Giảm rủi ro trong tín dụng tiêu dùng

(ĐTTCO) - Thị trường tài chính tiêu dùng nói chung và tín dụng tiêu dùng nói riêng tại Việt Nam đang có tốc độ tăng trưởng cao. Tuy nhiên, sự phát triển này cũng đi kèm nhiều rủi ro đặt ra các yêu cầu cấp thiết về việc phải tiếp tục hoàn thiện khuôn khổ pháp lý, nâng cao hơn chất lượng dịch vụ của các đơn vị cung ứng sản phẩm.

Giảm rủi ro trong tín dụng tiêu dùng

Còn nhiều rủi ro
Theo số liệu của NHNN, trong vòng 5 năm qua, tín dụng tiêu dùng đã tăng gần 5 lần. Cụ thể, cuối năm 2012, tổng dư nợ cho vay tiêu dùng khoảng 230.000 tỷ đồng, chiếm 8% tổng dư nợ tín dụng của nền kinh tế. Đến cuối năm 2017, dư nợ tín dụng tiêu dùng đạt khoảng 1,1 triệu tỷ đồng (gấp 4,8 lần năm 2012), chiếm khoảng 18% tổng dư nợ của nền kinh tế. 
Ông Nguyễn Tú Anh, Phó Vụ trưởng vụ Chính sách tiền tệ (NHNN), sự phát triển của cho vay tiêu dùng đã mở rộng tiếp cận tài chính cho người dân đặc biệt là đối với những người trẻ tuổi và những người không có thu nhập cao, đồng thời mở ra kênh tiếp cận tín dụng đối với các doanh nghiệp nhỏ và siêu nhỏ có thể vay để mua tài sản lưỡng dụng (vừa phục vụ nhu cầu đời sống vừa phục vụ mục đích kinh doanh). Ở các nước trên thế giới, thế chấp nhà cửa để vay tiêu dùng là cách hầu như duy nhất cho các doanh nghiệp nhỏ, siêu nhỏ, doanh nghiệp mới thành lập có thể sử dụng để vay tiền cho mục đích phục vụ cuộc sống và kinh doanh. 
Nhờ các hoạt động cho vay tiêu dùng những người có tài sản cố định lớn từ lâu "ngồi trên đống tài sản" có thể sử dụng đống tài sản của mình phục vụ nhu cầu đời sống và kinh doanh. Vì vậy, cho vay tiêu dùng phát triển cũng là điều kiện cần thiết để hỗ trợ cho phong trào khởi nghiệp phát triển, đặc biệt là tại các nước mà các quỹ hỗ trợ khởi nghiệp còn rất ít và mỏng. 
Nâng cao kiến thức người tiêu dùng
Tuy nhiên, đi kèm với lợi ích là rủi ro lớn đối với người vay. Cụ thể, các khoản vay tiêu dùng thường có lãi suất thả nổi nên có khả năng biến động trong khi người tiêu dùng không đủ kiến thức về tài chính để hiểu được rủi ro này. Do đó, nếu xảy ra trường hợp lãi suất trên toàn hệ thống gia tăng có thể làm cho chi phí các khoản vay tăng vọt và làm cho người đi vay mất khả năng chi trả. Hơn nữa, người đi vay tiêu dùng thường lạc quan về nguồn thu nhập trong tương lai được dùng để chi trả cho khoản vay hiện nay. Tuy nhiên, nếu có một cú sốc từ bên ngoài hoặc bên trong nền kinh tế làm cho hoạt động sản xuất bị thu hẹp, họ bị mất việc làm, mất nguồn thu nhập dự kiến sẽ tác động đến khả năng hoàn trả khoản vay. 
TS. Cấn Văn Lực, chuyên gia tài chính NH, cho biết hiện nay kiến thức tài chính của người tiêu dùng Việt Nam chưa cao. Nhiều người không hiểu rõ về sản phẩm, dịch vụ tài chính – NH trong khi thông tin các CTTC cung cấp cho người tiêu dùng đôi khi chưa hoàn toàn minh bạch, rõ ràng dẫn đến khách hàng không tuân thủ đúng, chịu lãi phạt cao và các CTTC phải liên tục gọi điện để đòi nợ. Điều này làm mất thiện cảm đối với các CTTC, cũng như gây bức xúc dư luận trong thời gian qua. 
Cục Quản lý cạnh tranh và Bảo vệ người tiêu dùng (Bộ Công Thương) cho biết, đã có nhiều khiếu nại của khách hàng với các CTTC, trong đó phần lớn là những phản ánh việc các CTTC đã không giải thích rõ ràng điều khoản của hợp đồng như lãi suất, thời hạn, các mức phạt, hoặc các nhân viên tư vấn cung cấp thông tin không chính xác, chưa đầy đủ… Ngoài ra, trên các diễn đàn cũng có nhiều ý kiến phản ánh về tình trạng bị đòi nợ liên tục, thái độ của một số nhân viên đòi nợ chưa đúng mực, dẫn đến mâu thuẫn, thiếu hợp tác từ phía người vay vốn.
Một mặt lĩnh vực cho vay tiêu dùng mới phát triển, dư địa tăng trưởng còn lớn do đó đây là thị trường đầy tiềm năng cho các TCTD. Mặt khác, cũng vì đây là lĩnh vực còn mới ở Việt Nam, nên kinh nghiệm cho vay, kinh nghiệm quản lý rủi ro của cả các TCTD và người đi vay còn non trẻ. Do đó sự phát triển nhanh của hoạt động cho vay tiêu dùng đặt ra rất nhiều vấn đề về quản lý rủi ro đối với các TCTD, với cơ quan quản lý nhà nước và đối với cả khách hàng.
Ông NGUYỄN TÚ ANH,
Phó Vụ trưởng vụ Chính sách tiền tệ (NHNN)
Liên quan đến vấn đề này, ông Nguyễn Thành Phúc, Giám đốc Nguồn vốn kiêm Giám đốc Trung tâm huy động nguồn vốn FE Credit, cho biết lãi suất cho vay của CTTC trên được tính toán trên cơ sở lãi suất huy động cộng với chi phí vận hành và chi phí rủi ro. Ngoài hai CTTC Home Credit và Prudential Finance có vốn đầu tư nước ngoài hoạt động ổn định dưới sự hỗ trợ vốn của tập đoàn mẹ, các CTTC còn lại đều phải đối mặt với bài toán nguồn vốn đầu vào phục vụ hoạt động kinh doanh. Để tăng nguồn lực tài chính và kinh nghiệm quản lý, một số CTTC tìm kiếm đối tác chiến lược là các định chế tài chính nước ngoài hoạt động lâu năm trong lĩnh vực tài chính tiêu dùng ở các nước phát triển và tiềm lực tài chính mạnh như trường hợp HD Finance nhận góp vốn đầu tư chiến lược từ tập đoàn tài chính Credit Saison (Nhật Bản), CTTC TNHH MTV MB bán lại 49% vốn cho đối tác Shinsei Bank (Nhật Bản) tháng 11-2016. 
Nhưng FE Credit có chiến lược khác, đặt trọng tâm nguồn vốn huy động đến từ các tổ chức kinh tế trong nước. Đây lại là con đường khó khăn nhất vì cần sự đầu tư rất lớn về thời gian, con người, sản phẩm và hơn hết là phải đảm bảo các yếu tố về tính minh bạch trong hoạt động, tuân thủ các tiêu chí an toàn để có thể tạo được niềm tin với các tổ chức kinh tế vốn dĩ đang là khách hàng trung thành của các NH. Đồng thời, các CTTC bước vào lĩnh vực tài chính tiêu dùng cũng đã xác định đây là kênh cho vay rủi ro nên mô hình cho vay rất chặt chẽ và các đối tác, khách hàng đều như nhau. Tuy nhiên, khi có hàng chục ngàn nhân viên ở tất cả các khâu kèm theo các chỉ tiêu được đặt ra, không tránh được những cá nhân vì chỉ tiêu đã làm ảnh hưởng đến các vấn đề chung. Do đó, những thông tin được phản ánh sẽ giúp CTTC nhìn nhận lại vấn đề để đi đúng hướng hơn.
Theo các chuyên gia, mặc dù đã có những rủi ro thực đã xảy ra, song nếu chỉ nói về tiêu cực của CTTC và tín dụng tiêu dùng, sẽ tạo ra những hình ảnh không tốt về CTTC, tạo cơ hội cho tín dụng đen phát triển. Vấn đề cần thiết hiện tại là phải có hành lang pháp lý chặt chẽ, hoàn thiện hơn để tài chính tiêu dùng phát triển đúng mực, song song đó tăng cường bổ sung kiến thức về tài chính tiêu dùng cho người dân, nâng cao nhận thức của người dân về an toàn tài chính cá nhân. Đồng thời, người tiêu dùng cũng cần tự “phòng bị”, sáng suốt, thông minh khi lựa chọn, quyết định đi vay. 

