Tái cơ cấu tổng thể thị trường tài chính

(ĐTTCO) - Sau khi hoàn thành Đề án tái cơ cấu các TCTD giai đoạn 2011-2015, các TCTD yếu kém đã được kiểm soát, hoạt động của hệ thống NH đã ổn định và cải thiện hơn. Tuy nhiên, ngành NH vẫn phải thực hiện tái cơ cấu giai đoạn 2 để tiếp tục xử lý dứt điểm nhiều vấn đề tồn đọng. Xung quanh vấn đề này, ĐTTC có cuộc trao đổi với TS. Trần Du Lịch (ảnh) về những giải pháp cần thực hiện khi tái cơ cấu các TCTD giai đoạn 2016-2020.

PHÓNG VIÊN: - Ông đánh giá thế nào về kết quả tái cơ cấu hệ thống NHTM đã đạt được trong giai đoạn 2011-2015? Vấn đề trọng tâm cần giải quyết trong giai đoạn tới là gì?

TS. TRẦN DU LỊCH: - Trong 4 năm qua, khi tiến hành tái cơ cấu hệ thống NHTM đã cùng lúc phải xử lý nhiều mục tiêu mâu thuẫn như phải kéo giảm lãi suất, cung cấp những nguồn tín dụng ưu đãi để phục hồi sản xuất, vừa phải chống lạm phát, vừa ổn định tỷ giá VNĐ và đặc biệt từ năm 2012 phải giải quyết tình trạng nợ xấu… Tôi cho rằng đến nay những mục tiêu chính đã đạt được. Tuy nhiên, việc NHNN sử dụng các biện pháp mang tính hành chính để hợp nhất, sáp nhập, hỗ trợ thanh khoản hay NHNN mua những NHTM giá không đồng… mới chỉ đạt mục tiêu ngăn chặn nguy cơ  đổ vỡ, tạo điều kiện để những NH yếu kém phục hồi. Còn để nâng cao năng lực quản trị, phát triển lành mạnh, bền vững hệ thống NHTM có lẽ còn nhiều việc phải làm.  

Việc tái cơ cấu hệ thống NHTM trong giai đoạn tới, phải gắn với tái cơ cấu tổng thể thị trường tài chính, bao gồm cả thị trường chứng khoán, thị trường bảo hiểm, phát triển các định chế tài chính tín dụng phi NH. Do đó, đây không còn là việc riêng của NH.

TS. Trần Du Lịch

So với mục tiêu tái cơ cấu hệ thống NHTM đề ra từ đầu, đến nay chúng ta chỉ mới đi được nửa chặng đường và chặng còn lại không ít khó khăn. Do đó, theo tôi vấn đề trọng tâm hiện nay phải tập trung giải quyết tình trạng nợ xấu một cách thực chất hơn, nhất là các khoản nợ đang tạm thời đưa về Công ty Quản lý tài sản của các TCTD Việt Nam (VAMC), khai thông thị trường mua bán nợ, tạo điều kiện để thị trường tiền tệ vận hành theo cơ chế thị trường, thực hiện các chính sách tiền tệ bằng các công cụ thị trường, giảm sự can thiệp bằng biện pháp hành chính. Trong quá trình tái cơ cấu hệ thống NHTM cũng cần tiếp tục xử lý tình trạng sở hữu chéo còn tồn tại theo đúng quy định của Luật TCTD, minh bạch cơ cấu sở hữu của các NHTMCP.

 - Cuối năm 2015, nợ xấu theo công bố chỉ còn 2,55% tổng dư nợ, nhưng nhiều người cho rằng việc giảm tỷ lệ nợ xấu chỉ đơn thuần do cơ cấu lại nhóm nợ và “gán nợ” cho VAMC, nên trong năm 2016 có thể tăng lại?

