Mùa xuân đầu tiên

(ĐTTCO) - Cứ vào dịp kỷ niệm ngày giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước, hòa chung với những hoan ca của không khí ngày thống nhất, là giai điệu bài hát Mùa xuân đầu tiên của tác giả Quốc ca.

Chợ hoa Nguyễn Huệ Tết Bính Thìn 1976 (ảnh tư liệu).

Chợ hoa Nguyễn Huệ Tết Bính Thìn 1976 (ảnh tư liệu).

 Nhưng đã mấy ai biết được sự thăng trầm của tác phẩm bất hủ này qua thời gian.

Ước mơ ngày hòa bình

Mùa thu năm 1983, Văn Cao được bầu làm ủy viên chấp hành Hội Nhạc sĩ Việt Nam sau nhiều thập niên “mai danh ẩn tích”. Đấy là cái mốc trở lại quan trọng của ông. Niềm hứng khởi đã cho ông viết tiếp những ca khúc rất hay.

Cuối xuân 1985, tỉnh Nghĩa Bình (Quảng Ngãi và Bình Định sáp nhập) có nhã ý mời Văn Cao, Nguyễn Trọng Tạo và tôi vào thăm và sáng tác cho tỉnh. Để đáp lại thịnh tình của quê hương Quang Trung - Nguyễn Huệ, chúng tôi bàn nhau mỗi người thực hiện một carte postale (bưu thiếp) gồm một bức ký họa chân dung, một bài thơ và một bản nhạc.

Với Văn Cao đã có bức tự họa của ông, một bài thơ ông mới viết về Quy Nhơn. Thế còn bản nhạc. Đầu tiên định in Tiến quân ca. Nhưng Văn Cao lại có ý khác. Ông nói: “Mình đã dùng âm nhạc thúc giục cả dân tộc qua hai cuộc chiến tranh, mình muốn in một ca khúc khác - ca khúc mừng cả dân tộc được thoát khỏi chiến tranh, được sống trong thanh bình đã mười năm qua”.

Khi tôi hỏi ca khúc ấy đâu Văn Cao mở ngăn kéo tủ đã xập xệ, rút ra một tập sách nhạc khổ to in chữ tiếng Nga. Ông từ từ mở ra trang gần giữa. Hiện lên trước mắt tôi là bản nhạc có phần đệm piano tên là Mùa xuân đầu tiên có cả bản dịch tiếng Nga.

Tôi vội đọc giai điệu. Hay quá. Rồi dập dìu mùa xuân theo én về - Mùa bình thường mùa vui nay đã về - Mùa xuân mơ ước ấy đang đến đầu tiên - Với khói bay trên sông gà đang gáy trưa - Bên sông thuyền vui phút giây - Cho bao tâm hồn...

Tôi nói: “Ca khúc hay thế sao bây giờ vẫn nằm trong tủ của cụ?” (tôi hay gọi đùa Văn Cao là cụ Văn). Văn Cao tư lự, ngồi lặng im, rồi thủng thẳng: “Viết ra in trên báo Sài Gòn Giải Phóng, rồi đưa cho đài từ năm 1976, có thu đâu mà chả để trong tủ”.

Văn Cao tâm sự đã thai nghén cái “tứ” này từ sau Hiệp định Paris năm 1973, nhưng phải đến mùa xuân thống nhất đầu tiên năm 1976 ông mới viết và hoàn thành.

Năm 1998, niềm vui trở lại với Văn Cao tràn trề hơn là việc diễn ra hơn 60 đêm nhạc của ông từ mùa xuân cho tới mùa thu; Nhà xuất bản Tác Phẩm Mới ấn hành tập thơ Lá của Văn Cao và đặc biệt Nhà xuất bản Trẻ ấn hành một tập thơ - nhạc khổ rộng mang tên Thiên thai. Ở ấn phẩm này, lần đầu tiên Mùa xuân đầu tiên được chính thức công bố sau hơn 20 năm tác giả hoàn thành tác phẩm.

Cho đến cuối năm 1991, khi ông Nguyễn Ngọc Hà thay mặt hội Việt kiều yêu nước tại Pháp đặt tôi làm một phim video ca nhạc về cuộc đời Văn Cao, trong cảnh Văn Cao về quê Nam Định, tôi đã lồng Mùa xuân đầu tiên vào một đoạn dài. Lần đầu tiên, Mùa xuân đầu tiên được ca sĩ Quốc Đông thu âm với phần đệm đàn organ của nhạc sĩ Hoàng Lương. Thời gian cứ qua đi vô tình.

Đầu năm 1992, tôi bắt tay viết cuốn tiểu thuyết tư liệu về Văn Cao mang tên Văn Cao - Người đi dọc biển và được Nhà xuất bản Lao Động ấn hành. Trong sách có một chương dành cho Mùa xuân đầu tiên. Cuốn sách hiện được lưu trữ tại thư viện Đại học Harvard ở thành phố Boston thuộc bang Massachusetts, Hoa Kỳ.

