Tạo cơ hội phát triển M&A

Trong quá trình thực hiện đề án tái cấu trúc hệ thống các tổ chức tín dụng (TCTD) Việt Nam, hoạt động mua bán, sáp nhập (M&A) là hình thức được sử dụng phổ biến. Bởi ngoài yêu cầu tái cơ cấu, sức ép cạnh tranh cộng với sự hỗ trợ từ cơ chế pháp lý đã làm cho làn sóng M&A trong lĩnh vực NH ngày càng nóng lên, thể hiện qua hàng loạt tuyên bố sẽ M&A trong năm 2014.

Khuôn khổ pháp lý tạm ổn

Năm 2011 là thời kỳ khó khăn cho hệ thống NH Việt Nam. Thời kỳ này với khủng hoảng kinh tế quốc tế và bất ổn kinh tế vĩ mô trong nước cũng như một số yếu kém nội tại trong NH Việt Nam. Lúc đó, có những lúc lãi suất NH lên đến hơn 20%/năm, lãi suất tiền gửi rất cao và một vài NH yếu kém có biểu hiện mất thanh khoản.

Sau đó, đề án tái cơ cấu các TCTD được Chính phủ ban hành và cho đến nay việc tái cơ cấu đã có một số kết quả, các NH yếu kém đã được khoanh vùng và nguy cơ mất thanh khoản cũng đã được xử lý. Trong quá trình tái cơ cấu các NHTM, hoạt động M&A là một trong những biện pháp rất quan trọng giúp các NH đạt được mục tiêu này. Chẳng hạn như SHB mua lại toàn bộ Habubank, Quỹ đầu tư Bản Việt mua GiaDinhBank và đổi thương hiệu thành Viet Capital Bank, thương vụ hợp nhất giữa SCB, Đệ Nhất và Việt Nam Tín Nghĩa thành SCB hiện nay...

Chúng ta đang đi theo cơ chế thị trường, nhưng đặc biệt trong M&A ngành tài chính NH, vai trò dẫn dắt, hỗ trợ của cơ quan quản lý nhà nước trong thời điểm hiện nay là cần thiết và không tạo ra bất kỳ mâu thuẫn nào đối với sự tự do, minh bạch hay tính cạnh tranh trong cơ chế thị trường.

Theo ông Bùi Huy Thọ, Phó Vụ trưởng Vụ quản lý cấp phép các TCTD và hoạt động NH thuộc NHNN, cho đến nay các NH sau M&A đều hoạt động ổn định, an toàn hơn so với trước đây. Quá trình tái cơ cấu cũng đã giảm được 7 TCTD, trong đó có 4 NH và 3 công ty tài chính trong hệ thống.

Trong 6 tháng đầu năm 2014, NHNN cũng đã phê chuẩn chủ trương sáp nhập của 1 NHTM, phê duyệt cho 1 NHTM mua lại công ty tài chính. Trong thời gian tới đây sẽ có nhiều thương vụ M&A diễn ra hơn khi tại đại hội đồng cổ đông 2014 các NH đã tuyên bố sẽ sáp nhập với các TCTD khác.

Trong 3 năm thực thi đề án tái cơ cấu, đến nay Chính phủ và NHNN cũng đã ban hành nhiều văn bản quy phạm pháp luật để hoàn thiện khuôn khổ pháp lệnh về tiền tệ, lãi suất phục vụ cho tái cơ cấu các TCTD. Trong đó có những văn bản quan trọng, như đầu năm 2014 Chính phủ ban hành Nghị định 01 về góp vốn mua cổ phần của các nhà đầu tư nước ngoài tại các TCTD Việt Nam, tạo điều kiện cho các nhà đầu tư nước ngoài tham gia hỗ trợ nhiều hơn vào quá trình tái cơ cấu các TCTD; Nghị định 53 của Chính phủ về thành lập, tổ chức và hoạt động của Công ty quản lý tài sản các TCTD Việt Nam (VMAC); Quyết định 48 vào cuối năm 2013 về việc góp vốn mua cổ phần bắt buộc đối với các TCTD được đặt trong diện kiểm soát đặc biệt; Thông tư 04 của NHNN về mua bán sáp nhập và hợp nhất các TCTD. Các văn bản đó tạo khuôn khổ pháp lý để việc tái cơ cấu hiệu quả cũng như hỗ trợ cho hoạt động M&A trong lĩnh vực NH.

