Thách thức trái phiếu chính phủ

Thị trường trái phiếu chính phủ (TPCP) từ năm 2009 đến nay không ngừng phát triển, góp phần không nhỏ vào việc phát triển thị trường vốn lành mạnh. Tuy nhiên, thị trường này vẫn còn phụ thuộc quá nhiều vào các NHTM, chưa mở rộng ra các thành phần khác. Từ năm 2015, Quốc hội yêu cầu chỉ phát hành TPCP kỳ hạn 5 năm trở lên, điều này sẽ khiến việc huy động TPCP gặp khó khăn vì NHTM chủ yếu huy động vốn ngắn hạn nên sẽ phải cân nhắc khi đầu tư TPCP kỳ hạn dài.

Phụ thuộc NHTM

Theo thống kê của Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội, từ năm 2009-2014, thị trường TPCP sơ cấp đã huy động hơn 600.000 tỷ đồng qua đấu thầu cho ngân sách nhà nước (NSNN). Năm 2010, giá trị huy động đạt 28,32 tỷ đồng và đến năm 2014 tăng mạnh lên 240,84 tỷ đồng.

Trong tổng khối lượng TPCP đã trúng thầu, các kỳ hạn 5, 10 và 15 năm chiếm hơn 51% tổng khối lượng trái phiếu do Kho bạc Nhà nước phát hành. Trên thị trường thứ cấp, quy mô niêm yết cũng tăng trưởng liên tục, đến cuối năm 2014, tổng giá trị giao dịch trái phiếu và tín phiếu đạt 899,676 tỷ đồng, trong đó chủ yếu vẫn là trái phiếu, chiếm tới hơn 98% giá trị.

Thanh khoản trên thị trường cũng đạt trên 3,642 tỷ đồng/phiên trong năm 2014, gấp gần 10 lần so với năm 2010. Theo kế hoạch, năm 2015, tổng huy động TPCP Kho bạc Nhà nước sẽ phát hành là 250.000 tỷ đồng, gồm bù đắp bội chi NSNN, phát hành đảo nợ và chi đầu tư. Trong đó, kỳ hạn 5 năm 180.000 tỷ đồng; kỳ hạn 10 năm 50.000 tỷ đồng và kỳ hạn 15 năm 20.000 tỷ đồng.

Thị trường TPCP đã có những bước phát triển đáng kể. Nhưng để thị trường hoàn thiện hơn cần phải hút vốn đầu tư ngoại, giảm gánh nặng cho NHTM. Và để thu hút nhà đầu tư ngoại tham gia cần có chính sách thuế linh hoạt, tăng mức độ hấp dẫn nhằm khuyến khích họ bỏ tiền mua TPCP.

Theo Hiệp hội Thị trường trái phiếu Việt Nam

Mặc dù có sự phát triển nhanh nhưng thị trường TPCP vẫn còn phụ thuộc nhiều vào NHTM. Thống kê cho thấy đang có 25 thành viên đấu thầu và 54 thành viên giao dịch trên thị trường thứ cấp, trong đó các NHTM có tỷ trọng nắm giữ danh mục TPCP đến 86%; còn lại là các công ty bảo hiểm, công ty quản lý quỹ và nhà đầu tư nước ngoài.

Năm 2014, Hiệp hội Thị trường trái phiếu Việt Nam (VBMA) đã tổ chức trao giải cho các nhà tạo lập thị trường xuất sắc tham gia thỏa thuận các nhà tạo lập thị trường, trong đó nhà tạo lập thị trường chào giá tốt nhất, nhì, ba lần lượt thuộc về Maritime Bank, Techcombank và BIDV.

Top 3 nhà tạo lập thị trường xuất sắc nhất với khối lượng giao dịch nhiều nhất, nhì, ba cũng lần lượt thuộc về Techcombank, BIDV và Maritime Bank. Trong thỏa thuận nhà tạo lập thị trường đã được ký cũng ghi nhận tên của 8 thành viên đều là các NHTM như BIDV, Vietcombank, HSBC Việt Nam, ANZ Việt Nam, Standard Chartered Việt Nam, Techcombank, Maritime Bank, Sacombank.

Giải thưởng nhóm 10 thành viên đấu thầu TPCP 2014 cũng ghi nhận tên tuổi của 5 NHTM lớn và 5 công ty chứng khoán, trong đó đa số liên quan đến các NH. Điều này cho thấy thị trường TPCP đang là sân chơi của các NHTM, các thành phần khác vẫn chưa tham gia nhiều.

