Báo động bội chi, nợ công

 Báo động bội chi, nợ công ảnh 1
Theo Bộ Tài chính, 4 tháng đầu năm, tổng thu cân đối ngân sách đạt 314.100 tỷ đồng, bằng 34,5% dự toán và tăng 9,4% so với cùng kỳ năm 2014; tổng chi ngân sách khoảng 362.700 tỷ đồng, bằng 31,6% dự toán, tăng 9,5% so cùng kỳ. Đáng chú ý trong cơ cấu chi, chi trả nợ và viện trợ đạt 52.700 tỷ đồng, bằng 35% dự toán, tăng gần 31% so cùng kỳ năm 2014.

Đây là khoản chi có tốc độ tăng cao nhất so với các khoản chi khác như chi đầu tư phát triển, phát triển kinh tế - xã hội, quản lý hành chính... Bội chi ngân sách 4 tháng ước 48.550 tỷ đồng, bằng 21,5% dự toán năm.

Để có nguồn chi và bù đắp bội chi, tháng 4, Kho bạc Nhà nước đã tổ chức 7 phiên đấu thầu trái phiếu với tổng số huy động đạt trên 8.500 tỷ đồng, bằng 54% so với tháng 3 và bằng 63% so với cùng kỳ năm 2014. Lũy kế, đến hết tháng 4 tổng số vốn huy động hơn 64.500 tỷ đồng, đạt 25,5% kế hoạch cả năm.

Nhìn vào các số liệu trên, cho thấy điểm sáng những tháng đầu năm là thu ngân sách đã có sự tăng trưởng khá tốt. Tuy nhiên, việc chi tiêu tiếp tục đối mặt với những thách thức không nhỏ khi tăng khá cao, trong đó chi trả nợ và viện trợ tăng mạnh, dù trong quý I, chi hoạt động đầu tư và xây dựng không cao do thời gian nghỉ Tết Nguyên đán kéo dài. Trong khi đó, huy động vốn từ nguồn trái phiếu hạn chế, mới đạt 25,5% kế hoạch năm.

Thực tế, thực trạng thu ngân sách kém bền vững đã được các chuyên gia chỉ ra nhiều lần. Thể hiện ở việc đưa khoản thu từ bán nhà thuộc sở hữu nhà nước và chuyển quyền sử dụng đất vào cân đối ngân sách làm giảm mức độ nghiêm trọng của tình trạng bội chi, bởi về bản chất, đây là việc bán tài sản đi để chi tiêu. Tương tự, thu từ việc khai thác dầu thô và tài nguyên khác bản chất cũng giống như các khoản thu từ việc bán tài sản quốc gia và không bền vững do nguồn tài nguyên thiên nhiên là hữu hạn.

Bên cạnh đó, chi tiêu công cao nhưng hiệu quả thấp đe dọa sự ổn định của nền kinh tế trong tương lai. Việc chi thường xuyên chiếm tỷ trọng hơn 70% chi ngân sách, cho thấy chưa có dấu hiệu tích cực trong việc cải cách hành chính. Ngoài ra, cách hạch toán ngân sách nhà nước vẫn chưa theo thông lệ quốc tế. Nhiều khoản chi ngân sách từ nguồn trái phiếu chính phủ cho các dự án giáo dục, thủy lợi, y tế... được để ngoài bảng và không được tính đầy đủ vào thâm hụt ngân sách và nợ công.

Đi cùng với những tồn tại của thu - chi là vấn đề nợ công của Việt Nam đang có xu hướng tăng nhanh cả về quy mô và tốc độ (tăng từ 54,9% GDP năm 2011 lên 64% GDP năm 2015). Nợ công này chưa tính các khoản nợ thuộc trách nhiệm phải trả của ngân sách nhà nước, như nợ quỹ hoàn thuế, nợ quỹ bảo hiểm xã hội, nợ cấp bù chênh lệch lãi suất cho các ngân hàng chính sách.

Tốc độ tăng nợ công nhanh hơn tốc độ tăng thu ngân sách, trong khi tốc độ tăng GDP thấp ảnh hưởng tới cân đối ngân sách về trước mắt cũng như dài hạn. Cơ cấu nợ công chưa hợp lý khi vốn vay trong nước ngắn hạn chiếm tỷ lệ cao, lãi suất vay khá cao nhưng lại được sử dụng cho các công trình, dự án hạ tầng kinh tế - xã hội có thời hạn thu hồi vốn dài, dẫn đến áp lực trả nợ ngân sách.

Hiện nay, không gian chính sách tài khóa đã chật hẹp. Chi ngân sách đã ở mức cao; bội chi đã vượt mục tiêu đề ra; nợ công cũng tiệm cận mức trần Quốc hội cho phép. Vì vậy, để đạt được các mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội, trong thời gian tới cần phải dựa vào các chính sách khác. Trước mắt, cần thực hiện chính sách tài khóa thắt chặt, tiết kiệm chi tiêu, cơ cấu lại các khoản chi bao gồm cả chi đầu tư và chi thường xuyên; nâng cao chất lượng công tác dự báo thu, khắc phục tình trạng chi vượt dự toán...

Vấn đề cấp bách là phải thực hiện nghiêm kỷ luật ngân sách ở các cấp, đối với tất cả các khoản chi, kể cả chi đầu tư phát triển. Cụ thể là mỗi dự toán ngân sách đều có nghĩa vụ pháp lý bắt buộc, nhất là dự toán chi ngân sách; tương tự như vậy đối với dự toán chi đối với từng dự án đầu tư; đối với chi vượt dự toán ngân sách, phải được bù bằng nguồn thu của năm ngân sách tiếp theo.

Bên cạnh đó, Thủ tướng Chính phủ, Bộ trưởng Bộ Tài chính chịu trách nhiệm đối với vượt chi ngân sách; các bộ trưởng, chủ tịch UBND  tỉnh chịu trách nhiệm về việc vượt chi ngân sách của bộ, địa phương...

ĐẦU TƯ TÀI CHÍNH

Các tin, bài viết khác

Đọc nhiều nhất

Chủ động chính sách tiền tệ

Chủ động chính sách tiền tệ

(ĐTTCO) - Cuối tuần qua, Thống đốc NHNN Lê Minh Hưng đã đăng đàn trả lời chất vấn của đại biểu Quốc hội về các vấn đề nóng trong điều hành chính sách tiền tệ, việc xử lý các ngân hàng (NH) yếu kém, nâng cao hiệu quả hoạt động của hệ thống… Đây thật sự là những vấn đề người dân quan tâm.

 

Chủ điểm sự kiện

Cơ hội kênh thanh toán mới

(ĐTTCO) - Sự phát triển của các công ty Fintech tạo ra cuộc chạy đua trong lĩnh vực thanh toán đang đem đến những sản phẩm, dịch vụ tiện lợi cho người dùng.