tin, bài viết khác

Đọc nhiều nhất

Kỳ vọng sự thay đổi

Kỳ vọng sự thay đổi

(ĐTTCO) - Từ hôm nay 16-11 đến hết ngày 18-11, Quốc hội sẽ tiến hành hoạt động chất vấn và trả lời chất vấn Bộ trưởng Bộ Tài chính, Thống đốc Ngân hàng Nhà nước, Bộ trưởng Bộ Thông tin - Truyển thông, Chánh án Toà án Nhân dân tối cao. 

Chủ điểm sự kiện

Cơ hội đầu tư ngàn tỷ đồng

(ĐTTCO) - Những tên tuổi lớn như MobiFone, TCT Dầu Việt Nam, TCT Điện lực Dầu khí, TCT Thuốc lá Việt Nam, TCT Rượu - Bia - Nước giải khát Sài Gòn (Sabeco), TCT Rượu - Bia - Nước giải khát Hà Nội (Habeco)… sẽ thực hiện cổ phần hóa và thoái vốn trong thời gian tới, dự kiến sẽ mang tới cơ hội đầu tư hàng ngàn tỷ đồng cho thị trường.