Người lưu giữ thời khắc trọng đại

Từ một người chụp ảnh yêu nước có cảm tình với cách mạng, đi theo cách mạng rồi trở thành người nghệ sĩ - chiến sĩ tham dự trực tiếp các sự kiện, chứng kiến và ghi lại bằng hình ảnh, nghệ sĩ nhiếp ảnh Vũ Năng An (ảnh) đã lưu giữ những thời khắc, thời điểm vô cùng trọng đại của dân tộc, đặc biệt là những hình ảnh về cuộc Cách mạng Tháng Tám ngày 19-8-1945 ở Hà Nội.

Người lưu giữ thời khắc trọng đại ảnh 1

70 năm trước lịch sử dân tộc đã sang trang mới được khởi đầu bằng cuộc Cách mạng Tháng Tám tại Hà Nội, đưa Việt Nam từ một dân tộc bị áp bức trở thành một nước Việt Nam mới độc lập, tự do. Là chứng nhân của những thời khắc trọng đại của dân tộc đã là một vinh dự lớn, không những vậy còn trực tiếp tham gia và ghi lại những thời khắc đó cho muôn đời sau, nhà nhiếp ảnh Vũ Năng An luôn tự hào về những gì mình đã làm được.

Ông sinh năm 1916 tại thành phố Nam Định. Cuộc đời ông là sự bôn ba, sóng gió, bươn chải kiếm sống và làm nghề nhiếp ảnh, hết Sài Gòn lại trên tàu thủy chạy tuyến hàng hải Pháp -  Nhật - Việt Nam, rồi Hà Nội… Cuộc tổng khởi nghĩa cướp chính quyền ngày 19-8-1945 đã thay đổi cuộc đời Vũ Năng An. Ông trở thành người nghệ sĩ cách mạng, với sự tận tâm và tâm huyết đã để lại cho cuộc đời những tác phẩm nhiếp ảnh vô giá về tư liệu và nghệ thuật.

Tên tuổi ông tôi đã nghe nhiều lần nhưng chưa có dịp được gặp. Năm 1988, theo giới thiệu của nghệ sĩ nhiếp ảnh kiêm nhà báo Hoàng Kim Đáng, tôi đến nhà nghệ sĩ nhiếp ảnh Vũ Năng An ở khu tập thể của ngành điện ảnh số 72 Hoàng Hoa Thám, Hà Nội.

Ấn tượng đầu tiên của tôi khi tiếp xúc với nghệ sĩ Vũ Năng An là trông ông như ông giáo già đã nghỉ hưu, bởi toát lên từ ông sự điềm đạm, mực thước và cẩn trọng. Ông cởi mở trò chuyện cùng tôi. Rồi qua nhiều lần lui tới nhà ông, tôi còn kết bạn với con trai ông - đạo diễn điện ảnh Vũ Xuân Hưng - và trở thành người thân trong gia đình người nghệ sĩ lão thành.

Nhắc tới nghệ sĩ nhiếp ảnh Vũ Năng An là nhớ ngay những tác phẩm ảnh đã trở thành những minh chứng lịch sử về một dân tộc, một con người vĩ đại: Hồ Chí Minh. Những tác phẩm “Mít tinh, biểu tình ở Nhà hát Lớn Hà Nội ngày 19-8-1945”, “ Chiếm Phủ Khâm sai ngày 19-8-1945”, “ Bác Hồ ở mặt trận Đông Khê 1950”… đã làm nên tên tuổi Vũ Năng An. Năm 1996 ông đã vinh dự được nhận Giải thưởng Hồ Chí Minh đợt đầu tiên.

Vũ Năng An cho rằng đời mình có hai điều may mắn lớn không dễ ai có được. Thứ nhất, được chứng kiến những ngày tháng vô cùng trọng đại và đã ghi lại được không khí của những ngày đó. Thứ hai, là một trong số rất ít người được chụp ảnh và chụp thành công về Chủ tịch Hồ Chí Minh. Ông kể: “Hôm ấy, ngày 16-8-1945, một người bạn đến nhà chơi, trong câu chuyện anh ấy có gợi ý: “Ngày mai An nên đi chụp các phố phường ở Hà Nội, sẽ có nhiều thú vị đấy”.

