Nhà băng giám sát lẫn nhau

Sau khi Thông tư 21 của NHNN quy định về hoạt động cho vay trên thị trường liên NH giữa các NHTM có hiệu lực từ tháng 9, nhiều NHTM bắt đầu rà soát hạn mức giao dịch trên thị trường liên NH nhưng lại theo khung pháp lý mới, nhằm tránh những rủi ro có thể phát sinh trên thị trường này.

Xét kỹ dư nợ của nhau

Một phó tổng giám đốc NHTMCP lớn phụ trách khối quản lý rủi ro, cho biết gần đây ông khá bận rộn với khâu thẩm định lại các hạn mức giao dịch với các NH bạn, đặc biệt là NH nhỏ.

Trong đó nhiều lần phát công văn yêu cầu NH bạn cung cấp đầy đủ các thông tin về hoạt động, từ số dư huy động, cho vay trên thị trường dân cư, dư nợ trên thị trường liên NH, các tỷ lệ an toàn theo yêu cầu của NHNN.

Nhiều NH cung cấp thông tin nghiêm túc nhưng cũng có NH thờ ơ với việc này dù đây là nghĩa vụ phải làm theo quy định mới của NHNN khi giao dịch trên liên NH.

Để đảm bảo an toàn ông phải huy động nguồn thông tin ở nhiều NHTM khác để đối chứng, từ đó thẩm định và đánh giá rủi ro. Qua đó, nhiều NHTM có mối quan hệ thường xuyên trên liên NH đã bị cảnh báo phải giảm bớt một phần hạn mức vì có nhiều rủi ro trong dài hạn.

Đơn cử NH V. là NHTM nhỏ nhưng khi có cổ đông lớn, có thế lực tham gia góp vốn, đã nghiễm nhiên nằm trong nhóm NHTM tốt, năm 2012 được NHNN cấp hạn mức tăng trưởng tín dụng 25%. Mới vài tháng đầu năm, NH này xin tăng thêm hạn mức tín dụng do hạn mức cho vay hiện tại đã cạn.

Tuy nhiên, qua tìm hiểu cho thấy NHTM này tăng trưởng tín dụng không bền vững. Cụ thể, NH V. có tổng huy động vốn trên thị trường dân cư chỉ 10.000 tỷ đồng, nhưng đã dùng hơn 6.000 tỷ đồng mua trái phiếu doanh nghiệp.

Tiềm năng của những trái phiếu doanh nghiệp chưa biết hiệu quả đến đâu, nhưng chủ yếu là trái phiếu kỳ hạn dài 5-10 năm, trong khi huy động trên thị trường dân cư chỉ ngắn hạn 1-3 tháng. Trên thị trường liên NH, nhiều NHTM lớn chấp nhận cho NH V. vay tín chấp với hạn mức cao.

Mới đây, NH này đã yêu cầu NH A. cho vay hạn mức trên liên NH 2.000 tỷ đồng, trong đó có 600 tỷ đồng tín chấp. Nhưng sau khi tìm hiểu kỹ dư nợ cho vay của NH V., khối quản lý rủi ro NH A. yêu cầu giảm hạn mức vay xuống chỉ còn 1.000 tỷ đồng, trong đó 300 tỷ đồng là tín chấp.

Cho vay phải “nắm cán”

Có thể thấy, hiện nay các NHTM cho vay trên thị trường liên NH phải kiểm soát được NH bạn có đủ điều kiện hay không, đặc biệt phải kiểm soát được việc sử dụng vốn vay đúng mục đích của bên đi vay. Tức bên cho vay phải tự bảo vệ mình bằng cách “soi” kỹ đối tác, nếu không có thể vướng rắc rối về tính pháp lý của giao dịch. Bởi theo quy định, nếu không đủ điều kiện mà vẫn cho vay, NHTM đi vay mặc nhiên đã vi phạm quy định.

Nhà băng giám sát lẫn nhau ảnh 1

Các NHTM đang siết giao dịch liên NH. Ảnh: LÃ ANH

Và trường hợp NH cho vay trúng phải đối tác không đủ điều kiện, giao dịch đó có được coi là vô hiệu theo quy định tại Điều 128 Bộ Luật Dân sự hay không, phải nhờ đến tòa án. Tuy nhiên, NHNN cũng yêu cầu bên cho vay phải trung thực, chính xác và chịu trách nhiệm trong việc cung cấp thông tin về mục đích vay.

Trường hợp xảy ra tranh chấp pháp lý, hướng xử lý là hai bên dẫn nhau ra tòa. Đó là lý do vì sao gần đây hầu hết NHTM khi cấp hạn mức giao dịch liên NH đều gia tăng hạn mức cho vay thế chấp, giảm hạn mức cho vay tín chấp nhằm nắm “đằng cán”, tránh rủi ro nợ xấu từng xảy ra trên thị trường liên NH vào năm ngoái.

Chính vì thị trường liên NH bị siết lại và các NHTM giám sát, ngó chừng lẫn nhau, nên thời gian gần đây những NHTM nhỏ thường xuyên khó khăn về thanh khoản, không còn nhiều cơ hội vay liên NH, đã chuyển qua hút vốn trên thị trường tiền gửi dân cư. Tình trạng lách luật vượt rào lãi suất diễn ra phổ biến hơn trước đây.

Cuối tháng 9 NHNN đã có công văn yêu cầu các NHTM thực hiện nghiêm túc trần huy động vốn và giảm lãi suất cho vay với khách hàng, nhưng xem ra yêu cầu ấy không đủ sức răn đe. Hiện nay khách hàng gửi từ 3-5 tỷ đồng trở lên có thể hưởng lãi suất 13-14%/năm, trên hợp đồng ghi kỳ hạn 13 tháng nhưng khách hàng có thể rút vốn bất cứ lúc nào. Theo một chuyên gia NH, NHNN đã làm được một việc là quản lý giao dịch liên NH theo quy củ một cách an toàn, chặt chẽ.

Từ đây những NHTM yếu kém có thể bộc lộ rõ qua hạn mức giao dịch trên liên NH. Vì vậy, đây là lúc NHNN nên giám sát chặt chẽ, mạnh tay xử lý những NHTM có dấu hiệu mất thanh khoản do mất cân đối trong huy động và cho vay, tránh tình trạng các NHTM “luồn lách” bằng nhiều cách gây méo mó hoạt động tiền tệ.

Bởi thực tế khi không vay được liên NH, nhiều NHTM nhỏ không chỉ phá rào lãi suất trên thị trường dân cư mà còn dùng thủ thuật che dấu sức khỏe của mình, gây tiềm ẩn rủi ro cho hệ thống NHTM.

THIÊN THANH

Các tin, bài viết khác

Đọc nhiều nhất

Muốn minh bạch đốc thúc lên sàn

Muốn minh bạch đốc thúc lên sàn

(ĐTTCO) - Thông tin VPBank chuẩn bị niêm yết 1,3 tỷ cổ phiếu (CP) tại Sở Giao dịch Chứng khoán TPHCM (HOSE) vào ngày 17-8 tới đây, khiến việc niêm yết của ngành NH nhận được sự quan tâm lớn từ thị trường.