"Sóng gió" mùa giải thưởng

(ĐTTCO) - Sau nhiều lần trì hoãn, ngày 11-3 tới, tại Nhà hát lớn Hà Nội Bộ Văn hóa-Thể thao-Du lịch (VH-TT-DL) sẽ trao giải thưởng Hồ Chí Minh, Giải thưởng Nhà nước về Văn học nghệ thuật lần thứ 5. Có thể nói đây là một mùa giải “sóng gió” bởi trước, trong và ngay khi danh sách các tác giả, tác phẩm và cụm tác phẩm đoạt giải thưởng được công bố dư luận vẫn không khỏi xôn xao. Nhiều người còn coi đây là một mùa vụ “thất bát”.

Thiếu vắng tên tuổi quen thuộc

Danh sách 10 tác giả và cố tác giả được tặng Giải thưởng Hồ Chí Minh đợt này gồm: GS.TS, NSND Lê Ngọc Canh, NSND Chu Thúy Quỳnh, TS. Trần Đình Ngôn, nhà nghiên cứu sân khấu Mịch Quang, GS. NGND Trọng Bằng, TS. Doãn Nho, PGS. Chu Minh, nhạc sĩ Hoàng Hà, nhà văn Nguyễn Xuân Thiều và nhà văn Trần Hữu Mai. Trong khi đó, danh sách bị gạt lại chiếm tới 1/3 số hồ sơ được đưa lên trình xét tặng. Chưa lần xét tặng nào số hồ sơ sau khi đã lọt qua 3 vòng xét là hội đồng cấp cơ sở, hội đồng chuyên ngành và hội đồng cấp Nhà nước lại bị “để lại” nhiều như vậy. Riêng phần xét tặng giải thưởng Hồ Chí Minh có 8 trường hợp và giải thưởng Nhà nước có 31 hồ sơ.

Nhìn vào danh sách những hồ sơ bị “gạt lại” có nhiều tên tuổi nổi tiếng với những tác phẩm đã đi vào lòng công chúng như “Gửi em ở cuối sông Hồng”, “Con gái mẹ đã thành chiến sĩ’, “Vầng trăng Ba Đình”… của nhạc sĩ Thuận Yến (tên thật Đoàn Hữu Công); hay chùm ảnh “Những khoảnh khắc để lại” của cố tác giả Lương Nghĩa Dũng. Nói về chùm ảnh của liệt sĩ Lương Nghĩa Dũng, nhà báo Chu Chí Thành, người một thời sát cánh với ông, cho rằng đây là những bức ảnh rực lửa anh hùng. Nếu tác phẩm “Lửa vây máy bay Mỹ” cho thấy sự dữ dội của trận địa pháo cao xạ 100 ly trong trận đánh với máy bay phản lực Mỹ trên bầu trời Hải Dương ngày 4-7-1967, trong bức ảnh “Nữ pháo binh Ngư Thủy” lại thu trọn vào khung hình vẻ gan dạ, tự tin của các nữ dân quân trên chiến trường Quảng Bình. Và trong danh sách ấy còn rất nhiều tác phẩm đi cùng năm tháng “Nơi anh đến là đảo xa” - Thế Song, “Cung đàn mùa xuân”, “Tiếng hát từ thành phố mang tên Người”- Cao Việt Bách…