Các nhà đầu tư nước ngoài đã tham gia vào thị trường từ năm 2009 nhưng vẫn tỏ ra khá dè dặt, khi năm 2009 tỷ trọng tham gia trên thị trường sơ cấp là 4% và hiện mới đạt khoảng 12%; tỷ trọng giao dịch trên thị trường thứ cấp đạt 18,5% năm 2010 và hiện cũng chỉ khoảng 20-30%.

Khó khả thi kỳ hạn dài?

Theo Nghị quyết 78 của Quốc hội về dự toán NSNN 2015, từ năm nay chỉ phát hành TPCP kỳ hạn từ 5 năm trở lên (các năm trước đây, TPCP được phát hành chủ yếu ở kỳ hạn 2-3 năm; kỳ hạn 5 năm chỉ chiếm khoảng 33%, năm 2014 chiếm khoảng 44%, được phát hành tập trung vào thời điểm cuối năm).

Theo TS. Võ Trí Thành, Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu và quản lý kinh tế Trung ương, năm 2015 huy động TPCP được nhận định là một bài toán khó vì tổng vốn huy động rất cao và kỳ hạn dài. Điều này cho thấy áp lực của việc dòng tiền đáo hạn để trả các khoản đã phát hành trước đây. Một chuyên gia tài chính cũng nhận định, việc chỉ phát hành TPCP kỳ hạn từ 5 năm ngay từ năm 2015 sẽ khó khả thi, cần phải có bước đệm.

Trước tiên là giảm lượng TPCP kỳ hạn ngắn, tăng lượng TPCP kỳ hạn 5 năm trở lên, sau đó dần chuyển hẳn sang TPCP kỳ hạn 5 năm trở lên sẽ hợp lý hơn. Thực tế hiện nay, nhà đầu tư chủ yếu là NHTM nhưng 85% vốn của NHTM huy động được là vốn ngắn hạn.

Dù theo quy định của Thông tư 36, các NHTM được sử dụng nguồn vốn ngắn hạn để cho vay trung hạn và dài hạn theo tỷ lệ tối đa 60%, nhưng nhiệm vụ chính của NHTM là cung cấp tín dụng cho nền kinh tế, NHTM không thể tăng đầu tư nguồn vốn vào TPCP kỳ hạn dài như vậy. 2 tháng đầu năm 2015, TPCP vẫn hút đầu tư nhưng chủ yếu tập trung vào các kỳ hạn thấp. Hiện lãi suất huy động TPCP cũng đang giảm mạnh, đây sẽ là yếu tố tác động đến nhà đầu tư trong thời gian tới.

Thách thức trái phiếu chính phủ ảnh 1

Trước diễn biến đó, tại bản tin kinh tế vĩ mô tháng 2-2015, Ủy ban Giám sát tài chính Quốc gia khuyến cáo, với tổng khối lượng TPCP phát hành trong năm 2015 là 250.000 tỷ đồng, trong đó dự kiến phát hành 70.000 tỷ đồng lượng TPCP trong quý I. Như vậy, nhiều khả năng lượng phát hành TPCP sẽ được phân bổ khá đồng đều giữa các quý.

Theo cơ quan này, để góp phần hỗ trợ tăng trưởng tín dụng không quá dồn dập trong những tháng cuối năm, có thể chủ động phân bổ tăng lượng phát hành TPCP trong những quý đầu năm. Các chuyên gia khuyến cáo xuất phát từ tính mùa vụ của tín dụng, những tháng đầu năm, tín dụng tăng trưởng thấp, NHTM muốn giải quyết dòng vốn ứ đọng nên tập trung mua TPCP, nhưng đến cuối năm, tín dụng sẽ tăng trưởng nhanh hơn, lấn át nhu cầu mua TPCP.

Năm 2014, thành công của việc phát hành TPCP là do tín dụng tăng trưởng thấp, nếu năm nay tín dụng tăng trưởng tốt trở lại, TPCP sẽ không còn thu hút như trước và việc mua TPCP còn tùy thuộc vào việc huy động của NHTM, đặc biệt là định hướng chính sách tiền tệ.

Theo đó, nếu chính sách tiền tệ thắt chặt, NH sẽ cân nhắc việc đầu tư TPCP, vì lúc đó lượng tiền sẽ hạn hẹp trong khi NH luôn phải đáp ứng khả năng chi trả bất kỳ lúc nào. Ở một khía cạnh khác, không ít ý kiến cho rằng NHTM không thể gánh hết mọi thứ, từ việc cấp tín dụng phục vụ sản xuất kinh doanh, chứng khoán, bất động sản để phục hồi nền kinh tế, đến việc mua TPCP vì sức khỏe tài chính của các NH Việt Nam có hạn.

Đỗ Linh

Các tin, bài viết khác

Đọc nhiều nhất