Cuộc chiến chống tiền mặt

(ĐTTCO) - Hiện nay các nhà lập pháp và lãnh đạo trên thế giới đang nỗ lực đẩy lùi việc sử dụng tiền mặt nhằm gia tăng các giao dịch không tiền mặt. Xu hướng này được gọi là “cuộc chiến tranh chống tiền mặt” (the war on cash). Và trong vòng 5 năm (2010-2015), các giao dịch không tiền mặt đã tăng 50%, từ 285,2 tỷ USD lên 426,3 tỷ USD.

(ĐTTCO) - Hiện nay các nhà lập pháp và lãnh đạo trên thế giới đang nỗ lực đẩy lùi việc sử dụng tiền mặt nhằm gia tăng các giao dịch không tiền mặt. Xu hướng này được gọi là “cuộc chiến tranh chống tiền mặt” (the war on cash). Và trong vòng 5 năm (2010-2015), các giao dịch không tiền mặt đã tăng 50%, từ 285,2 tỷ USD lên 426,3 tỷ USD.

4 thế lực gây chiến

Chiến tranh chống tiền mặt đang được thực hiện bởi 4 nhóm chính: các nhà cung cấp dịch vụ tài chính hiện nay như ngân hàng và các công ty phát hành thẻ tín dụng; các công ty công nghệ, bao gồm cả doanh nghiệp startup, với những tham vọng về dịch vụ tài chính (fintech); các chính phủ; các ngân hàng trung ương. Rõ ràng đây là một tập hợp lực lượng cực kỳ hùng hậu.

Tuy nhiên, không phải tất cả các bên gây chiến đều có cùng mục tiêu. Trên thực tế, những mục tiêu của họ không chỉ khác nhau mà đôi khi còn xung đột.

Thí dụ, những doanh nghiệp fintech như PayTM có thể chiếm thị phần kinh doanh của các công ty dịch vụ tài chính hiện tại. Đối với các ngân hàng, việc kiểm đếm, quản lý, lưu trữ và di chuyển tiền mặt rất tốn kém. Nhưng một khi tiền mặt biến thành các bit kỹ thuật số, họ sẽ có cơ hội áp phí lên mỗi giao dịch và nắm được thu nhập và thói quen chi tiêu của khách hàng, từ đó đưa ra những dịch vụ và mô hình kinh doanh thích hợp.

Vì vậy, các ngân hàng và những công ty fintech đều muốn đánh đuổi tiền mặt. Ấn Độ được xem đã đáp ứng được cơ sở hạ tầng cơ bản về tài khoản ngân hàng và sự phổ biến của điện thoại di động, để có thể tiến đến một nền kinh tế không tiền mặt.

Vấn đề đặt ra là trong khi lợi ích cho các bên gây chiến có thể nhìn thấy ngay lập tức, nhưng với các bên khác lại không rõ ràng. Chẳng hạn các loại thẻ đã từng bước thay thế tiền mặt trên toàn thế giới trong hàng chục năm qua. Tiền mặt ngày nay chỉ chiếm từ 22-68% tổng khối lượng giao dịch ở các nền kinh tế phát triển.

Na Uy, Australia và Đan Mạch đang dẫn đầu nhóm sử dụng giao dịch kỹ thuật số, trong khi Nhật Bản, Đức và Hàn Quốc nằm trong số những nước vẫn thích sử dụng tiền mặt. Hoa Kỳ lại nằm ở lưng chừng với con số 49%. Tuy nhiên, chỉ sau cuộc khủng hoảng tài chính năm 2008, người ta mới bắt đầu nhấn mạnh đến việc loại bỏ tiền mặt trên phạm vi toàn cầu.

Cuộc chiến chống tiền mặt ảnh 1

Xã hội không tiền mặt đang là xu hướng toàn cầu.

Loại tiền mặt dễ điều hành nền kinh tế?