Ông Phùng Huy Cẩn, Vụ trưởng Vụ Thi đua-Khen thưởng (Bộ VH-TT-DL) cho biết: Khúc mắc ở đây chính là tiêu chí giải thưởng. Cụ thể, để được xét Giải thưởng Hồ Chí Minh tác phẩm phải được tặng Giải Vàng, Giải A hoặc Giải Nhất tại các cuộc thi, liên hoan chuyên nghiệp và triển lãm về văn học, nghệ thuật cấp quốc gia do Bộ VH-TT-DL tổ chức; được tặng Giải thưởng cao nhất của Hội Văn học, nghệ thuật chuyên ngành Trung ương thuộc lĩnh vực chuyên ngành hoặc được tặng giải cao nhất tại các cuộc thi, liên hoan chuyên nghiệp và triển lãm về văn học, nghệ thuật quốc tế. Với Giải thưởng Nhà nước cũng vậy, cũng có tiêu chí đòi hỏi tác phẩm phải có giải thưởng. Chính vì thế trong quá trình xét Bộ VH-TT-DL đã tách ra 2 tờ trình. Tờ trình thứ nhất các tác phẩm đủ điều kiện, tiêu chí. Tờ trình thứ hai gửi song song những trường hợp đủ 90% số phiếu nhưng không đủ giải thưởng và cũng lý giải rõ vì sao không có giải thưởng để Thủ tướng xem xét. Nhưng khi trình Văn phòng Chính phủ đã đề nghị để lại các trường hợp không đủ điều kiện xét giải thưởng. 

"Sóng gió" mùa giải thưởng ảnh 1
Tác phẩm “Nữ pháo binh Ngư Thủy”.

Lúng túng ngoại lệ

Sau đó, Bộ trưởng Bộ VH-TT-DL Nguyễn Ngọc Thiện cũng đã có tờ trình gửi Thủ tướng Chính phủ đề nghị xét tặng Giải thưởng Hồ Chí Minh về văn học, nghệ thuật cho 2 nhà thơ Xuân Quỳnh và Thu Bồn. Trong đó nêu rõ 2 cố tác giả Nguyễn Thị Xuân Quỳnh và Hà Đức Trọng (Thu Bồn) có hồ sơ đủ điều kiện và tỷ lệ phiếu bầu đồng ý từ  90% trở lên của tổng số thành viên Hội đồng cấp Nhà nước. Tuy 2 trường hợp này thiếu giải thưởng, nhưng các tác phẩm này được Hội đồng đánh giá có giá trị rất cao về nội dung tư tưởng và hình thức nghệ thuật; có tác dụng to lớn phục vụ sự nghiệp cách mạng, ảnh hưởng rộng lớn và lâu dài trong đời sống xã hội, tác dụng giáo dục và định hướng thẩm mỹ cao cho thanh, thiếu niên; góp phần quan trọng vào việc thay đổi nhận thức của Nhân dân trong sự nghiệp phát triển văn học, nghệ thuật, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Các hồ sơ này đều được 3 cấp Hội đồng cơ sở, cấp chuyên ngành lĩnh vực văn học và cấp Nhà nước bỏ phiếu bầu đồng ý từ 90% trở lên - là cơ sở để Hội đồng cấp Nhà nước trình Thủ tướng Chính phủ theo quy định…

Nói riêng về 2 trường hợp này ông Phùng Huy Cẩn, Vụ trưởng Vụ Thi đua - Khen thưởng Bộ VH-TT-DL, cho biết quá trình chuẩn bị hồ sơ cho Hội đồng chuyên ngành cấp Nhà nước không tốt. “Trước đó, tại cuộc họp Hội đồng chuyên ngành bản thân tôi và Thứ trưởng Bộ VH-TT-DL Lê Khánh Hải cũng đã phê bình và yêu cầu Hội đồng cấp cơ sở - Hội Nhà văn Việt Nam hoàn thiện lại hồ sơ. Bởi việc xét tặng giải thưởng trên cơ sở phải có lý, có tình. Thứ nhất, về lý phải đúng theo các quy định đã ban hành. Thứ hai, về tình là những đánh giá trong con mắt của giới văn nghệ sĩ về tác giả. Ở đây với trường hợp nhà thơ Xuân Quỳnh và Thu Bồn những tác giả đã sáng tác ra các tác phẩm nhưng không đi thi và không có giải thưởng, nhưng các tác phẩm vẫn cứ tồn tại trong cuộc sống và có những đóng góp nhất định cho nền văn học, nghệ thuật nước nhà. Do vậy, khi xét trao tặng Giải thưởng Hồ Chí Minh, Hội đồng cấp Nhà nước cũng đánh giá thực chất các tác phẩm chứ không căn cứ vào các giải thưởng. Chính vì thế trường hợp nhà thơ Xuân Quỳnh và nhà thơ Thu Bồn dù không có đủ giải thưởng nhưng vẫn được Hội đồng chấp nhận” - ông Cẩn nói rõ.

