Bịt kẽ hở tham nhũng đất đai

(ĐTTCO) - Tại cuộc họp thường trực Chính phủ về việc thoái vốn ở 12 doanh nghiệp nhà nước (DNNN) lớn mới đây, Thủ tướng Chính phủ đã chỉ đạo tính giá trị đất riêng trong quá trình cổ phần hóa (CPH), thoái vốn.

Bởi lẽ nhiều ý kiến cho rằng đây chính là lỗ hổng làm thất thoát tài sản Nhà nước qua CPH, thoái vốn. Thực tế, tại thời điểm các DN như Kem Tràng Tiền, Tổng công ty Vật tư nông nghiệp (Vigecam), Công ty TNHH Cảng Sài Gòn, Cảng Nha Trang, Tổng công ty Viglacera… tiến hành CPH, họ đang sử dụng hàng triệu mét vuông đất, nhưng giá trị quyền sử dụng đất được định giá rất thấp, do các DN này và Ban chỉ đạo CPH DN chỉ căn cứ vào các quy định của Nhà nước để xác định giá trị DN. Thậm chí trong phương án CPH nhiều DN, giá trị tài sản đất đai được định giá bằng 0, với lý do toàn bộ tài sản trên đều là đất thuê của Nhà nước.

Như vậy, sức hấp dẫn đối với nhà đầu tư khi tham gia mua cổ phần DNNN CPH chủ yếu do sự phát sinh giá trị thặng dư của quyền sử dụng đất trước và sau khi CPH quá lớn. Còn đối với Nhà nước đây lại là lỗ hổng làm phát sinh lợi ích nhóm, tiêu cực, dẫn đến thất thoát tài sản.

Sở dĩ giá trị thặng dư quyền sử dụng đất có sự chênh lệch lớn giữa trước và sau CPH vì trong 20 năm qua chính sách, pháp luật có liên quan đến lĩnh vực này còn nhiều bất cập, chưa phù hợp. Cụ thể, kể từ năm 1996 đến nay, Chính phủ đã ban hành 6 nghị định và 3 nghị định sửa đổi bổ sung có liên quan đến xác định giá trị đất đai của DN CPH, như Nghị định 181 ban hành tháng 10-2004 hướng dẫn thi hành Luật Đất đai, trong đó Điều 63 quy định đất đai do DNNN sử dụng là tài sản của Nhà nước tại DN và phải được tính giá trị vào giá trị tài sản tại DN. Giá trị đất đai phải được xác định phù hợp với giá chuyển nhượng quyền sử dụng đất trên thị trường, nhưng đến tháng 11-2004, khi Chính phủ ban hành Nghị định 187/2004 về việc chuyển công ty nhà nước thành CTCP lại quy định đất thuê không tính giá trị, và khi CPH, DN được lựa chọn hình thức giao đất hoặc cho thuê đất. Nếu lựa chọn thuê đất, không tính giá trị quyền sử dụng đất vào giá trị doanh nghiệp CPH. Nếu lựa chọn giao đất phải tính giá trị quyền sử dụng đất vào giá trị DN CPH. Giá đất được tính theo bảng giá do UBND các tỉnh, thành phố công bố.

Theo quy định hiện hành (Nghị định 59/2011 và các nghị định sửa đổi bổ sung nghị định này), trường hợp DN CPH chọn hình thức thuê đất phải thực hiện ký hợp đồng thuê đất có thời hạn theo quy định của pháp luật về đất đai và không phải tính bổ sung giá trị lợi thế vị trí địa lý khi xác định giá trị DN. Như vậy, rõ ràng chính pháp luật đã trở thành nguyên nhân chính tạo lỗ hổng, làm thất thoát tài sản nhà nước khi CPH. Vì với những quy định như trên, DNNN nếu lựa chọn hình thức thuê đất khi CPH sẽ không phải tính giá trị quyền sử dụng đất, không phải tính bổ sung giá trị lợi thế vị trí địa lý vào giá trị CPH, hoặc nếu chọn hình thức giao đất, giá đất được tính theo bảng giá do UBND các tỉnh, thành phố công bố, trong khi bảng giá đất này chỉ bằng khoảng 30% so với giá trị giao dịch thực tế của thị trường. Những điều này khiến giá trị DN được xác định thấp hơn và đấu giá cổ phần lần đầu ra công chúng (IPO) dễ thành công hơn.

Để thực hiện được ý kiến chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ về việc tính giá trị đất riêng trong quá trình CPH, thoái vốn, trước hết cần phải điều chỉnh, bổ sung các văn bản pháp luật có liên quan làm cơ sở cho việc xác định giá trị DN. Trong đó, cần quy định rõ nếu DN lựa chọn hình thức thuê đất khi CPH, tuy không phải tính giá trị quyền sử dụng đất nhưng buộc phải tính giá trị lợi thế vị trí địa lý khu đất đang sử dụng vào giá trị DN khi CPH. Trường hợp DN chọn hình thức giao đất, giá đất không được tính theo bảng giá do UBND các tỉnh, thành phố công bố mà phải tính theo giá trị giao dịch thực tế của thị trường tại thời điểm CPH. Giá trị này phải do pháp nhân có chức năng định giá thực hiện.

Việc pháp luật quy định rành mạch, minh bạch, phù hợp, cụ thể cách tính giá trị quyền sử dụng đất, giá trị lợi thế vị trí đất (giá trị thương quyền) vào giá trị DN CPH sẽ là cơ sở để loại bỏ lợi ích nhóm, tham nhũng, và giúp cho việc định giá DN được thực hiện nhanh hơn. Để bịt các kẽ hở, cần kiện toàn hệ thống pháp luật về định giá đất, kể cả đất thuê. Mặt khác, cần nâng cao chất lượng và đạo đức của hệ thống định giá viên. Cuối cùng là đẩy mạnh phòng, chống tham nhũng có liên quan tới tài sản nhà nước trong quá trình CPH DNNN.

ĐẦU TƯ TÀI CHÍNH

Các tin, bài viết khác

Đọc nhiều nhất

Cơ chế đặc thù để phát triển

Cơ chế đặc thù để phát triển

(ĐTTCO) - Nghị định 48/2017 quy định một số cơ chế, chính sách tài chính  - ngân sách đặc thù đối với TPHCM để TP phát triển, thực hiện vai trò trung tâm của khu vực và cả nước, đã có hiệu lực từ ngày 10-6-2017. 

Chủ điểm sự kiện

Dễ thất thoát đổi đất lấy hạ tầng

(ĐTTCO) - Hàng chục ngàn hecta đất đô thị đang được Hà Nội đề xuất đổi cho nhà đầu tư tư nhân để xây dựng các công trình hạ tầng đường sắt, hệ thống đường vành đai, đường xuyên tâm để giảm ùn tắc giao thông...