Đau đáu tìm đồng đội

Điều khiến chân bà chưa bao giờ chùn bước, trái tim bà luôn đau đáu đi tìm hài cốt liệt sĩ, đó là tiếng gọi thiêng liêng của đồng đội từ lòng đất. Suốt 20 năm lặn lội khắp núi cao, rừng sâu, đảo xa và nước bạn Campuchia, bà chỉ có một ước nguyện duy nhất là đưa xương cốt đồng đội trở về với gia đình, xoa dịu đi phần nào đó nỗi đau chiến tranh.

20 năm lắng nghe tiếng gọi từ lòng đất

Bà là cựu binh Vũ Thị Minh Nghĩa, ở Ấp Bắc 2, xã Hòa Long, thành phố Bà Rịa, tỉnh Bà Rịa-Vũng Tàu. Trong chiếc áo nâu sòng của người hướng thiện, bên bàn nước đặt nơi phòng khách trong khuôn viên đền thờ liệt sĩ, bà Nghĩa không kể về những tháng ngày gian khổ thân gái dặm trường khoác ba lô lặn lội vào rừng sâu, vực thẳm, núi cao, đảo xa để tìm hài cốt đồng đội, bà kể về niềm tự hào được đi làm việc nghĩa - cái việc ngoài khả năng ngoại cảm đặc biệt, chỉ có tình đồng đội thiêng liêng máu thịt mới có thể làm được.

Điều hạnh phúc nhất trong hành trình tìm kiếm đồng đội là đưa được xương cốt liệt sĩ về với gia đình, xoa dịu một phần nỗi đau cho những người đang sống. Đó là lý do duy nhất để bà Nghĩa hy sinh hạnh phúc riêng tư, gác lại tất cả công việc đời thường để tìm mộ liệt sĩ.

Tháng 6-1970, cô thôn nữ Vũ Thị Minh Nghĩa, ở thôn Kim Thành, xã Thái Sơn, huyện Thái Thụy, Thái Bình tạm biệt gia đình vào bộ đội. Sau những ngày huấn luyện gian khổ ở đơn vị 4090 thuộc Đoàn 251 Quân khu 3, bà Nghĩa cùng đồng đội vào chiến trường làm nhiệm vụ của người lính.

Trong quãng thời gian từ cuối năm 1970 đến tháng 4-1975, bà đã cầm súng trực tiếp chiến đấu trên chiến trường Đông Nam bộ. Đến năm 1979, bà xuất ngũ và chuyển ngành, nhưng do sức khỏe yếu, bà Nghĩa trở về địa phương. Vào một ngày tháng 8-1995, sau một trận ốm, bất chợt bà nghe văng vẳng trong đầu những tiếng kêu cứu của đồng đội cũ: “Đồng chí ơi. Hãy trở lại chiến trường cũ đưa hài cốt chúng tôi về”.

Bà Nghĩa nhớ lại: “Bao ký ức những ngày cầm súng chiến đấu trên chiến trường tự dưng ùa về trong tiềm thức. Nhiều đêm tôi không chợp mắt vì trong đầu liên tục có tiếng đồng đội gọi vọng lên từ lòng đất. Lúc đó trong người tôi như có một luồng điện vô hình mạnh mẽ. Tim tôi như có lửa thúc giục phải đi tìm đồng đội. Vậy là tôi khoác ba lô lên đường”.

Cuộc hành trình đầu tiên đi tìm kiếm mộ liệt sĩ bắt đầu vào cuối tháng 8-1995. Hành trang Nam tiến tìm đồng đội chỉ vẻn vẹn 600.000 đồng bán từ khoai, lúa và chiếc ba lô sờn cũ còn lại từ thời chiến trường. Sau 3 ngày đêm đi xe đò từ Thái Bình, điểm dừng chân tại thị xã Thủ Dầu Một, tỉnh Bình Dương. Tại đây, bà đã mua 10kg gạo, 5kg mì tôm, 1 cái cuốc chim, bao nilon, dây dù, võng rồi vào rừng. Bà lặn lội trở lại rừng chiến khu D. Nơi đây từ những năm 1967-1973 có hàng vạn liệt sĩ ngã xuống nhưng xương cốt của họ vẫn đang ẩn náu trong lòng đất.

Chặt cây rừng dựng tạm lều cạnh một gốc sung, thắp nén hương xin đưa các anh về với gia đình, bà cầm cuốc chim đào một ụ đất cạnh rìa suối. Sau tầng đất dầy, 1 bộ hài cốt hiện lên. “Lúc đó tôi đã òa khóc. Cầm mảnh xương đùi của đồng đội ấp vào ngực nói rằng: Đồng chí ơi hãy để tôi đưa đồng chí trở về với gia đình” - bà Nghĩa bồi hồi kể lại.

