Siết sở hữu chéo, khắt khe cấp tín dụng

Nhiều chuyên gia cho rằng Thông tư 36/2014/TT-NHNN (Thông tư 36) của NHNN vừa mới ban hành là một bước tiến về mặt pháp lý để tiếp tục thúc đẩy việc tái cấu trúc hệ thống NH Việt Nam. Theo đó, việc sở hữu chéo giữa các TCTD và cho vay cổ đông nội bộ bị siết lại. Bên cạnh đó, điểm nổi bật của Thông tư 36 cũng siết lại việc cho vay đầu tư chứng khoán nhằm đẩy vốn vào sản xuất.

Siết sở hữu chéo

 Siết sở hữu chéo, khắt khe cấp tín dụng ảnh 1
Tại Điều 20 của Thông tư 36 đưa ra một loạt quy định, NHTM mua và nắm giữ cổ phiếu (bao gồm các khoản ủy thác cho tổ chức, cá nhân khác và cổ đông của NHTM mua, nắm giữ cổ phiếu) của TCTD khác phải đảm bảo tuân thủ một loạt điều kiện khá khắt khe.

Trong đó đáng chú ý là quy định NHTM phải có tỷ lệ nợ xấu dưới 3%; từng khoản mua, nắm giữ cổ phiếu của TCTD khác phải được HĐQT, Hội đồng thành viên thông qua; mua và nắm giữ cổ phiếu tối đa không quá 2 TCTD; nắm giữ cổ phiếu của một TCTD khác dưới 5% vốn cổ phần có quyền biểu quyết và không được cử người tham gia HĐQT tại TCTD mà NHTM đã mua.

Trước đó, Thông tư 13/2010-NHNN quy định tổng mức góp vốn, mua cổ phần của TCTD tối đa không quá 25% vốn điều lệ và quỹ dự trữ của TCTD. Đồng thời, những quy định trước đó không quy định số TCTD tối đa NHTM được mua và tỷ lệ sở hữu tối đa theo Luật TCTD 2010 là 15%. Như vậy, so với quy định trước đây, Thông tư 36 đã siết lại việc các TCTD mua cổ phần lẫn nhau.

Đây là bước đi quan trọng trong việc giảm tình trạng sở hữu chéo, sở hữu “mạng nhện” giữa các NH làm suy yếu hệ thống tín dụng. Hệ quả của hiện tượng này trong một thời gian dài là việc cho vay trên thị trường tín dụng thiếu minh bạch và nguồn vốn không được sử dụng đúng mục đích. Đặc biệt, điều này còn dẫn đến hiện tượng vốn điều lệ của NH tăng ảo.

Hạn chế cho vay đầu tư chứng khoán

Chiếu theo đúng quy định này, đại gia Trâm Bê sẽ không dễ dàng mua Sacombank và nắm quyền kiểm soát NH này như trước đây. Đồng thời, Vietcombank sẽ phải thoái vốn khỏi một số NH mà nhà băng này đang sở hữu cổ phần.

Thông tư 36 còn đưa ra những quy định khắt khe hơn trong việc cấp tín dụng cho vay đầu tư chứng khoán. Tại Điều 14 quy định tổng mức dư nợ cấp tín dụng của NHTM, chi nhánh NH nước ngoài đối với tất cả khách hàng đầu tư kinh doanh cổ phiếu không được vượt quá 5% vốn điều lệ, vốn được cấp.

Ngoài ra, cho vay đầu tư chứng khoán còn chịu một loạt quy định khác, như NHTM không được cấp tín dụng hay ủy thác cho công ty con, công ty liên kết của công ty con, công ty liên kết đầu tư kinh doanh cổ phiếu, cho vay để đầu tư kinh doanh cổ phiếu; không được cấp tín dụng cho khách hàng để đầu tư cổ phiếu không được bảo đảm bằng chính cổ phiếu đó và cũng không được cấp tín dụng cho khách hàng để đầu tư kinh doanh cổ phiếu của chính NHTM, trừ trường hợp cho vay với người lao động.

Thông tư 36 có hiệu lực từ ngày 1-2-2015, khi đi vào áp dụng hệ thống NH sẽ diễn ra một đợt thay đổi lớn. Theo đó, nhiều NH sẽ buộc phải rút lại các khoản cho vay được cầm cố bằng cổ phiếu để mua cổ phiếu doanh nghiệp hoặc NH khác.

Bên cạnh đó, các TCTD còn chịu ràng buộc khi chỉ được cấp tín dụng dưới hình thức cho vay, chiết khấu giấy tờ có giá đối với khách hàng để đầu tư, kinh doanh cổ phiếu khi có tỷ lệ nợ xấu dưới 3%. Trước đây, theo Khoản 9, Điều 8 của Thông tư 13, quy định tổng dư nợ cho vay và chiết khấu giấy tờ có giá đối với tất cả khách hàng nhằm đầu tư, kinh doanh chứng khoán không vượt quá 20% vốn điều lệ của TCTD.

