Nguy cơ cao tội phạm rửa tiền

Theo nhận định của nhiều tổ chức quốc tế cũng như cơ quan chức năng của Việt Nam, với thói quen dùng tiền mặt và hoạt động thương mại đầu tư ngày càng gia tăng, Việt Nam dễ bị tội phạm rửa tiền tìm đến. Năm 2012, Quốc hội đã thông qua Luật Phòng chống rửa tiền, tạo bước tiến mới trong tạo dựng khuôn khổ pháp lý trong hoạt động này. Tuy nhiên, cho đến nay số vụ phạm tội rửa tiền được phát hiện rất ít. Thậm chí, nhiều vụ có dấu hiệu rửa tiền nhưng không bị truy tố mà chỉ bị xem xét “tội nguồn”, do tập quán tố tụng lâu nay ở Việt Nam.

Khó phát hiện

Nguy cơ cao tội phạm rửa tiền ảnh 1
Trao đổi với ĐTTC, ông Nguyễn Văn Ngọc, Cục trưởng Cục Phòng chống rửa tiền (NHNN), thừa nhận kết quả phòng chống rửa tiền trong thời gian qua còn rất khiêm tốn bởi nhiều nguyên nhân. “Năm 2009, Quốc hội mới thông qua sửa đổi Bộ Luật Hình sự 1999, sửa đổi Điều 251 thành tội rửa tiền.

Luật sửa đổi bổ sung này có hiệu lực ngày 1-1-2010. Nhưng khi có tội danh rồi, cũng chưa có thể xem xét để điều tra truy tố xét xử tội này vì nó còn khá mởi mẻ ở Việt Nam và chế tài chưa có nhiều…” - ông Ngọc lý giải.

Bên cạnh đó, theo quy định của Bộ luật Tố tụng hình sự, các cơ quan của Nhà nước phải có trách nhiệm chứng minh xem xét một vấn đề nào đó có vi phạm pháp luật hay không, người dân không có trách nhiệm chứng minh tài sản. Đây cũng được xem là khó khăn trong phòng chống rửa tiền...

Thời gian qua, cơ quan điều tra đã nhận được một số giao dịch đáng ngờ về việc chuyển tiền do các NH chuyển đến. Tuy nhiên, công tác điều tra gặp rất nhiều khó khăn do các đầu mối gửi từ nước ngoài về, việc hợp tác để xác minh về người gửi rất lâu và rất khó, trong khi thời gian điều tra vụ việc có hạn. Hơn nữa, tội phạm rửa tiền ở nước ngoài rất tinh vi, chúng chuyển lòng vòng qua nhiều người, ở nhiều nước khác nhau để bịt đầu mối.

Thượng tá Phạm Văn Thống,
Phó trưởng Phòng 6, Cục Cảnh sát kinh tế - Bộ Công an

Theo Thượng tá Phạm Văn Thống, Phó trưởng Phòng 6, Cục Cảnh sát kinh tế (Tổng cục Cảnh sát phòng chống tội phạm - Bộ Công an), tội phạm rửa tiền ở Việt Nam có thể thực hiện ở 2 dạng thức.

Thứ nhất, đối tượng phạm tội trong nước như lừa đảo, tham nhũng, mua bán ma túy, sau đó “hợp pháp hóa” số tiền phạm tội mà có bằng cách thực hiện các giao dịch như mua bán bất động sản, chuyển giao cho người khác.

Thứ 2, đối tượng phạm tội ở nước ngoài, sau đó chuyển “tiền bẩn” từ nước ngoài về Việt Nam để hợp pháp hóa, chuyển sang “tiền sạch”. Cách chuyển tiền của tội phạm rửa tiền có thể qua hệ thống NH dưới hình thức gửi tiền cho thân nhân, hoặc đầu tư tiền vào các hợp đồng kinh tế “ma”.

Mặc dù xác định được hành vi, nhưng việc phát hiện và đưa ra truy tố các đối tượng rửa tiền không dễ dàng. Một kênh quan trọng để phát hiện hành vi rửa tiền là xem xét các giao dịch đáng ngờ qua hệ thống NH.

