Phường rối ngàn năm

Phường rối Đồng Ngư (xã Ngũ Thái - huyện Thuận Thành - tỉnh Bắc Ninh) đã có tuổi đời ngàn năm, được gìn giữ và phát triển bởi những người nông dân. Đặc biệt, họ biết lồng ghép “đặc sản” quê mình là những làn điệu Quan họ, để các trò múa rối trở nên hấp dẫn hơn.

Gìn giữ tinh hoa

Ra đời vào thế kỷ 11 và hưng thịnh nhất vào thế kỷ 20, quý nhất là nơi đây người dân còn lưu giữ được những hình hài, kỹ thuật đục đẽo và cách điều khiển con rối độc đáo. Dân gian có khoảng 55 trò rối thì phường Đồng Ngư còn giữ lại được 20 trò cổ, đặc sắc, có phong cách đậm đà, kết hợp hát Mời trầu, Đánh đu, Giao duyên, Đi thuyền rồng giã bạn… Người dân nơi đây còn tự xây dựng kịch bản, đạo diễn các vở rối.

Ông Nguyễn Đăng Dung, Trưởng phường rối Đồng Ngư, cho biết: “Đa số người dân quê tôi đều mê rối. Ngày xưa, múa rối chỉ “đặc quyền” trong mấy chi họ. Nhưng sau đó đã phổ biến đến mọi gia đình. Những người có thể điều khiển được con rối hiện nay đến hơn 100. Có dòng họ 3 đời truyền nhau là nghệ nhân múa rối”.

Phường rối ngàn năm ảnh 1 

Các nghệ nhân phường rối Đồng Ngư chuẩn bị trước buổi biểu diễn. Ảnh: V.HỌC 

Người già, trẻ em ở Đồng Ngư tự hào và yêu rối theo kiểu của mình. Nhiều năm qua, trong số nghệ nhân, thanh niên tham gia phường rối, chỉ một số ít người được Cục Nghệ thuật biểu diễn chọn đưa đi đào tạo. Còn lại đa số người dân tự dạy nhau, người hiểu nhiều dạy người hiểu ít.

Cứ như thế, số người đam mê, giỏi chơi được nhân lên. Hiện nay, “đội quân” chuyên đi biểu diễn, giao lưu, tham dự các kỳ liên hoan có đến 22 nghệ nhân, trong đó “tinh nhuệ” 18 người. Họ sẵn sàng đi giao lưu, biểu diễn ở bất cứ đâu nếu có lời mời, và đã từng biểu diễn ở hầu hết các tỉnh từ Thừa Thiên-Huế trở ra. Những con rối, nguồn nhân lực lúc nào cũng sẵn sàng lên đường.

Các nghệ nhân của phường thường xuyên đem rối của mình đi giao lưu với phường rối Đào Thục (Đông Anh - Hà Nội), nhiều lần biểu diễn ở Bảo tàng Dân tộc học, Nhà hát Múa rối Trung ương. Năm 2004, phường vào Thừa Thiên-Huế tham dự Festival và ẵm luôn giải nhì. Năm 2005, phường tham gia Liên hoan múa rối đương đại, và cũng mang về giải nhì. Tất cả bởi múa rối Đồng Ngư hay ở đề tài, khéo ở cách thể hiện diễn xuất cùng với những tiết tấu âm điệu ca từ nhuần nhuyễn của các làn điệu dân ca Quan họ.

Phường có 6 cộng tác viên hát lời, khớp nhạc thông thạo và thuộc nhiều làn điệu Quan họ, đều là người trong huyện Thuận Thành. Có họ giúp đỡ nên các buổi diễn đều thành công tốt đẹp, được khán giả hưởng ứng nhiệt thành. Nhiều lần được mời đi biểu diễn nhưng tiền công chẳng đáng là bao, đôi khi phải tự bỏ thêm tiền túi để làm phí đi đường. Vậy nhưng những người “nghệ sĩ nông dân” này vẫn hăng hái biểu diễn một cách nhiệt tình.

Sống dậy những tích cổ thất truyền

Về những khó khăn của việc chơi và múa rối, ông Nguyễn Đăng Hùng cho biết: “Khó nhất của múa rối là khâu biểu diễn, điều khiển con rối. Thường điều khiển rối bằng máy dây, khiến con rối có thể đi xa hơn trên mặt nước, các động tác uyển chuyển và chuẩn xác hơn.

Và dường như phương pháp này đã bị thất truyền ở một số phường rối. Hiện nay chúng tôi đã sáng tạo ra vở Nhào vòng, Hát Văn, Tứ Linh… Đặc biệt, vở Nhào vòng đã khiến các phường khác nể phục vì họ không thể làm được”.

Từ những ảnh hưởng của mình, gần chục năm qua Đồng Ngư được Quỹ SIDA Thụy Điển, Quỹ Ford đã tài trợ xây dựng một thủy đình cố định rất khang trang, trên mặt hồ trước cửa Nhà văn hóa thôn. Có được cơ sở này, những người ở phường rối có thể an tâm với một thủy đình cố định, có nơi biểu diễn, giao lưu và vui chơi của người dân trong làng.

Dịp hội làng hàng năm, người dân sẽ biểu diễn để người dân và khách thập phương cùng xem. Phường rối đang ngày càng mạnh và phát triển, cũng đang đào tạo một lớp người trẻ kế tiếp, lành nghề để có thêm những thành viên có kỹ thuật cao. Ông Dung nói chắc như đinh đóng cột phường đang nghiên cứu để làm lại những tích rối cổ đang có nguy cơ mai một, truyền lại kho tàng đó cho muôi đời sau.

Khi cuộc sống của thời hiện đại bắt lớp trẻ phải thực dụng, tại Đồng Ngư, lớp trẻ vẫn không hề quên những nét truyền thống và tình yêu lâu đời của cha ông, tổ tiên với nghề rối nước.

Nguyễn Văn Học

Các tin, bài viết khác

Đọc nhiều nhất

Hấp lực Phú Quốc

Hấp lực Phú Quốc

(ĐTTCO) - Rất nhiều du khách đã quay lại Phú Quốc (tỉnh Kiên Giang) lần 2, lần 3, thậm chí lần n, chứng tỏ hòn đảo này thực sự có sức hấp dẫn, xứng với danh xưng Hòn đảo ngọc. 

Góc nhìn

Dẹp hoa hậu bát nháo

(ĐTTCO) - Sau một giai đoạn bùng phát hoa hậu đến nở rộ hội chợ, các sân chơi nhan sắc đã được chấn chỉnh lại. 
 
 

Bạn đọc

Nên học hỏi thay vì phản ứng

(ĐTTCO) - Những ngày đầu tháng 10, người tiêu dùng (NTD) tỏ vẻ ngỡ ngàng khi nhiều cây xăng thuộc Tập đoàn Xăng dầu Việt Nam (Petrolimex) trưng băng rôn có nội dung "Người Việt Nam ưu tiên dùng hàng Việt Nam".