Gấp rút xử lý “khối u” nợ xấu

Bài toán xử lý nợ xấu đã âm ỉ từ lâu nhưng đến nay vẫn chưa tìm được lời giải. Tại Kỳ họp thứ 4 Quốc hội khóa XIII, nợ xấu và hàng tồn được đặt lên bàn nghị sự của phiên khai mạc, được xem là 2 “nút thắt” cần khai thông để nền kinh tế phục hồi trong năm 2013. ĐTTC đã trao đổi với TS. LÊ XUÂN NGHĨA (ảnh), chuyên gia tài chính, xoay quanh vấn đề này.

PHÓNG VIÊN: - Thưa ông, đến thời điểm này thành lập công ty xử lý nợ xấu đã chín muồi?

Gấp rút xử lý “khối u” nợ xấu ảnh 1

-

TS. LÊ XUÂN NGHĨA: - Như tôi đã nhiều lần trả lời báo chí, xét trong bối cảnh hiện nay, cách thành lập công ty xử lý nợ xấu quốc gia (AMC) là khả thi nhất. AMC sẽ nhanh chóng giải tỏa toàn bộ nợ xấu từ các NHTM ra khỏi bảng tổng kết tài sản và chuyển sang cho AMC quản lý chuyên biệt.

Doanh nghiệp khi đó sẽ không còn nợ NHTM nữa mà nợ AMC. Thời điểm này không chỉ chín muồi mà cấp thiết phải xúc tiến nhanh việc thành lập AMC, bởi nếu còn kéo dài (do có nhiều quan điểm trái ngược khác nhau) “khối u” nợ xấu sẽ phát tán di căn sang nhiều lĩnh vực khác, gây hệ quả nghiêm trọng cho hệ thống NHTM và nền kinh tế.

Hiện nợ xấu của hệ thống NHTM vào khoảng 10% GDP và đang tiếp tục có xu hướng gia tăng. Với năng lực của hệ thống NHTM, nếu để họ tự giải quyết mỗi năm cũng chỉ xử lý được 1-2% nợ xấu, như vậy phải mất 5-7 năm.

Trong thời gian này, các NHTM sẽ kiểm soát chặt tín dụng mới và chỉ tập trung xử lý nợ xấu. Theo đó các khoản nợ xấu phải chịu một mức lãi suất cao do gánh thêm chi phí từ nợ xấu và chi phí xử lý nó.

Nếu có AMC xử lý nợ xấu, có thể mang món nợ đấu giá, chứng khoán hóa, biến thành vốn góp… Khi đó quá trình xử lý các NHTM yếu kém theo kiểu thay chủ, như quốc hữu hóa hay kêu gọi nhà đầu tư khác góp vốn. Chúng ta phải tránh vết xe đổ như Nhật Bản những năm trước đây do chần chừ, không nhanh chóng xử lý nợ xấu khiến tín dụng bị đóng băng kéo dài, đã phải trả một cái giá rất đắt là 16 năm liền kinh tế hầu như không tăng trưởng.

Điều này đã thể hiện rõ ngay thời điểm này, các NHTM cạnh tranh huy động tiền gửi nhưng đầu ra không tăng, cho thấy việc huy động là để bù đắp vào nợ xấu đang có xu hướng tăng.

Lãi suất cho vay bị đẩy lên, hệ quả là nền kinh tế đang bước vào chu kỳ tăng trưởng thấp. Nếu không sớm xử lý nợ xấu, làm tăng thêm vốn (tiền tươi) cho các NHTM để đẩy tín dụng ra, thì nền kinh tế sẽ còn duy trì tăng trưởng thấp nhiều năm.

- Vậy cơ quan xử lý nợ xấu này nằm dưới sự giám sát của cơ quan nào?

- AMC trực thuộc NHNN, nhưng để tránh rủi ro về mặt đạo đức cần phải có những quy định rõ ràng và sự chỉ đạo, giám sát thực hiện chặt chẽ. Kinh nghiệm cho thấy, nên thành lập một hội đồng thẩm định giá, xử lý nợ xấu dưới sự tham gia giám sát của nhiều bộ, ngành có liên quan trực thuộc Chính phủ.

Tuy nhiên, khi thiết lập nền tảng pháp lý, đội ngũ tổ chức… cho một AMC như vậy cần nhiều thời gian, nên trước mắt có thể thành lập Trung tâm xử lý nợ trước khi thành lập AMC.