Những kỷ niệm không bao giờ quên

Với dự trữ lương thực ấy, bà Nghĩa chỉ dự kiến ở lại rừng tìm mộ 1 tháng rồi trở ra. Nhưng bà không thể trở ra sớm được, vì hài cốt ở đó rất nhiều. Bà quyết định ở lại rừng tiếp tục tìm kiếm hài cốt đồng đội. Chỗ ở của bà là một hố nhỏ dưới gốc sung. Ngày đi tìm di cốt liệt sĩ, tối về ngủ trong hầm.

Chặt cây rừng làm giàn. Những bộ hài cốt tìm được bà gói cẩn thận xếp gọn trên đó. Giữa rừng sâu núi thẳm, bà làm bạn với chim muông. “Lúc đó trong người tôi có một sức mạnh rất lạ. Có đêm mưa rừng trút nước, tôi lên cơn sốt đùng đùng, nhưng sáng mai tự nhiên khỏe lại. Số gạo, mì tôm cạn dần, tôi phải đào chuối rừng, lấy thân ăn trước, củ ăn sau. Ăn tất cả những gì trong rừng có thể ăn được.

Một gói mì tôm chia làm 4 ngày, cho nước suối nấu với củ chuối để cầm cự. Mỗi lần đào được hài cốt đồng đội, tôi như tìm thấy người thân yêu của mình. Đó cũng là lý do tôi quyết định bỏ quê hương, gia đình đi tìm mộ liệt sĩ. 20 năm đi tìm mộ liệt sĩ, tôi đến nhiều tỉnh như Bình Dương, Gia Lai, Đắk Lắk. Những nơi trước kia là chiến trường, đều có hài cốt bộ đội đang nằm tại đó nhưng chưa phát hiện hết và đem về cho gia đình” - bà Nghĩa kể lại.

Trong hành trình 20 năm đi tìm đồng đội, bà Nghĩa không kể siết bao lần lội suối trèo đèo, bàn chân bao lần đặt đến nhiều địa danh khác nhau trên mọi miền Tổ quốc. Mỗi lần đào được 1 hài cốt liệt sĩ, bà không thể nào quên. “Nhiều lắm, 20 năm, tôi không thể nào nhớ hết được những nơi đã đến tìm mộ, nhưng kỷ niệm tôi không bao giờ quên được đó là lần cùng 15 đồng đội chuyển 12 bộ hài cốt trả lại cho thân nhân các gia đình liệt sĩ từ Quảng Bình ra Hà Nội” - bà Nghĩa mắt rưng rưng nhìn ra phía hiên nhà, nơi có những tiểu sành còn trống chờ hài cốt liệt sĩ từ chiến trường về.

Tháng 9-2001, sau 1 tháng vào rừng tìm kiếm, bà Nghĩa đem về hơn 100 hài cốt liệt sĩ. Những hài cốt có danh tính ở miền Đông, miền Tây Nam bộ đều được bà thông báo cho gia đình người thân đến nhận. Trong số ấy có 12 bộ hài cốt không có thân nhân đến nhận, mặc dù bà đã viết thư theo địa chỉ danh tính của từng liệt sĩ. Nhưng rồi bà lại nhận được thư hồi âm họ trả lời không có tiền vào Nam để đưa hài cốt về. Không thể để xương cốt đồng đội lạnh lẽo, bà quyết định đem 12 bộ hài cốt tới tận gia đình các liệt sĩ.

Khởi hành từ Hòa Long, Bà Rịa-Vũng Tàu, hành trang đem theo là 1-2 triệu đồng, chai nước và 3 cái bánh mì. Cùng đồng hành trong chuyến đi nghĩa tình ấy có 15 chiến sĩ là đồng đội cũ của bà. Điểm trao trả hài cốt liệt sĩ đầu tiên trong chuyến hành trình này là một gia đình ở huyện Bố Trạch, tỉnh Quảng Bình. Đó là một chiều chập choạng tối. Bà cụ già ngồi bên bậu cửa dưới mái nhà rách nát. Khi bà Nghĩa nói chúng con đem hài cốt của anh Linh về cho mẹ, cụ đã úp mặt vào xương cốt con trai òa khóc.