Mức giới hạn này áp dụng cho cả cổ phiếu lẫn trái phiếu. Trong đó tỷ lệ cho đầu tư cổ phiếu không có một con số rõ ràng và cũng không có quy định về điều kiện tỷ lệ nợ xấu trên hay dưới 3%.

Theo NHNN, tính đến cuối tháng 9-2014, vốn điều lệ của toàn hệ thống NH đạt 436.000 tỷ đồng, do đó mức trần tương ứng sẽ là 21.800 tỷ đồng (5%). Trong khi đó, theo Ủy ban Chứng khoán Nhà nước, số dư cho vay ký quỹ tính đến cuối tháng 9-2014 là 15.000 tỷ đồng.

Tuy nhiên, khó có thể xác định lượng tiền cho vay ký quỹ từ nguồn các NH chiếm bao nhiêu % trong con số 15.000 tỷ đồng nói trên. Bởi thông thường những khoản cho vay ký quỹ có nguồn gốc từ NH sẽ được “biến hóa” để trên báo cáo của NH không thể hiện đây là khoản cho vay đầu tư chứng khoán.Như vậy với những con số được công bố này so với quy định mới không ảnh hưởng quá lớn đến cho vay ký quỹ trên thị trường chứng khoán.

Tuy nhiên, quy định này nhằm siết lại việc cầm cố cổ phiếu vay để mua cổ phiếu. Bởi trước đây khi các NH nhỏ buộc phải tăng vốn theo quy định của pháp luật, các cổ đông của những NH này buộc phải cầm cố một phần cổ phiếu của mình để lấy tiền tăng vốn; hay nhiều cổ đông của NH cũng cầm cố cổ phiếu để vay tiền đầu tư hoặc thâu tóm NH khác.

Đẩy tín dụng vào hoạt động sản xuất

Về quy định sử dụng nguồn vốn ngắn hạn, tại Điều 17 Thông tư 36, quy định TCTD, chi nhánh NH nước ngoài được sử dụng nguồn vốn ngắn hạn để cho vay trung, dài hạn theo tỷ lệ tối đa 60%, TCTD phi NH 200%, NH hợp tác xã 60%.

Như vậy Thông tư 36 đã nới lỏng quy định sử dụng vốn ngắn hạn cho vay dài hạn đối với các NHTM. Trước đây các NHTM chỉ được sử dụng 40% vốn ngắn hạn để cho vay trung và dài hạn, sau đó tỷ lệ này chỉ còn 30% (Thông tư 15). Theo các chuyên gia của CTCP Chứng khoán Bản Việt (VCSC), các NH như ACB, BIDV và Sacombank có tỷ lệ nguồn vốn ngắn hạn được sử dụng để cho vay trung-dài hạn tương đối cao, nên Thông tư 36 sẽ là tin vui cho các NH này.

Bên cạnh đó, những văn bản trước đây không quy định về tỷ lệ nắm giữ trái phiếu chính phủ của các NH, nhưng Thông tư 36 quy định các TCTD không được đầu tư vào trái phiếu chính phủ nếu tỷ lệ trái phiếu chính phủ/nguồn vốn ngắn hạn vượt tỷ lệ 15% đối với NHTM Nhà nước và 35% đối với NHTMCP, NH liên doanh và NH 100% vốn nước ngoài, 15% chi nhánh NH nước ngoài, 5% TCTD phi NH, 40% NH hợp tác xã. Tính đến nay các NH đã vượt giới hạn này là VCB 18%, VietinBank 19% và MBB 42%.

Thông tư 36 được ban hành cũng dẫn đến một loạt điều chỉnh khác trong hệ thống NH. Theo đó, trần tín dụng đối với khách hàng và người có liên quan không được vượt quá 25% vốn chủ sở hữu của NH, giảm từ mức 50% trong Thông tư 13.

Ngoài ra, các TCTD phi NH cũng vào diện phải giới hạn tín dụng với tổng mức dư nợ cấp tín dụng đối với một khách hàng không vượt quá 25% và với một nhóm khách hàng có liên quan không vượt quá 50% vốn tự có. Với việc giới hạn cấp tín dụng từ Thông tư 36, một số chuyên gia nhận định sẽ giúp cải thiện hệ thống NH và chuyển hướng tín dụng đến các hoạt động sản xuất trong thời gian tới.

Xuân Anh

Các tin, bài viết khác

Đọc nhiều nhất

PVcomBank đang cung cấp những sản phẩm, dịch vụ đa dạng, đáp ứng tối đa nhu cầu khách hàng.

PVcomBank nâng cấp 4 quỹ tiết kiệm lên phòng giao dịch

(ĐTTCO) - Ngày 22-11, được sự chấp thuận của NHNN, PVcomBank cho biết đã nâng cấp đồng loạt 4 quỹ tiết kiệm (QTK) lên Phòng giao dịch (PGD) tại địa bàn thuộc Hà Nội, TPHCM, Thừa Thiên - Huế để mở rộng các sản phẩm dịch vụ cung cấp cho khách hàng.