Cuối tuần qua, đại diện Bộ VH-TT-DL khẳng định, hồ sơ của nhà thơ Xuân Quỳnh và Thu Bồn đã đủ điều kiện để được xét tặng giải thưởng Hồ Chí Minh do Hội Nhà văn Việt Nam vừa làm bản xác nhận giải thưởng của tập thơ "Bầu trời trong quả trứng" của nhà thơ Xuân Quỳnh và gửi lên Hội đồng xét tặng giải thưởng cấp Nhà nước. Trước những thắc mắc vì sao chỉ làm tờ trình cho 2 trường hợp nhà thơ Xuân Quỳnh và nhà thơ Thu Bồn mà không có thêm các trường hợp khác nữa, ông Phùng Huy Cẩn cho biết: "Đây là chỉ đạo của Văn phòng Chính phủ, Bộ VH-TT-DL chỉ là cơ quan thường trực, giúp việc của Hội đồng xét giải thưởng cấp nhà nước, chúng tôi không có quyền thêm ai và bớt ai. Bộ VH-TT-DL được yêu cầu làm tờ trình để Thủ tướng Chính phủ xem xét 2 trường hợp này. Chúng tôi không có bất cứ sai phạm nào trong quá trình triển khai thực hiện. Cũng không phải vì báo chí lên tiếng mà chúng tôi mới làm tờ trình cho 2 tác giả này, việc này đã được tiến hành từ tháng 8-2016, vì vậy chúng tôi không hề chịu sức ép từ báo chí. Hồ sơ của nhà thơ Xuân Quỳnh thiếu giải thưởng nên không được xét, nhưng ngày 24-2, hồ sơ của nhà thơ đã có đủ giải thưởng".

Như vậy, đợt trao giải tới danh sách tác giả có tác phẩm, cụm tác phẩm được trao tặng giải thưởng Hồ Chí Minh lần 5 không phải 10 mà là 12. Vui thì có vui song cũng cảm thấy ngậm ngùi vì những trường hợp trong danh sách “để lại” ấy sẽ bao giờ mới đến lượt được xét tặng tiếp?

 Đại diện Vụ Thi đua - Khen thưởng Bộ VH-TT-DL cho hay, sau khi tiến hành lễ trao tặng giải thưởng, vào khoảng tháng 5, bộ sẽ tổ chức một hội nghị để lắng nghe, rút kinh nghiệm, tiếp thu sau 2 năm thực hiện 3 nghị định về xét tặng Nghệ nhân Nhân dân, Nghệ nhân Ưu tú, xét tặng Giải thưởng Hồ Chí Minh, Giải thưởng Nhà nước về Văn học nghệ thuật.

MAI AN

Các tin, bài viết khác

Đọc nhiều nhất

Góc nhìn

Trào lưu xuất bản tự truyện

(ĐTTCO) - Sau những nghệ sĩ lừng lẫy như Thành Lộc, Ái Vân, Kim Cương, Trần Tiến… ra sách về đời mình, các gương mặt trẻ như Lâm Khánh Chi, Sơn Tùng, Hoàng Thùy Linh cũng hào hứng xuất bản tự truyện.

Bạn đọc

Công nghiệp ô tô cần chính sách đột phá

(ĐTTCO) - Có 2 lý do được nhắc đến nhiều khi nói về thất bại trong chiến lược nội địa hóa công nghiệp ô tô suốt 20 năm qua, đó  là dung lượng thị trường chưa đủ lớn và những bất cập trong chính sách phát triển công nghiệp ô tô.