Trung tâm này có nhiệm vụ giúp Thống đốc NHNN ban hành các quy chế, tổ chức đàm phán, định giá, đấu thầu… các khoản nợ. Toàn bộ tài sản mua lại của các NHTM sẽ giao cho một cơ quan khác, thí dụ như giao cho Bảo hiểm Tiền gửi Việt Nam quản lý, bảo quản, thống kê, hạch toán và thực hiện mua, bán theo lệnh của NHNN.

- Thực tế nợ xấu không chỉ doanh nghiệp nợ ngân hàng mà Nhà nước cũng nợ doanh nghiệp (đầu tư xây dựng dở dang). Nhận định của ông như thế nào?

- Hiện nay nợ xấu lại nằm ở khối doanh nghiệp nhà nước (DNNN) rất nhiều, với ước tính khối này có thể chiếm 70% tỷ lệ nợ xấu. Tất yếu nguyên nhân nợ xấu còn xuất phát từ Nhà nước, nhất là những dự án thuộc ngân sách nhà nước, chưa kể những dự án cho vay theo chỉ định của Nhà nước.

Vì vậy, với những khối nợ xấu này Nhà nước cũng phải sớm xử lý bằng nhiều giải pháp, trong đó có giải pháp sớm giải ngân ngân sách theo kế hoạch.

Có thể thấy quy mô nợ xấu khá lớn, vượt quá khả năng tự xử lý các NHTM và doanh nghiệp, vì vậy nhất thiết phải đưa vào nguồn vốn của Nhà nước. NHNN có thể phát hành trái phiếu để xử lý nợ xấu, vốn cần nhiều hay ít phụ thuộc vào vòng quay của mua nợ và bán nợ nhanh hay chậm. Điều quan trọng là NHNN và AMC dự kiến thành lập có đầy đủ quyền lực để xử lý nhanh các giao dịch trên thị trường mua bán nợ.

- Giải quyết nợ xấu sẽ kích hoạt doanh nghiệp (NHTM cho vay lại với lãi suất rẻ); kích hoạt thị trường bất động sản (hoạt động NHTM được khai thông); TTCK cũng ăn theo... Quan điểm của ông thế nào?

- Tính tới 20-9, tổng dư nợ tín dụng tăng khoảng 2,35% so với thời điểm 31-12-2011. Trong khi đó, tổng dư tiền gửi ở các tổ chức này tăng 11,23%. Trên thực tế, mặc dù tín dụng tăng chậm và các doanh nghiệp rất khó tiếp cận nguồn vốn, nhưng các NHTM vẫn ra sức tăng cường huy động vốn.

Điều này cho thấy khả năng thanh khoản của các NHTM đang kém đi do khó thu hồi các khoản nợ xấu, cũ. Với đầu vào cao như vậy, lãi suất đầu ra cho các doanh nghiệp khó có thể ở mức thấp.

Chính phủ Trung Quốc định giá nợ xấu trên cơ sở mức độ rủi ro của khoản nợ và bắt buộc các NHTM phải bán lại cho Chính phủ các khoản nợ đó. Hoặc Chính phủ sẽ cho phép các NHTM thỏa thuận với AMC về giá của một món nợ trong một khoảng thời gian nào đấy. Nếu vượt quá thời hạn ấy mà không thống nhất được với nhau, NHNN hoặc Chính phủ sẽ quyết định và các bên phải có trách nhiệm thực hiện.

Bản thân các NHTM cũng không dám cho vay và các doanh nghiệp cũng chưa dám mạnh dạn vay vốn để làm ăn, sản xuất kinh doanh hay đầu tư.

Như vậy, các thị trường như bất động sản, chứng khoán, sản xuất… sẽ tiếp tục còn trì trệ và đóng băng. Vì vậy, chúng ta đang đứng trước một thách thức sống còn, đó là nợ xấu trong điều kiện tổng cầu giảm mạnh và thị trường bất động sản “đóng băng”.

Để giải quyết các vấn đề này, ngoài sự nỗ lực của từng NHTM và doanh nghiệp, nhất thiết phải có vai trò quyết định của Chính phủ trong quyết liệt xử lý nợ xấu.

- Có ý kiến cho rằng cùng thời điểm xử lý nợ xấu là thanh lọc các NHTM yếu kém. Như vậy đây cũng là bước đầu tái cấu trúc hệ thống NH?

