“Hãm phanh” trái phiếu chính phủ

Vẫn đang là thời điểm năm 2014 nhưng tỷ lệ trần nợ công so với GDP của Việt Nam vào năm 2015 sắp chạm ngưỡng, đặc biệt khi chất lượng đầu tư công ở Việt Nam rất thấp và bội chi ngân sách luôn ở mức cao. Nghị quyết của Quốc hội yêu cầu Chính phủ ngưng phát hành trái phiếu ngắn hạn để đỡ gây áp lực trả nợ và chỉ phát hành kỳ hạn 5 năm trở lên có lẽ xuất phát từ quan ngại này. Xem ra Nghị quyết này đặt Chính phủ vào một tình thế khó khăn và khó có thể thực hiện được.

Nợ công tăng nhanh

“Hãm phanh” trái phiếu chính phủ ảnh 1 
Trong những năm gần đây, tốc độ tăng trưởng nợ công/GDP đang ở mức rất nhanh. Cụ thể, nợ công/GDP tăng từ 51,7% GDP năm 2010 lên 60,3% GDP vào cuối năm 2014 và dự kiến sẽ đạt 64% GDP vào cuối năm 2015. Mức nợ công này tuy vẫn trong giới hạn quy định an toàn cho phép theo Nghị quyết của Quốc hội, nhưng nếu so với quy định trần nợ công đến năm 2015 không quá 65% GDP đã gần chạm ngưỡng.

Trong khi đó tỷ trọng vay trong nước tăng lên, chủ yếu qua phát hành trái phiếu chính phủ (TPCP) ngắn hạn dẫn đến nghĩa vụ trả nợ trực tiếp của Chính phủ tăng nhanh trong ngắn hạn.

Trong các báo cáo Chính phủ luôn khẳng định nợ công Việt Nam đang ở mức an toàn. Cục Quản lý nợ và tài chính đối ngoại (Bộ Tài chính) cho rằng nợ công Việt Nam hiện ở mức trung bình thấp so với các nước Đông Nam Á. Nợ công bình quân đầu người của Việt Nam đang xấp xỉ khoảng 914USD/người, trong khi Indonesia 1.069USD/người, Thái Lan 3.249USD/người hay Malaysia 7.260USD/người.

Tuy nhiên, nếu áp dụng cách tính quốc tế (tính cả nợ của khối doanh nghiệp nhà nước), nợ công của Việt Nam lên tới 100%. Tức là theo chuẩn này nợ công của Việt Nam đang ở mức rất cao. Thực tế việc so sánh con số tuyệt đối không hoàn toàn chính xác, vì nó không phản ánh được khả năng trả nợ và các rủi ro liên quan. Theo số liệu của IMF, tỷ lệ nợ công/GDP của Việt Nam đứng thứ 44 trên hơn 100 quốc gia được thống kê.

So với các quốc gia trong khu vực Đông Á, Việt Nam chỉ thấp hơn Lào, Malaysia, Ấn Độ, Campuchia và cao hơn rất nhiều so với các quốc gia còn lại; còn nếu tính trung bình các nước đang phát triển châu Á tỷ lệ này 37%, trong khi Việt Nam lên đến gần 60%; hay so với các quốc gia có thu nhập bình quân đầu người cao hơn Việt Nam nhiều như Hàn Quốc, Thái Lan, Trung Quốc, tỷ lệ nợ công của Việt Nam cũng cao hơn rất nhiều.

Bài toán khó cho Bộ Tài chính

Tỷ lệ trả nợ trực tiếp của Chính phủ so với tổng thu ngân sách năm 2014 khoảng 14,2% (theo quy định của chiến lược nợ công là không quá 25%), nhưng nếu tính cả vay để đảo nợ và trả nợ vay về cho vay lại, tỷ lệ trả nợ từ ngân sách nhà nước hiện ở mức 26,2%, cao hơn mức cho phép 25%. Dù nợ công, nợ Chính phủ, nợ nước ngoài của quốc gia vẫn trong giới hạn cho phép tại Nghị quyết số 10 của Quốc hội, nhưng bội chi ngân sách còn cao, nợ công tăng nhanh. Nếu như dư nợ công cuối năm 2013 bằng 54,2%, dư nợ Chính phủ bằng 42,3%, dư nợ nước ngoài của quốc gia bằng 37,3% GDP, thì dự kiến đến hết năm 2014 dư nợ công bằng 60,3% (tăng 6,1%), dư nợ Chính phủ 46,9%; dư nợ nước ngoài của quốc gia 39,9% GDP.

Có lẽ xuất phát từ quan ngại đó, mới đây Quốc hội đã thông qua Nghị quyết về dự toán ngân sách nhà nước năm 2015, trong đó ghi rõ: “Từ năm 2015, phát hành TPCP kỳ hạn 5 năm trở lên. Không thực hiện các khoản vay có kỳ hạn ngắn cho bù đắp bội chi, giảm mức vay đảo nợ”.