“Khi tôi trao xương cốt anh Linh cho bà cụ, bà gào lên kêu Linh ơi, mạ đã chờ con hơn 40 năm. Mạ đã khóc đến lòa 2 mắt. Mạ tìm được con rồi nhưng mạ lấy tiền đâu mà làm ma cho con” - bà Nghĩa rưng rưng. Không thể để mẹ già phải gánh thêm nỗi đau, bà Nghĩa đã biếu cụ 500.000 đồng để lấy tiền chôn cất xương cốt anh Linh, dẫu bà hiểu còn bao khó khăn ở phía trước, khi 16 người chỉ còn gần 800.000 đồng và chặng đường gần một ngàn cây số dài.

Ước nguyện cuối đời

Căn nhà của bà đang ở là căn nhà tình nghĩa do chính quyền địa phương xây. Nhưng hiện nó đã quá chật chội bởi hàng ngàn di ảnh, hiện vật, hồ sơ bà đem về từ chiến trường. Năm 2012, tỉnh Bà Rịa-Vũng Tàu quyết định xây nhà cho bà gian nhà có chỗ để những di ảnh, hiện vật. Và đó cũng là căn nhà chia sẻ bao buồn vui, nhọc nhằn của bà sau những ngày tháng đi tìm kiếm đồng đội trở về. Căn nhà của bà hiện nay như một bảo tàng thu nhỏ, trong bảo tàng ấy có 26.000 địa chỉ liệt sĩ, hơn 2.000 di ảnh và 4.000 hiện vật.

Bà Nghĩa chỉ lên những tấm di ảnh liệt sĩ đặt trân trọng trên giá treo kín tường nhà, đó là những di ảnh được thân nhân của liệt sĩ tặng bà sau khi nhờ bà tìm thấy hài cốt. Dừng lại trước tấm ảnh bà đứng giữa hơn 1.000 bộ hài cốt được phủ kín cờ Tổ quốc, bà bảo: “Ước nguyện những ngày tháng cuối đời của tôi là tiếp tục đi tìm hài cốt liệt sĩ. Chỉ cần có thông tin mộ liệt sĩ nằm nơi đâu tôi sẵn sàng lên đường. Khi xương cốt của đồng đội tôi còn nằm lạnh lẽo ở rừng sâu, trong lòng đất chưa được trả lại cho người thân, tôi cảm thấy mình có lỗi với họ”.

20 năm đi tìm mộ liệt sĩ, bà Nghĩa chẳng có một doanh nghiệp hay một nhà tài trợ nào về kinh phí, nhưng việc bà làm xuất phát từ tình đồng đội và luôn coi đó như nghĩa vụ thiêng liêng. Ở tuổi 63, bà cứ lặng lẽ âm thầm xoa dịu đi nỗi đau chiến tranh mà hàng triệu người Việt Nam gánh chịu sau 2 cuộc kháng chiến vệ quốc thần thánh của dân tộc.

 Đau đáu tìm đồng đội ảnh 1

 Bà Minh Nghĩa (người đứng sau) được gặp Đại tướng Võ Nguyên Giáp ở xã Hòa Long.

 Đau đáu tìm đồng đội ảnh 2

 Bà Nghĩa chuẩn bị cơm, hoa quả cúng các liệt sĩ dịp 2-9. Ảnh Mai Thắng

 Đau đáu tìm đồng đội ảnh 3

 Tác giả (thứ hai từ trái sang) trao đổi với bà Nghĩa tại nhà riêng. Ảnh: Bình Thanh

 Đau đáu tìm đồng đội ảnh 4
 Đau đáu tìm đồng đội ảnh 5
 Đau đáu tìm đồng đội ảnh 6

 Kỷ vật của các liệt sĩ được bà Nghĩa lưu giữ.

Mai Thắng

Các tin, bài viết khác

Đọc nhiều nhất

Kiệt tác thiên nhiên công viên địa chất Dã Liễu

Kiệt tác thiên nhiên công viên địa chất Dã Liễu

(ĐTTCO) - Công viên địa chất Dã Liễu (Yehliu Geopark) tại Đài Bắc, lãnh thổ Đài Loan nổi tiếng với những di tích hóa thạch có giá trị lịch sử, những phiến đá có hình dạng kỳ dị, độc đáo, khác thường.

Góc nhìn

Âu lo điện ảnh nước nhà

(ĐTTCO) - Liên hoan phim Việt Nam lần thứ 20 được tổ chức cuối tháng 11-2017 tại thành phố Đà Nẵng là sự kiện văn hóa 2 năm diễn ra một lần.

Bạn đọc

Du lịch phát triển người dân phải được hưởng lợi

(ĐTTCO) - Vừa rồi tôi cùng gia đình đi du lịch Nha Trang. Cảm nhận đầu tiên khi trở lại thành phố biển xinh đẹp miền Trung là sự ồn ào, náo nhiệt của khách du lịch, đặc biệt là khách Nga và Trung Quốc;