Vốn đi ngược vào doanh nghiệp lớn!

(ĐTTCO) - Nhiều năm nay, cộng đồng doanh nghiệp nhỏ và vừa (DNNVV) vẫn tiếp diễn điệp khúc khó tiếp cận vốn, lãi suất cao.
 Tuy nhiên lại có một nghịch lý là một số tập đoàn tư nhân lớn được NH ưu ái, không chỉ dễ vay vốn mà còn được hưởng lãi suất thấp, thậm chí dùng tiền vay để gửi tiết kiệm hưởng chênh lệch lãi suất. Kinh doanh theo xu hướng này khiến một lượng vốn lớn của NH không chảy ra nền kinh tế, mà trở thành công cụ kiếm tiền của các DN lớn, trong khi DNNVV đói vốn sản xuất.
Vay lãi suất thấp, gửi lãi suất cao
DNNVV chiếm khoảng 97% tổng số DN đang hoạt động tại Việt Nam, đóng góp khoảng 45% vào GDP, 31% vào tổng thu ngân sách và thu hút hơn 5 triệu việc làm. Tuy nhiên, chỉ có khoảng 30% DNNVV tiếp cận được nguồn vốn tín dụng và tỷ lệ này đã duy trì trong rất nhiều năm.
Dù Chính phủ đã có nhiều chủ trương, chính sách lớn để hỗ trợ phát triển một cách có hệ thống và thông thoáng về vốn cho DN, nhưng từ chủ trương đến thực tế triển khai chậm, thiếu kinh nghiệm nên chưa phát huy hiệu quả. Đồng thời, thủ tục vẫn phức tạp, đặc biệt là vẫn còn các vấn đề liên quan đến tài sản thế chấp, xử lý nợ xấu...
Đến nay vẫn chưa có DNNVV nào tiếp cận được với gói vay 10 tỷ đồng của một NH lớn. Còn trên bức tranh chung về lãi suất, các chuyên gia vẫn liên tục dự báo lãi suất sẽ khó giảm, thậm chí có thể tăng nhẹ.
 Trường hợp DN tư nhân lớn được ưu đãi lãi suất vay thấp, dùng tiền đó để gửi hưởng lãi cao không vi phạm quy định, nhưng đi ngược quy luật của thị trường. Điều này sẽ càng nguy hiểm hơn nếu việc vay-gửi diễn ra trong cùng một NH. 
TS. NGUYỄN TRÍ HIẾU, 
chuyên gia tài chính NH
Trong bối cảnh đó, lại xuất hiện thông tin về việc DN lớn đang được vay với lãi suất rất thấp để đi gửi với lãi suất cao. Cụ thể, ngày 31-3, CTCP Tập đoàn Hòa Phát ghi nhận khoản tiền nhàn rỗi gần 13.800 tỷ đồng, chiếm đến hơn 25% tổng tài sản.
Trong đó tiền và các khoản tương đương tiền 6.663 tỷ đồng, tiền gửi ngắn hạn tại NH là 7.097 tỷ đồng. Nhưng đồng thời, Hòa Phát cũng vay nợ ngắn hạn và dài hạn gần 12.400 tỷ đồng, xấp xỉ bằng tiền nhàn rỗi, trong đó chủ yếu là nợ ngắn hạn với khoản vay 10.291 tỷ đồng.
Trước đó, tại thời điểm cuối năm 2017, tiền nhàn rỗi của Hòa Phát là 14.200 tỷ đồng, trong đó hơn 9.936 tỷ đồng là tiền gửi ngắn hạn tại NH. Còn vay NH tính đến cuối năm 2017 của tập đoàn này là gần 13.000 tỷ đồng, trong đó 87% là vay ngắn hạn (hơn 11.328 tỷ đồng). 
Trong báo cáo tài chính hợp nhất sau kiểm toán năm 2017 của Hòa Phát cho thấy, khoản tiền gửi ngắn hạn tại NH có kỳ hạn không quá 12 tháng hưởng lãi suất từ 4,3-7,4%/năm, khoản tiền gửi dài hạn hưởng lãi suất 6,5%/năm. Ngược lại số dư vay ngắn hạn và dài hạn đến hạn phải trả tại ngày 31-12-2017 của Hòa Phát bao gồm các khoản vay bằng VNĐ và các khoản vay bằng USD, tương ứng là 9.546,8 tỷ đồng và 1.781,7 tỷ đồng.
Trong đó các khoản vay bằng VNĐ chịu lãi suất chỉ từ 2,8-9,7%/năm, các khoản vay bằng USD chịu lãi suất từ 2,1-4%/năm. Từ thông tin trên báo cáo tài chính của tập đoàn này, một số kết luận được đưa ra gần đây cho rằng Hòa Phát đang vay tiền lãi suất thấp để gửi tiền lãi suất cao.
Đáng nói đây không phải lần đầu tiên vấn đề này được đặt ra đối với Hòa Phát. Cụ thể, giữa năm 2015, khi dư nợ vay ngắn hạn bằng VNĐ tại các NH là 1.457 tỷ đồng, lãi suất vay chỉ từ 3,1-5%/năm, nhưng những khoản tiền gửi tiết kiệm rất lớn tại các NH với lãi suất cao hơn lãi vay, cụ thể hơn 1.035 tỷ đồng kỳ hạn 6-12 tháng hưởng lãi suất từ 4-5,5%/năm.
Vốn đi  ngược vào doanh nghiệp lớn! ảnh 1 Trong khi nhiều DNNVV không vay được vốn hoặc vay với lại suất cao, thì những DN lớn có lợi thế vay ưu đãi lãi suất rẻ lại đi gửi NH lãi suất cao. 