- Hiện lộ trình tái cấu trúc hệ thống các NHTM đã khởi động. Đây là một quá trình lâu dài và gồm 3 giai đoạn: Giai đoạn thứ nhất là củng cố thanh khoản. Giai đoạn 2 là lành mạnh tài chính (tức là xử lý nợ xấu) và giai đoạn 3 là tái cấu trúc tổ chức và hoạt động.

Trong đó, giai đoạn 2 rất quan trọng và cốt lõi nhất vì liên quan mật thiết đến sự sống còn của nền kinh tế hiện nay. Có thể thấy xử lý dứt điểm được nợ xấu xem như cơ bản đã thành công trong tiến trình tái cấu trúc ngân hàng.

Các khâu còn lại như cải tiến công nghệ, nâng cao trình độ nguồn nhân lực... là việc làm sau đó, tùy thuộc vào nguồn lực của mỗi ngân hàng. Theo đó, các NHTM có thể huy động nguồn vốn thông qua các cổ đông chiến lược nước ngoài để thực hiện mục tiêu này một cách hiệu quả hơn.

- Theo ông, việc xác định nợ xấu như thế nào?

- Để giải quyết vấn đề nợ xấu một cách triệt để, việc đầu tiên phải đo lường được chính xác mức độ nợ xấu. Về vấn đề này, Thanh tra NHNN cũng thừa nhận có tình trạng nhiều NHTM che giấu nợ xấu và khó có thể thanh tra đồng loạt các NHTM như vậy được.

Tại diễn đàn Quốc hội hồi tháng 3-2012, Thống đốc Nguyễn Văn Bình cũng thừa nhận nợ xấu của hệ thống NHTM có thể trên 10%, cao hơn nhiều so với số liệu trung bình được NHNN tổng hợp từ báo cáo của các ngân hàng là 3,6%. Diễn biến thực tế cho thấy, nợ xấu toàn hệ thống sẽ tăng lên do kinh tế còn khó khăn, doanh nghiệp chưa thể trả nợ ngân hàng.

Nếu các kênh đầu tư như chứng khoán, bất động sản.. còn trì trệ nợ xấu sẽ còn gia tăng. Việc các NHTM che giấu nợ xấu là điều không quá ngạc nhiên, bởi họ cũng chịu áp lực từ chế tài của NHNN (hạn mức tín dụng, mở rộng mạng lưới…) khi nợ xấu tăng cao.

Hơn nữa, bản thân các NHTM e ngại nếu “lộ” quá nhiều nợ xấu ra sẽ khó thu hút nhà đầu tư chiến lược tham gia quá trình xử lý nợ xấu và tái cơ cấu. Là cơ quan quản lý các NHTM, tất yếu NHNN phải có đủ mạnh chế tài pháp lý buộc các NHTM phải minh bạch “sức khỏe”, trong đó cần một lực lượng thanh tra đủ mạnh về mặt số lượng và kiến thức để giám sát các NHTM.

Nếu NHNN có một cơ chế đánh giá và xử lý nợ xấu hữu hiệu, chắc chắn các NHTM sẽ sẵn sàng công khai sớm về tỷ lệ nợ xấu thực sự để có thể sớm giải quyết cục nợ thay vì che giấu, lấy đầu này đắp đầu kia.

- Xin cảm ơn ông.

Thanh Như (thực hiện)

Các tin, bài viết khác

Đọc nhiều nhất

Dự án Saigon One Tower (quận 1, TPHCM) là tài sản đảm bảo đầu tiên được VAMC thu giữ nhằm xử lý nợ xấu theo cơ chế thị trường. Ảnh: Huy Anh

Thị trường mua bán nợ xấu sẽ sôi động

(ĐTTCO)-Nghị quyết 42/2017 của Quốc hội khóa XIV về thí điểm xử lý nợ xấu có hiệu lực từ ngày 15-8-2017, cho phép hình thành thị trường mua bán nợ theo cơ chế thị trường, đã tạo điều kiện tích cực cho các ngân hàng đẩy mạnh xử lý nợ xấu nhằm giải quyết nhanh “cục máu đông” cho nền kinh tế.

Ngân hàng

9 tháng, VPBank đạt lợi nhuận 5.635 tỷ đồng

(ĐTTCO) - VPBank vừa công bố kết quả kinh doanh Quý III-2017 với mức tăng trưởng ấn tượng, nhiều khả năng sẽ đạt chỉ tiêu lợi nhuận 7.200 tỷ đồng năm 2017 và tiếp tục trở thành một trong các ngân hàng hoạt động hiệu quả nhất.

Vàng - ngoại tệ