Cần tòa án đầu tư quốc tế

Liên minh châu Âu (EU) vừa kêu gọi thành lập một tòa án trọng tài quốc tế để giải quyết tranh chấp giữa các nhà đầu tư nước ngoài với các chính phủ, trong một nỗ lực nhằm giải quyết những tranh cãi lớn nhất quanh các thỏa thuận thương mại trên khắp thế giới.

Từ hàng thập niên qua, các thỏa thuận thương mại và đầu tư luôn có sự hiện diện của cái gọi là Cơ chế Hòa giải tranh chấp nhà đầu tư-chính phủ (ISDS). Cơ chế này cho phép các nhà đầu tư nước ngoài kiện các chính phủ ra các ủy ban giải quyết tranh chấp nếu cảm thấy bị phân biệt đối xử. Nhưng cơ chế này ngày càng bị tranh cãi nhiều hơn trong những năm gần đây do các công ty ngày càng dùng nó nhiều hơn để thách thức lại các quy định của các chính phủ nơi họ đầu tư.

Những nhà phản đối các thỏa thuận giữa châu Âu-Hoa Kỳ hay Canada-Hoa Kỳ hoặc châu Âu-Bắc Mỹ hiện đã tiến hành nhiều chiến dịch chống lại việc đưa cơ chế ISDS vào nội dung đàm phán thỏa thuận. Tình trạng này cũng diễn ra đối với các cuộc đàm phán Hiệp định Đối tác kinh tế chiến lược xuyên Thái Bình Dương (TPP) giữa Hoa Kỳ, Nhật Bản và 10 nền kinh tế khác.

Trong một bản đề xuất công bố hôm 5-5, trước thềm cuộc gặp gỡ với Nghị viện châu Âu và các nhà lãnh đạo EU, Ủy viên Thương mại EU Cecilia Malmström cho rằng hệ thống bảo vệ nhà đầu tư hiện nay đã “không còn phù hợp với mục tiêu của thế kỷ 21”. Bà viết: “Chúng ta cần một cuộc cải cách mạnh mẽ và nghiêm túc trong việc giải quyết tranh chấp đầu tư, vì đó là một phần quan trọng của chính sách đầu tư toàn cầu. Châu Âu là nhà đầu tư toàn cầu lớn nhất, cũng là nơi nhận đầu tư nước ngoài lớn nhất thế giới. Vì vậy, chúng ta cần đi tiên phong trong việc cải cách, vạch rõ tầm nhìn của mình cho những quy định tốt hơn trên quy mô toàn cầu”.

Năm ngoái, EU đã hủy các cuộc đàm phán về đầu tư với Hoa Kỳ và tiến hành khảo sát ý kiến về ISDS, để dẫn tới đề xuất công bố hôm 5-5. Trong số đề xuất cải cách của EU, có việc thành lập cơ chế kháng cáo cho các nhà đầu tư trong các thỏa thuận thương mại tương lai và những bước đi để đảm bảo sự minh bạch hơn trong thủ tục tố tụng. Nhưng bản đề xuất của EU cũng kêu gọi điều hứa hẹn sẽ gây chấn động hệ thống trọng tài quốc tế trong nhiều thập niên.

“EU cần theo đuổi việc thành lập một tòa án thường trực để lắng nghe các tranh chấp giữa nhà đầu tư-chính phủ. Mục tiêu là đa phương hóa tòa án để nó trở thành hoặc là một cơ quan quốc tế độc lập hoặc lồng ghép nó vào một định chế đa phương hiện có” - bà Malmström nói. Hiện nay, nhiều tranh chấp giữa nhà đầu tư và chính phủ được phân xử ở Trung tâm Giải quyết tranh chấp đầu tư quốc tế (ICSID) của Ngân hàng Thế giới (WB), được thành lập từ thập niên 60 của thế kỷ trước. Nhưng cả bản đề xuất của châu Âu cũng như bà Malmstrom đều không đề cập đến ICSID. Thay vào đó, họ cho biết đã tiến hành làm việc về cơ cấu, tổ chức, chi phí của cơ quan mới, sẽ có sự tham gia của nhiều bên.

Cần tòa án đầu tư quốc tế ảnh 1

Biếm họa về tranh chấp thương mại.

Đề xuất của EU sẽ gia tăng sức ép lên Hoa Kỳ, vốn phải đối mặt với những tranh cãi ngay ở trong nước quanh vấn đề thương mại và đầu tư quốc tế. Tổng thống Barack Obama và các thành viên cao cấp của chính phủ buộc phải đấu tranh chống lại những chỉ trích gay gắt đối với cơ chế ISDS trong những tuần qua khi ông muốn lôi kéo sự ủng hộ của quốc hội để có thể kết thúc đàm phán TPP và các cuộc đàm phán thương mại khác.

Trong một cuộc họp báo tháng trước, ông Obama thừa nhận một số chỉ trích ISDS đã được đưa ra tòa. Nhưng ông cho rằng cơ chế hiện tại là “một hệ thống phân xử trung lập” và nhấn mạnh nó đã tồn tại hàng thập niên.

(Theo F.T)

Vinh Trang

Các tin, bài viết khác

Đọc nhiều nhất

Thỏa thuận tỷ đô Hoa Kỳ-Trung Quốc: Nặng tính ngoại giao

Thỏa thuận tỷ đô Hoa Kỳ-Trung Quốc: Nặng tính ngoại giao

(ĐTTCO) - Hoa Kỳ vừa thông báo đạt được thỏa thuận thương mại với Trung Quốc trị giá 253 tỷ USD nhân chuyến công du Bắc Kinh đầu tiên của Tổng thống Hoa Kỳ Donald Trump vừa qua. Liệu đây có thể được xem là thắng lợi của của Hoa Kỳ?
 

Hồ sơ

Bình luận

Nga đang thoát khỏi đồng USD như thế nào?

(ĐTTCO)-Những năm gần đây, Tổng thống Nga Vladimir Putin đã âm thầm thực hiện kế hoạch thoát khỏi đồng dollar Mỹ. Và theo các nhà phân tích, mặc dù đồng ruble Nga đang mất giá do ảnh hưởng cấm vận của Mỹ và EU, nhưng có vẻ như kế hoạch thoát USD đang được triển khai khá thuận lợi.

    Thế giới muôn màu