Thế là ngay hôm sau tôi vác máy ra Quảng trường Nhà hát Lớn Hà Nội. Chứng kiến cuộc mít tinh lớn ở đó, tôi linh cảm thấy đang có một điều gì đấy rất hệ trọng sắp xảy ra. Tôi bấm máy quang cảnh cuộc mít tinh ấy. Không khí ở Hà Nội những ngày này khác lạ lắm, nó sục sôi, nhiệt huyết, người dân thì háo hức, khí thế... Tôi sục sạo đi chụp mọi diễn biến xảy ra ở các điểm nóng của Hà Nội.

Tới ngày hôm sau 19-8,  không khí cách mạng đã lên đến đỉnh điểm. Ngay từ tinh mơ, hàng chục vạn người dân Hà Nội và các tỉnh lân cận theo các ngả đường đổ về Quảng trường Nhà hát Lớn. Khoảng 10 giờ rưỡi, tại cuộc mít tinh lớn chưa từng có ấy, đại diện của Việt Minh tuyên bố: Tổng khởi nghĩa. Biển người rùng rùng tỏa đi các ngả chiếm những cơ quan quan trọng của chính phủ bù nhìn Trần Trọng Kim, trại Bảo an binh... Một đoàn người kéo đến Phủ Khâm sai (Bắc bộ phủ - Nhà khách Chính phủ hiện nay), ào vào chiếm giữ, buộc chính phủ của Trần Trọng Kim đầu hàng vô điều kiện...

Ý thức đang có những sự kiện hệ trọng xảy ra, tôi đã liên tục bấm máy ảnh ghi lại được nhiều hình ảnh trong những ngày này. Sau này tôi mới biết các sự kiện tôi đang giữ trong chiếc máy ảnh là cuộc Cách mạng Tháng Tám do Đảng lãnh đạo. Một cuộc tổng khởi nghĩa đặt dấu chấm hết cho hơn một trăm năm đất nước bị thực dân Pháp đô hộ. Cũng sau này tôi mới biết người bạn Trần Huy Liệu gợi ý tôi đi chụp, chính là một trong những nhà cách mạng nổi tiếng”.

Cách mạng Tháng Tám thành công, nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa ra đời, Vũ Năng An là một trong số ít nhà nhiếp ảnh đầu tiên được gọi vào chụp chân dung lãnh tụ Hồ Chí Minh. Cuối năm 1946, theo lời kêu gọi của Chủ tịch Hồ Chí Minh, toàn dân ta đã đứng lên tiến hành cuộc kháng chiến trường kỳ 9 năm chống thực dân Pháp.

Vũ Năng An cùng nhiều văn nghệ sĩ gồng gánh mang gia đình theo kháng chiến trên Việt Bắc. Trong kháng chiến ông được giao phụ trách Ban Nhiếp ảnh của Bộ Tổng Tư lệnh và Tổng cục Chính trị. Với những điều kiện thuận lợi và tài năng nhiếp ảnh, Vũ Năng An đã chụp được rất nhiều ảnh có giá trị về Chủ tịch Hồ Chí Minh, như tác phẩm: “Bác Hồ thăm cảnh hồ Y-xức-cun” (Cộng hòa Kazakhstan)...

Những năm 70, 80 của thế kỷ trước, Vũ Năng An làm Giám đốc Xưởng phim truyện Việt Nam (Hãng phim truyện Việt Nam ngày nay). Ông mất năm 2004. “Những gì thuộc về tôi, tôi đã làm xong rồi” - trong một lần trò chuyện, nghệ sĩ nhiếp ảnh lão thành Vũ Năng An đã nói như vậy.

Cao Minh

Các tin, bài viết khác

Đọc nhiều nhất

Hấp lực Phú Quốc

Hấp lực Phú Quốc

(ĐTTCO) - Rất nhiều du khách đã quay lại Phú Quốc (tỉnh Kiên Giang) lần 2, lần 3, thậm chí lần n, chứng tỏ hòn đảo này thực sự có sức hấp dẫn, xứng với danh xưng Hòn đảo ngọc. 

Góc nhìn

Dẹp hoa hậu bát nháo

(ĐTTCO) - Sau một giai đoạn bùng phát hoa hậu đến nở rộ hội chợ, các sân chơi nhan sắc đã được chấn chỉnh lại. 
 
 

Bạn đọc

Nên học hỏi thay vì phản ứng

(ĐTTCO) - Những ngày đầu tháng 10, người tiêu dùng (NTD) tỏ vẻ ngỡ ngàng khi nhiều cây xăng thuộc Tập đoàn Xăng dầu Việt Nam (Petrolimex) trưng băng rôn có nội dung "Người Việt Nam ưu tiên dùng hàng Việt Nam".