Theo ông Nguyễn Văn Ngọc, hiện nay 100% NHTM đã thiết lập hệ thống báo cáo tự động đối với các giao dịch tiềm ẩn rủi ro rửa tiền cao. Tuy nhiên, để phân tích, sàng lọc các báo cáo này cần có sự phối hợp chặt chẽ và đồng bộ giữa nhiều cơ quan có liên quan như NHNN, Bộ Công an...

Nhập nhằng xác định hành vi

Một dạng thức rửa tiền mới được phát hiện ở Việt Nam là thông qua việc kinh doanh “tiền ảo”. Vừa qua, Cục Cảnh sát phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao đã phối hợp với Cục Cảnh sát hình sự bắt giữ đối tượng Vũ Văn Lăng, trú tại phường Đằng Giang (Ngô Quyền, Hải Phòng), Giám đốc Công ty TNHH Giao dịch nhanh, về tội kinh doanh trái phép.

Thông qua việc kinh doanh tiền điện tử Liberty Reserve, Lăng đã “giúp” nhiều đối tượng chuyển “tiền bẩn” vào Việt Nam. Liberty Reserve cũng chính là mạng lưới rửa tiền toàn cầu mới bị triệt phá tại Hoa Kỳ. Tuy nhiên, sau khi bị bắt, Vũ Văn Lăng chỉ bị truy tố về hành vi “kinh doanh trái phép”, còn hành vi “rửa tiền” được cơ quan điều tra tách ra để xem xét, điều tra khi có thông tin từ cơ quan điều tra nước ngoài cung cấp.

Một thực tế khác là theo tập quán tố tụng ở Việt Nam, khi người phạm tội chiếm đoạt được tài sản từ việc thực hiện tội phạm, sau đó hợp pháp hóa hoặc sử dụng tài sản đã chiếm đoạt được vào các hoạt động kinh doanh hoặc các hoạt động kinh tế khác, thông thường người phạm tội chỉ bị truy tố về hành vi phạm tội nguồn mà không đồng thời bị truy tố tội “rửa tiền”.

Chẳng hạn, trong vụ án Huỳnh Thị Huyền Như, ban đầu cơ quan công an đã khởi tố 2 đối tượng Hùng Mỹ Phương và Nguyễn Thiên Lý về tội danh rửa tiền, bởi 2 đối tượng này có nguồn tiền không hợp pháp (hàng trăm tỷ đồng) để cho Huỳnh Thị Huyền Như vay với lãi suất 0,4%/ngày đến 3,7%/ngày. Tuy nhiên, sau đó Viện KSND Tối cao đã đề nghị chuyển đổi tội danh để xử lý 2 đối tượng này với tội “cho vay lãi nặng”.

Thực tế trên cho thấy, dù đã có luật nhưng để hoạt động phòng chống rửa tiền đạt hiệu quả, vẫn cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế quản lý về kinh tế, chẳng hạn như hạn chế thanh toán bằng tiền mặt. Bên cạnh đó, cơ chế minh bạch về thu nhập cá nhân, tài sản cá nhân cũng phải được xem xét.

Một vấn đề cũng rất đáng quan tâm là lực lượng chuyên trách về phòng chống rửa tiền. Hiện nay tại NHNN có Cục Phòng chống rửa tiền, phía Bộ Công an cũng đã thành lập lực lượng chuyên sâu về công tác phòng chống rửa tiền, nhưng đội ngũ nhân lực cũng như trang thiết bị còn mỏng và yếu.

Đầu tư nhiều hơn cho các lực lượng này là điều cần thiết trong thời gian tới để nâng cao hiệu quả của công tác phòng chống rửa tiền.

HÀM YÊN

Các tin, bài viết khác

Đọc nhiều nhất

Ngân hàng

10 năm khai phá thị trường tài chính tiêu dùng

(ĐTTCO) - Năm 2007 khi “cho vay trả góp” còn là một khái niệm xa lạ với đa số người dân Việt Nam, một công ty tài chính đã xuất hiện trên thị trường và đặt nền móng cho ngành tài chính tiêu dùng trong nước.

Vàng - ngoại tệ