Đi ngược quy luật thị trường
Để hỗ trợ DN, các năm gần đây NHNN và các NHTM liên tục giảm lãi suất cho vay đối với các lĩnh vực ưu tiên. Sau nhiều nỗ lực, mặt bằng lãi suất cho vay bằng VNĐ phổ biến đối với các lĩnh vực ưu tiên mới về được mức 6-6,5%/năm đối với ngắn hạn, và các NHTM nhà nước cho vay trung và dài hạn phổ biến đối với các lĩnh vực ưu tiên ở mức 9-10%/năm.
Còn lãi suất cho vay các lĩnh vực sản xuất kinh doanh thông thường ở mức 6,8-9%/năm đối với ngắn hạn, 9,3-11%/năm đối với trung và dài hạn. Tuy nhiên, NHNN cũng cho biết, đối với nhóm khách hàng tốt, tình hình tài chính lành mạnh, minh bạch, NH áp dụng lãi suất cho vay ngắn hạn chỉ từ 4-5%/năm. Mức này thấp hơn mặt bằng lãi suất cho vay ngắn hạn đối với lĩnh vực ưu tiên từ 1,5-2%. 
Liên quan đến vấn đề này, TS. Trần Du Lịch, thành viên Hội đồng tư vấn chính sách tiền tệ quốc gia, cũng nhiều lần cho biết các tập đoàn, DN lớn có rất nhiều điểm khiến các NH săn đón. Họ có nguồn tiền gửi không kỳ hạn trong tài khoản rất lớn, giúp NH có vốn rẻ để kinh doanh.
Đây cũng là nguồn thu phí hấp dẫn, vì các tập đoàn, DN lớn bên cạnh việc thường xuyên giao dịch khối lượng tiền lớn với đối tác trong và ngoài nước, còn có lượng công nhân viên lớn. Do đó, để có được mối kinh doanh lớn, các NH chào mời cho vay với lãi suất rất thấp.
Thực ra NH cho vay theo quy luật rủi ro thấp thì lãi suất thấp, rủi ro cao lãi suất cao, rủi ro rất cao sẽ không cho vay. Vì vậy, việc NH quyết định cho vay với mức lãi suất như thế nào là tùy thuộc vào điều kiện của khách hàng. Tuy nhiên, nếu để các DN lớn hút vốn vay lãi suất thấp để đi cho vay lãi suất cao là một vấn đề cần xem lại, vì mục đích NH cho vay là để dòng vốn chảy đi ra nền kinh tế, phục vụ sản xuất kinh doanh, thúc đẩy tăng trưởng thay vì trở thành công cụ buôn tiền của DN. 
TS. Nguyễn Minh Phong, chuyên gia kinh tế cũng chia sẻ, Chính phủ và NHNN đã nhất quán và ngày càng có quyết tâm cao hơn trong việc định hướng dòng vốn, nhất là vốn rẻ vào lĩnh vực ưu tiên đáp ứng đúng mong đợi của DN. Tuy nhiên, việc này cũng cần rà soát thận trọng, vì bản thân ông đã từng nhận được cảnh báo từ người trong cuộc là có đại gia kinh doanh ô tô, đã nhảy vào nông nghiệp công nghệ cao để lập dự án vay vốn giá rẻ, sau đó chuyển sang kinh doanh bất động sản hoặc ô tô.
Đây là vấn đề không nên coi nhẹ, vì rõ ràng chênh lệch lãi suất cho vay đối với các lĩnh vực ưu tiên và không ưu tiên đủ lớn để tạo ra động lực cho việc này. Ông Phong khuyến cáo, cần hết sức cẩn trọng trong trao đổi thông tin, công tác thẩm định, kiểm tra vốn sau giải ngân để tránh mọi kẽ hở làm thất thoát vốn, bảo đảm cho dòng vốn chảy vào đúng nơi, đúng chỗ, đúng đối tượng và đúng thời điểm DN cần. 

Thiên Minh

Các tin, bài viết khác

Đọc nhiều nhất

Xử lý khủng hoảng cần chuyên nghiệp nhìn từ Agribank

Xử lý khủng hoảng cần chuyên nghiệp nhìn từ Agribank

(ĐTTCO) - Sự kiện người dân ùn ùn kéo đến NH Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn (Agribank) rút tiền, ngay cả những công nhân với đồng tiền ít ỏi trong thẻ ATM cũng xin nghỉ việc để rút tiền, cho thấy hệ thống NH là lĩnh vực rất nhạy cảm với thông tin, dễ đổ vỡ theo kiểu domino. 

Ngân hàng

Sacombank ngừng cấp mã PIN giấy cho khách hàng

(ĐTTCO) - Từ ngày 19-11, nhằm giúp khách hàng tăng cường kiểm soát thẻ an toàn, đồng thời góp phần bảo vệ môi trường, Sacombank là ngân hàng đầu tiên tại Việt Nam ngừng cấp mã PIN thẻ bằng hình thức in mã PIN lên giấy và thay vào đó là cho phép khách hàng chủ động đến ATM để thực hiện kích hoạt, tạo mã PIN đối với thẻ tín dụng hoặc thẻ thanh toán mới được phát hành. 

Vàng - ngoại tệ