Tuy nhiên, theo ông Thọ, dù khuôn khổ pháp lý đã gần như hoàn thiện nhưng trình tự thủ tục và quá trình thương thảo của các TCTD sẽ mất rất nhiều thời gian cho việc M&A. NHNN kỳ vọng cuối năm nay và đầu năm 2015 sẽ có một số thương vụ diễn ra và sẽ nhanh hơn, mạnh hơn. Đây cũng là xu hướng tất yếu và NHNN khuyến khích các TCTD thực hiện M&A trên cơ sở tự nguyện, đảm bảo quyền và lợi ích của các bên liên quan.

NHNN đóng vai trò dẫn dắt

Với kinh nghiệm thực hiện nhiều thương vụ M&A, ông Hạ Bá Trực, Giám đốc Đầu tư HDBank, cho biết rất nhiều NH hiện nay gặp phải vấn đề nợ xấu, đó là rào cản để các nhà đầu tư mạnh dạn M&A. HDBank có tầm nhìn dài hạn hơn, trước mắt TCTD được mua lại có nợ xấu được hỗ trợ xử lý bằng nhiều kênh, nhưng về lâu dài việc M&A sẽ giúp NH phát triển nhanh hơn.

Như trường hợp HDBank thực hiện 2 thương vụ sáp nhập DaiABank và mua lại Công ty Tài chính Việt Société Générale (SGVF), các thương vụ này giúp HDBank từ vị trí 16 nhảy lên nhóm 10 NH đứng đầu thị trường. Đó là những bước đi linh hoạt, mang tính chiến lược liên quan đến quy mô về vốn, M&A là cách tốt nhất để đi nhanh hơn.

Ông Võ Tấn Hoàng Văn, Tổng giám đốc SCB, chia sẻ các doanh nghiệp ngoài ngành tài chính NH, động lực M&A hoặc tìm kiếm đối tác chiến lược chỉ nằm ở lợi ích của các đối tác liên quan. Còn đa phần các thương vụ M&A trong lĩnh vực tài chính NH xuất phát từ ý tưởng tái cơ cấu hệ thống các TCTD. Do đó, vai trò của cơ quan quản lý trực tiếp là NHNN trong các thương vụ này rất quan trọng.

Đầu tiên là vấn đề hỗ trợ kỹ thuật của NHNN, bởi khi tiến hành M&A các NH trở nên cực kỳ ích kỷ và phòng thủ. Do đó NHNN phải bảo trợ mới giúp cho NH yên tâm thực hiện thương vụ đó. Hay với những thương vụ lớn, NHNN phải để NH quốc doanh tham gia tái cơ cấu NH nhỏ để đảm bảo ổn định hệ thống.

Tạo cơ hội phát triển M&A ảnh 1

HDBank là NH tiêu biểu thành công trong 2 thương vụ M&A. Ảnh: LONG THANH

Tiếp theo là hỗ trợ về thông tin, vì ở Việt Nam thông tin không chính thống rất nhiều, gây ra nhiều tác dụng tai hại cho DN nên định hướng thông tin đúng, tuyên ngôn rõ ràng của cơ quan quản lý nhà nước giúp thương vụ M&A nhanh và đúng mục tiêu. Kế đến là hỗ trợ về tài chính. Chẳng hạn cách đây 2 năm, khi những NH tái cơ cấu, sáp nhập, mỗi ngày khách hàng rút ra vài trăm tỷ đồng do không yên tâm.

Nếu không có kế hoạch dự phòng tốt từ NHNN thì rất dễ dẫn đến tình huống cháy thanh khoản. Cuối cùng là hỗ trợ về cơ chế. Chẳng hạn khi các NH thực hiện M&A liên quan đến tái cơ cấu, NHNN cũng đã có một số ưu đãi cơ chế như sắp xếp lại mạng lưới, thay đổi giấy phép giúp NHTM sau M&A hoạt động ổn định.

ĐỖ LINH

Các tin, bài viết khác

Đọc nhiều nhất

10 năm khai phá thị trường tài chính tiêu dùng

10 năm khai phá thị trường tài chính tiêu dùng

(ĐTTCO) - Năm 2007 khi “cho vay trả góp” còn là một khái niệm xa lạ với đa số người dân Việt Nam, một công ty tài chính đã xuất hiện trên thị trường và đặt nền móng cho ngành tài chính tiêu dùng trong nước.