- Trước hết phải nói rằng nợ xấu tự nó không xấu, mà là bạn đồng hành với hoạt động tín dụng, nên theo luật định, bất cứ TCTD nào cũng phải trích lợi nhuận để lập quỹ dự phòng rủi ro. Khi những khoản nợ xấu đã đến mức đe dọa đến thanh khoản của NH, sự an toàn hệ thống và thành “cục máu đông” làm tắc nghẽn dòng tín dụng, chúng sẽ trở thành vấn đề của kinh tế vĩ mô, chứ không chỉ là chuyện của ngành NH. Khi đó, nó đã vượt khả năng tự giải quyết bằng năng lực tài chính của hệ thống các TCTD. Thông thường trên thế giới, muốn giải quyết nợ xấu cần có một nguồn vốn từ bên ngoài hệ thống bơm vào, kể cả từ ngân sách nhà nước.

Tuy nhiên, ở nước ta khi lập VAMC để xử lý nợ xấu chủ yếu bằng cơ chế chứ không phải bằng vốn thực, do đó VAMC chủ yếu vẫn gom nợ, chứ chưa thể xử lý được nợ. Mặt khác, việc xử lý tài sản thế chấp theo các quy định của pháp luật dân sự khá phức tạp, nhất là thủ tục thanh lý bất động sản, nên gây nghẽn thị trường mua bán nợ. Tôi cho rằng càng kéo dài tình trạng này càng khó khăn và khó tránh khỏi phát sinh thêm nợ xấu. Trong năm 2016 phải có biện pháp mạnh mẽ khai thông thị trường mua bán nợ, xử lý tài sản thế chấp theo giá thị trường chứ không phải giá trị sổ sách, phải tạo ra dòng vốn từ khối tài sản thế chấp đang nằm bất động. Dĩ nhiên quá trình xử lý nợ xấu còn liên quan đến  sự phục hồi và phát triển doanh nghiệp (DN), kết quả tái cơ cấu tổng thể nền kinh tế, chuyển đổi mô hình tăng trưởng, tái cơ cấu đầu tư công và khu vực DNNN.

Tái cơ cấu tổng thể thị trường tài chính ảnh 1

Ảnh minh họa: L.THANH

- Để thu hút nguồn vốn nước ngoài vào quá trình tái cơ cấu hệ thống NHTM, theo ông có nên cho nhà đầu tư nước ngoài (NĐTNN) nâng tỷ lệ sở hữu cổ phần so với hiện nay?

- Theo tôi, lâu nay những hạn chế nguồn vốn nước ngoài tham gia mua cổ phần đối với DN trong nước không chỉ đối với NHTM, mà cả những DN thuộc các ngành nghề khác (30% hay 49%) cũng gây ra nhiều thắc mắc. Có người đặt câu hỏi tại sao NĐTNN có thể lập DN với 100% vốn nước ngoài cùng ngành nghề đó, nhưng khi tham gia mua cổ phần lại bị hạn chế? Vấn đề ở chỗ, nếu NĐTNN đầu tư theo hình thức FDI phải chịu những ràng buộc về đầu tư vốn, vận hành, chuyển nhượng dự án phù hợp với loại hình đầu tư trực tiếp; còn khi mua cổ phần ở một công ty cổ phần, nhất là những công ty niêm yết có tính thanh khoản cổ phiếu cao. Do vậy cần phân biệt đầu tư trực tiếp hay đầu tư gián tiếp, đầu tư tài chính.

Từ kinh nghiệm thành công và thất bại của  thị trường tài chính khu vực trong quá trình mở cửa cho NĐTNN, buộc chúng ta phải cân nhắc thận trọng khi mở cửa thị trường tài chính và các sản phẩm của thị trường tài chính. Quan điểm của tôi là để tái cơ cấu hệ thống NHTM, nhất là những NH có cơ cấu tài chính và năng lực quản trị yếu, cần thu hút NĐTNN nhưng phải xem xét từng trường hợp cụ thể và mục đích của NĐT, chứ không thể quy định chung cho mọi trường hợp.

- Xin cảm ơn ông.

YÊN LAM (thực hiện)

Các tin, bài viết khác

Đọc nhiều nhất

Muốn minh bạch đốc thúc lên sàn

Muốn minh bạch đốc thúc lên sàn

(ĐTTCO) - Thông tin VPBank chuẩn bị niêm yết 1,3 tỷ cổ phiếu (CP) tại Sở Giao dịch Chứng khoán TPHCM (HOSE) vào ngày 17-8 tới đây, khiến việc niêm yết của ngành NH nhận được sự quan tâm lớn từ thị trường.