Đầu năm 1993, Nhà xuất bản Văn Học tiến hành xuất bản Tuyển tập thơ Văn Cao để kỷ niệm 70 năm sinh của ông (1923-1993). Năm ấy, vào đúng sinh nhật Văn Cao, chương trình đêm nhạc mang tên Văn Cao - một đồng hành tuổi trẻ được tôi tổ chức biểu diễn tại Cung văn hóa Thanh niên Hà Nội ở phố Tăng Bạt Hổ. Đêm ấy, vợ chồng Đại tướng Võ Nguyên Giáp cũng tới dự. Trong chương trình, nữ ca sĩ Minh Hoa của Trường Cao đẳng Văn hóa nghệ thuật quân đội đã trình diễn Mùa xuân đầu tiên.

Đấy là lần đầu tiên Mùa xuân đầu tiên được hát trên sân khấu. Sau ngày Văn Cao quy tiên (10-7-1995). Vào dịp giỗ 49 ngày của ông, khi ấy tôi đang theo dõi hội diễn toàn quốc diễn ra ở Đà Nẵng. Tôi chủ động bàn với Ngô Quy Nhơn, Tổng biên tập báo Đà Nẵng, làm một đêm nhạc Văn Cao tại Đà Nẵng với sự trình diễn của tốp diễn viên Trường Cao đẳng Văn hóa nghệ thuật quân đội. Mùa xuân đầu tiên đêm ấy đã vang lên bởi tốp ca nữ rất cuốn hút và lan tỏa ngày càng mạnh mẽ.

Từ đây người biết yêu người

Văn Cao đã tìm cho mình một góc thăng hoa riêng về sự kiện thống nhất non sông 30-4-1975 để viết ra Mùa xuân đầu tiên với mong muốn khép lại một thời chiến tranh mà ông đã mô tả trong Tiến quân ca. Vẫn là cách “Việt hóa” nhịp điệu valse như những bài hát trước của mình, Văn Cao với tư duy độc đáo của riêng mình, ông đã gọi mùa xuân thanh bình ấy là “mùa bình thường”.

Chỉ “bình thường” thôi mà là niềm mơ ước của người dân Việt Nam bao nhiêu năm. Để viết được thản nhiên như vậy, Văn Cao đã phải chắt rút từ trải nghiệm của chính đời mình, trải nghiệm từ những “mùa xuân không nở” vì cuộc chiến tranh chống Pháp.

Một mùa bình thường không đạn bom máu lửa, một mùa thanh bình mà cả dân tộc bao nhiêu năm mơ ước thì giờ đây mới thật sự lần đầu tiên trở về. Một mùa bình thường với khói bay trên sông, gà đang gáy trưa bên sông và một trưa nắng vui thanh thản cho tâm hồn ta thư tĩnh đến nhường nào.

Ca từ vẽ ra một bức tranh sum vầy, như ghép bằng nước mắt của mẹ, của người con trở về: Người mẹ nhìn đàn con nay đã về/... nước mắt trên vai anh/ giọt rơi ấm đôi vai anh/ niềm vui phút giây như đang long lanh. Cái “long lanh” của ánh mắt có giọt nước mắt mừng đoàn tụ, mang chứa khát vọng của tương lai, một tương lai cả nhân loại hằng mong thành hiện thực.

Ca từ giản dị tới mức bất ngờ như ai cũng nghĩ tới, nhưng không ai thốt nên lời được: Ôi giờ phút yêu quê hương làm sao trong xuân vui đầu tiên/ Ôi giờ phút trong tay anh đầu tiên một cuộc đời yên ấm/ Từ đây người biết quê người/ Từ đây người biết thương người/ Từ đây người biết yêu người...

Càng nghe, càng ngẫm nghĩ Mùa xuân đầu tiên khi những ngày tháng chiến tranh xưa càng lùi xa, càng thấy giai điệu bất tử như chính tác giả viết ra nó. Càng nghe, càng ngẫm nghĩ “giọt nước mắt” trong bài hát, không chỉ là giọt nước mắt nghẹn ngào ngày trở về, mà còn là “giọt nước mắt” của những bà mẹ, những người vợ, những đứa con khóc thương những người lính nằm lại rải rác dọc Trường Sơn, ngang dọc chiến trường, nhưng giọt nước mắt có lẽ mãi mãi không khô, nó vẫn sống trường tồn cùng bài hát.

Nhạc sĩ Nguyễn Thụy Kha

Các tin, bài viết khác

Đọc nhiều nhất

Kiệt tác thiên nhiên công viên địa chất Dã Liễu

Kiệt tác thiên nhiên công viên địa chất Dã Liễu

(ĐTTCO) - Công viên địa chất Dã Liễu (Yehliu Geopark) tại Đài Bắc, lãnh thổ Đài Loan nổi tiếng với những di tích hóa thạch có giá trị lịch sử, những phiến đá có hình dạng kỳ dị, độc đáo, khác thường.

Góc nhìn

Âu lo điện ảnh nước nhà

(ĐTTCO) - Liên hoan phim Việt Nam lần thứ 20 được tổ chức cuối tháng 11-2017 tại thành phố Đà Nẵng là sự kiện văn hóa 2 năm diễn ra một lần.

Bạn đọc

Du lịch phát triển người dân phải được hưởng lợi

(ĐTTCO) - Vừa rồi tôi cùng gia đình đi du lịch Nha Trang. Cảm nhận đầu tiên khi trở lại thành phố biển xinh đẹp miền Trung là sự ồn ào, náo nhiệt của khách du lịch, đặc biệt là khách Nga và Trung Quốc;