Lãi suất là “vũ khí” mạnh nhất của các ngân hàng trung ương dùng để kiểm soát lạm phát hay trì trệ kinh tế. Nếu nền kinh tế nóng lên và lạm phát vượt quá tỷ lệ mục tiêu, các ngân hàng trung ương sẽ tăng lãi suất để xoa dịu đầu tư và tiêu dùng. Khi đó người ta sẽ tiết kiệm nhiều hơn trong khi chi tiêu ít hơn, làm giảm lạm phát và tăng trưởng.

Nhưng nếu nền kinh tế trì trệ và lạm phát thấp hơn mục tiêu, đầu tư hoặc tiêu dùng đều yếu, các ngân hàng trung ương sẽ giảm lãi suất để kích thích. Nhưng một khi lãi suất tiêu cực sẽ buộc các ngân hàng, doanh nghiệp và cá nhân phải đem tiền đi cho vay, đầu tư hoặc chi tiêu thay vì gửi tiết kiệm, thậm chí rút hết tiền gửi trong ngân hàng mang về giữ trong két sắt. Khi đó chi tiêu cũng không tăng lên và các mục tiêu của ngân hàng trung ương không đạt được.

Nói cách khác, có sự bất đối xứng trong việc sử dụng công cụ lãi suất của các ngân hàng trung ương. Họ có sức mạnh to lớn trong việc hạ nhiệt nền kinh tế quá nóng, nhưng lại khá hạn chế trong việc kích thích nền kinh tế trì trệ bằng cách hạ lãi suất.

Thuật ngữ kỹ thuật các nhà kinh tế sử dụng để mô tả tình huống này là Effective Lower Bound (ELB - ranh giới thấp hữu hiệu), tức mức lãi suất thấp nhất các ngân hàng có thể áp mà không sợ người dân đổ xô đến ngân hàng rút tiền về cất ở nhà. Vì gửi tiền ở ngân hàng được cho là an toàn hơn giữ ở nhà, và việc có tài khoản ngân hàng cũng giúp họ có thể sử dụng thẻ ghi nợ, nên ELB có thể thấp hơn zero một ít, chẳng hạn -0,5% hoặc -1%.

Tuy nhiên, nếu vượt qua ngưỡng ELB, người ta sẽ không gửi tiền ở ngân hàng nữa. Sau cuộc đại suy thoái kinh tế năm 2008, hầu hết ngân hàng trung ương đều hạ lãi suất xuống mức tiệm cận ELB. Nhưng dường như điều này cũng không kích thích được nền kinh tế.

Trong tình huống này, một số nhà kinh tế đã nảy ra ý tưởng mới: loại bỏ tiền mặt hoàn toàn. Nếu không có tiền mặt, người ta không thể lấy tiền ra khỏi ngân hàng, khi đó các ngân hàng trung ương có thể mặc sức áp lãi suất âm nếu cảm thấy cần thiết.

Nói cách khác, loại bỏ tiền mặt sẽ cải thiện khả năng chống lại trì trệ và cải thiện tăng trưởng của các ngân hàng trung ương. Dĩ nhiên, điều này giống như sự chiếm đoạt tiền tiết kiệm của người dân và sẽ khiến nhiều người phản kháng. 

Văn Cường

Các tin, bài viết khác

Đọc nhiều nhất

Châu Âu “mất ngủ” vì khủng hoảng chính trị Đức

Châu Âu “mất ngủ” vì khủng hoảng chính trị Đức

(ĐTTCO) - “Khủng hoảng chính trị lớn tại Đức” là tựa trang nhất nhật báo Le Monde và cũng là chủ đề chính của nhiều tờ báo khác trong vài ngày qua sau khi Thủ tướng Đức Angela Merkel thất bại trong cuộc thương lượng thành lập chính phủ liên minh sau cuộc bầu cử Quốc hội vừa qua. Cuộc khủng hoảng ở Đức đang khiến châu Âu rất lo lắng.
 

Hồ sơ

Bình luận

Thế giới muôn màu