ĐỖ LINH

Các tin, bài viết khác

Đọc nhiều nhất

Xử lý khủng hoảng cần chuyên nghiệp nhìn từ Agribank

Xử lý khủng hoảng cần chuyên nghiệp nhìn từ Agribank

(ĐTTCO) - Sự kiện người dân ùn ùn kéo đến NH Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn (Agribank) rút tiền, ngay cả những công nhân với đồng tiền ít ỏi trong thẻ ATM cũng xin nghỉ việc để rút tiền, cho thấy hệ thống NH là lĩnh vực rất nhạy cảm với thông tin, dễ đổ vỡ theo kiểu domino. 

Ngân hàng

Sacombank ngừng cấp mã PIN giấy cho khách hàng

(ĐTTCO) - Từ ngày 19-11, nhằm giúp khách hàng tăng cường kiểm soát thẻ an toàn, đồng thời góp phần bảo vệ môi trường, Sacombank là ngân hàng đầu tiên tại Việt Nam ngừng cấp mã PIN thẻ bằng hình thức in mã PIN lên giấy và thay vào đó là cho phép khách hàng chủ động đến ATM để thực hiện kích hoạt, tạo mã PIN đối với thẻ tín dụng hoặc thẻ thanh toán mới được phát hành. 

Vàng - ngoại tệ