Tuy nhiên, xem ra Nghị quyết của Quốc hội sẽ rất khó thực hiện và cũng không phải là lời giải cho bài toán nợ công hiện nay của Việt Nam, Chính phủ cũng khó có thể tuân thủ đúng nội dung này. Kinh nghiệm thực tiễn cho thấy, trái phiếu có các kỳ hạn đa dạng là hết sức cần thiết cho thị trường tài chính, vì nó phù hợp với “khẩu vị” của nhiều nhà đầu tư khác nhau.

Do đó nếu siết trái phiếu ngắn hạn dẫn đến thị trường sẽ khan hiếm “hàng hóa”. Bên cạnh đó, về mặt lý thuyết hay thực tiễn siết lại kỳ hạn trái phiếu không phải là cách để giảm rủi ro nợ công, vì căn nguyên của rủi ro nợ công là do đầu tư công kém hiệu quả.

Thống kê trên Sở Giao dịch chứng khoán Hà Nội, tính đến ngày 24-11, Chính phủ đã phát hành thành công 189.733 tỷ đồng trái phiếu. Trong đó trái phiếu có kỳ hạn 2 năm chiếm tỷ trọng 18%, 3 năm chiếm 29,64%, 5 năm 30,67%, còn lại kỳ hạn 10 năm và 15 năm chiếm tỷ lệ khoảng 20%. Con số này cho thấy tỷ lệ trái phiếu có kỳ hạn dưới 5 năm chiếm tỷ trọng gần 50%.

Thống kê cũng cho thấy trái phiếu có kỳ hạn ngắn được nhà đầu tư quan tâm hơn. Điều này được thể hiện qua tỷ lệ đặt mua trên khối lượng chào bán của những kỳ hạn ngắn cao hơn khá nhiều so với tỷ lệ dài hạn hơn. Lãnh đạo Bộ Tài chính cho biết dự kiến thu ngân sách năm 2015 chỉ tương đương năm 2014, thậm chí có thể bị hụt thu hàng chục ngàn tỷ đồng. Do đó nếu không cho phát hành các kỳ hạn ngắn sẽ không có cách gì để bù đắp bội chi ngân sách.

Trên thực tế có đến 86% các nhà đầu tư vào TPCP là NHTM. Hiện nay nhiều NH ứ đọng vốn đã chọn trái phiếu ngắn hạn để đầu tư mặc dù lãi suất thấp hơn khá nhiều so với trái phiếu dài hạn. Hơn nữa, khi thị trường giao dịch thứ cấp chưa thực sự phát triển, đầu tư trái phiếu ngắn hạn sẽ làm giảm bớt rủi ro. Như vậy nếu không còn trái phiếu kỳ hạn ngắn, nhiều NH sẽ không dám mua trái phiếu sơ cấp.

Thực tiễn ở nhiều quốc gia khác, việc phát hành trái phiếu các kỳ hạn ngắn hay dài đều cần thiết trong việc định hướng lãi suất cho thị trường. Nếu chỉ phát hành trái phiếu kỳ hạn dài sẽ làm cho thị trường phát triển méo mó và có thể chậm phát triển. Như vậy, nếu Chính phủ buộc phải tuân thủ Nghị quyết Quốc hội vừa thông qua sẽ rất khó khăn trong việc cân đối vốn. Đây là bài toán khó cho Bộ Tài chính. 

Xuân Anh

Các tin, bài viết khác

Đọc nhiều nhất

Nhiều quyền lợi hấp dẫn khi tham gia ngày hội kết nối doanh nghiệp

Nhiều quyền lợi hấp dẫn khi tham gia ngày hội kết nối doanh nghiệp

(ĐTTCO) - Ngày 23-9, NHTMCP An Bình (ABBANK) sẽ phối hợp với các đối tác như Cục Xúc tiến thương mại - Bộ Công Thương (Viettrade), Hiệp hội Thương mại Hoa Kỳ (Amcham), Hiệp hội Thương mại Australia (AUScham), ADB, IFC, KIU... tổ chức Ngày hội Kết nối doanh nghiệp vừa và nhỏ.

Vàng - ngoại tệ

Giá vàng thế giới giảm 1% do đồng USD tăng mạnh lên

(ĐTTCO)-Trong phiên giao dịch ngày 18/9, giá vàng thế giới giảm 1% xuống mức thấp nhất trong hơn hai tuần qua, do đồng USD mạnh lên và lợi suất trái phiếu chính phủ cũng như chỉ số chứng khoán của Mỹ tăng trước thềm cuộc họp kéo dài hai ngày của Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed).