Hoàn thiện pháp lý, khai thông M&A

Tái cơ cấu NHTM thông qua các hình thức sáp nhập, hợp nhất (M&A) mang lại nhiều lợi ích hơn so với các hình thức khác về chi phí, thời gian, nhân lực và giảm được số lượng NHTM yếu kém, hạn chế sở hữu chéo. Nhưng hiện nay, các thương vụ M&A NHTM vẫn chưa nhiều do hệ thống pháp lý chưa đồng bộ.

Mới hé mở trên dự thảo

Theo ông Sanjay Kalra, đại diện thường trú Quỹ Tiền tệ Quốc tế tại Việt Nam, hiện trạng các chỉ tiêu về vĩ mô, lạm phát cho thấy nền kinh tế Việt Nam vẫn đang phát triển nhưng tồn tại nhiều vấn đề. NHNN Việt Nam đã có kế hoạch cải cách, tái cấu trúc hệ thống nhưng xu hướng dài hạn vẫn chưa rõ. Việt Nam có nhiều NHTM nhưng thiếu chuẩn mực hoạt động, trong khi nền kinh tế cần những tổ chức tài chính và NHTM hiệu quả hơn.

Trước xu thế hội nhập và mở cửa thị trường dịch vụ tài chính với nhiều loại hình dịch vụ mới, việc áp dụng Basel sẽ tăng cường năng lực hoạt động và giảm thiểu rủi ro rất hiệu quả. Nhưng đây là phương án các NHTM nên cân nhắc, dù biết rằng trong bối cảnh khó khăn, tiến hành M&A là cách làm tốt để tăng quy mô hoạt động, tạo lợi thế về chi phí vốn và năng lực cạnh tranh.

Trong bối cảnh nhiều NHTM đang gặp vấn đề về quản lý tài sản, nợ vay, tái cấu trúc hệ thống NHTM phải được đẩy mạnh để đảm bảo ổn định thanh khoản, khả năng thanh toán. Để tháo gỡ khó khăn về nợ xấu, VAMC đã được thành lập, nhưng đó chỉ là phần nổi, tái cơ cấu, M&A mới là hoạt động cơ bản để NHTM thay đổi diện mạo lẫn chất lượng.

Hiện nay, nhà đầu tư nước ngoài mua cổ phần của doanh nghiệp Việt Nam được thực hiện theo Nghị định 69, quy định cụ thể về tỷ lệ sở hữu của đối tác chiến lược, tổng mức cổ phần của các nhà đầu tư tại NHTM.

Nhận thức được vai trò quan trọng của nhà đầu tư nước ngoài đối với quá trình tái cơ cấu NHTM, Chính phủ đã ban hành Đề án 20, theo đó khuyến khích tổ chức nước ngoài hợp tác đầu tư với các NHTM Việt Nam; tham gia góp vốn mua cổ phần, sáp nhập, hợp nhất các NHTM yếu kém của Việt Nam, trên cơ sở tuân thủ pháp luật Việt Nam.

Để cụ thể chủ trương khuyến khích nhà đầu tư nước ngoài, NHNN đã trình Chính phủ sửa đổi Nghị định 69: Thứ nhất, sửa quy định 1 nhà đầu tư  nước ngoài được NHNN xem xét chấp thuận cho mua cổ phần tại các TCTD Việt Nam “tối đa 15% vốn điều lệ, trong trường hợp thật cần thiết, đặc biệt tối đa 20%”, theo hướng cho phép nhà đầu tư mua đến 20% mà không cần phê duyệt của Chính phủ.

Thứ hai, cho phép nhà đầu tư nước ngoài và các chi nhánh nắm hơn 30% cổ phần của các NH Việt Nam trong các trường hợp đặc biệt cần phải tái cấu trúc các TCTD yếu.

Thứ ba, nhà đầu tư nước ngoài đều được sở hữu lên đến 15% và 20% đối với các chi nhánh, thay vì 5% và 10% hiện nay. Nhưng đây chỉ mới là dự thảo đang chờ thông qua.

Lo hậu M&A

Theo lãnh đạo một NHTMCP, để xử lý 1 NH yếu kém nhiều nước phải mất 2-3 năm, còn ở Việt Nam có thể sẽ lâu hơn vì hệ thống pháp lý chưa đồng bộ để thanh tra toàn diện, giám sát chặt chẽ thực trạng của NHTM. Đồng thời, do thiếu nguồn lực tài chính công nên việc hỗ trợ NHTM tái cơ cấu rất hạn chế.

Nền kinh tế khó khăn nên muốn tìm đối tác trong nước đủ nguồn lực sẵn sàng tham gia tái cơ cấu NHTM cũng không dễ dàng. Trong khi đó, nhà đầu tư nước ngoài sẵn sàng nhưng NHTM lại cân nhắc.

Hoàn thiện pháp lý, khai thông M&A ảnh 1

Giao dịch tại HDBank. Ảnh: LONG THANH

Thực tế hiện nay không chỉ NH yếu kém mà một số NHTM hoạt động ổn định cũng có nhu cầu tái cơ cấu thông qua M&A với các đối tác phù hợp. Tuy nhiên, các NHTM còn lo ngại sau M&A sẽ bị phụ thuộc vào đối tác ngoại. Bên cạnh đó, NHTM sẽ phải chuyển giao khoản lỗ vào NH sau M&A, ảnh hưởng đến quyền lợi cán bộ nhân viên.

Cụ thể, NH sau M&A phải chịu sức ép tìm kiếm lợi nhuận để bù đắp khoản lỗ này, các chính sách thưởng được xem xét lại để đảm bảo sự liên tục và duy trì công tác quản lý chủ chốt… Ngoài ra, quyền lợi của khách hàng, của cổ đông chắc chắn cũng bị tác động.

Một số chuyên gia cho rằng, hiện nay hệ thống pháp lý chưa đồng bộ, nếu để nhà đầu tư nước ngoài tham gia hệ thống NH với số lượng nhiều, tốc độ nhanh sẽ dễ gây ra tổn thương cho hệ thống, nhưng nếu không đẩy nhanh tiến độ tái cơ cấu sẽ ảnh hưởng tiêu cực đến kinh tế vĩ mô.

Do vậy, muốn tái cơ cấu, NHTM phải có những bước chuẩn bị để tránh được cú sốc sau M&A. Trong bước chuẩn bị này, NHTM cần chú trọng thiết lập hệ thống quản trị rủi ro, như cơ cấu quản trị, tổ chức, quy trình hoạt động, công cụ đo lường…

Ở các nước, để an toàn trước những biến động sau M&A, hệ thống NH đã áp dụng nguyên tắc quản lý rủi ro theo Hiệp ước Basel. Đối với các NHTM nước ta, việc áp dụng Basel sẽ phải đối mặt với không ít khó khăn, thách thức và mất nhiều thời gian, thậm chí tốn kém chi phí. 

Yên Lam

Các tin, bài viết khác

Đọc nhiều nhất

Muốn minh bạch đốc thúc lên sàn

Muốn minh bạch đốc thúc lên sàn

(ĐTTCO) - Thông tin VPBank chuẩn bị niêm yết 1,3 tỷ cổ phiếu (CP) tại Sở Giao dịch Chứng khoán TPHCM (HOSE) vào ngày 17-8 tới đây, khiến việc niêm yết của ngành NH nhận được sự quan tâm lớn từ thị trường.