Đề nghị vay NHNN 30.000 tỷ đồng: Kỳ nhưng không lạ

Mới đây, Bộ Tài chính đã có chỉ đạo các vụ nghiên cứu và đề nghị NHNN cho ngân sách vay 30.000 tỷ đồng để đảm bảo cân đối thu chi trong năm nay. Đề nghị này có phần khác thường và đã được phía đại diện NHNN lên tiếng, cho rằng các quy định hiện nay không cấm điều này, nếu ngân sách cần hỗ trợ tạm thời NHNN sẽ xem xét cho vay,

 Đề nghị vay NHNN 30.000 tỷ đồng: Kỳ nhưng không lạ ảnh 1
Tại họp báo Chính phủ vào chiều 31-7, Thứ trưởng Bộ Tài chính Huỳnh Quang Hải và Phó Thống đốc NHNN Nguyễn Thị Hồng đã cùng làm rõ những thông tin liên quan đến đề nghị của Bộ Tài chính vay 30.000 tỷ đồng từ NHNN.

Sở dĩ trước đó vào tối 29-7, Thứ trưởng Huỳnh Quang Hải đã trả lời trên Đài truyền hình Việt Nam có đề cập đến việc cơ quan này đề nghị vay tạm ứng NHNN 30.000 tỷ đồng (tương đương 1,37 tỷ USD). Theo ông Hải, việc vay này chỉ là nghiệp vụ của Kho bạc Nhà nước (KBNN) chứ không phải do tình hình ngân sách khó khăn. Đại diện Bộ Tài chính cũng nhấn mạnh đây chỉ là nghiệp vụ vay tạm ứng, bù đắp thiếu hụt trong năm.

Thực ra, trong những năm gần đây việc cân đối ngân sách luôn gặp nhiều khó khăn. Tại phiên khai mạc kỳ họp thứ 9 Quốc hội khóa XIII vừa qua, Phó Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Xuân Phúc cho biết: “Năm 2014 thu ngân sách Nhà nước (NSNN) vượt kế hoạch. Nợ công, nợ Chính phủ và nợ nước ngoài của quốc gia trong giới hạn an toàn cho phép. Tăng trưởng GDP cả năm đạt 5,98%, cao nhất trong 3 năm qua (2012-2014) và vượt mục tiêu đề ra. Tổng thu NSNN tăng 10,3% so với dự toán, song tổng chi NSNN năm 2014 cũng tăng 8% so với dự toán. Tuy nhiên, bội chi NSNN năm 2014 giữ ở mức Quốc hội quyết định 224.000 tỷ đồng, bằng 5,69% GDP thực hiện”.

Năm 2015, theo số liệu của Tổng Cục thống kê, tổng thu NSNN từ đầu năm đến thời điểm 15-7 ước đạt 476,5 ngàn tỷ đồng, bằng 52,3% dự toán năm, trong đó thu nội địa 348,5 ngàn tỷ đồng, bằng 54,6%. Tổng chi NSNN ước đạt 590,9 ngàn tỷ đồng, bằng 51,5% dự toán năm. Trong đó chi đầu tư phát triển 94,1 ngàn tỷ đồng, bằng 48,3% (riêng chi đầu tư xây dựng cơ bản 91,4 ngàn tỷ đồng, bằng 48%); chi phát triển sự nghiệp kinh tế - xã hội, quốc phòng, an ninh, quản lý Nhà nước, Đảng, đoàn thể ước đạt 409,6 ngàn tỷ đồng, bằng 53,4%; chi trả nợ và viện trợ 82,2 ngàn tỷ đồng, bằng 54,8%.

Như vậy, tổng mức bội chi ngân sách từ đầu năm đến ngày 15-7 ước khoảng 114.400 tỷ đồng. Trong khi đó, việc huy động vốn qua kênh trái phiếu Chính phủ từ đầu năm đến nay gặp khá nhiều khó khăn. Theo Ủy ban Giám sát tài chính Quốc gia, tính đến ngày 17-6-2015 phát hành trái phiếu KBNN chỉ đạt 71.950 tỷ đồng, giảm 47% so với cùng kỳ năm 2014, mới hoàn thành 20% kế hoạch quý II-2015 và chưa đạt 1/3 kế hoạch cả năm 2015 là 250.000 tỷ đồng. Nguyên nhân được cho một phần vì trái phiếu kỳ hạn dài không hấp dẫn NHTM.

Dù vậy, Thứ trưởng Bộ Tài chính Huỳnh Quang Hải vẫn khẳng định việc điều hành ngân sách sẽ không khó khăn hơn và không bị thâm hụt so với kế hoạch. Kết quả thu ngân sách 7 tháng đầu năm rất tích cực. Bộ Tài chính đang quyết tâm chỉ đạo công tác thu để đảm bảo cho ngân sách và giữ mức bội chi không quá 5% như nghị quyết của Quốc hội. Với giải thích này của Thứ trưởng, việc đề nghị vay 30.000 tỷ đồng từ NHNN để làm gì vẫn là câu hỏi được nhiều ý kiến thắc mắc.

Những ngày gần đây, Thống đốc NHNN Nguyễn Văn Bình trả lời báo giới cho rằng dự trữ ngoại hối đến cuối tháng 7-2015 đã đạt 37 tỷ USD. Nhưng theo Thống đốc “đây là số dự trữ bằng ngoại tệ, tiền tươi thóc thật, bấm nút một cái là có ngay. Còn nếu tính cả các khoản khác như vàng, tiền gửi của KBNN, của các TCTD ở NHNN (không phải bằng tiền đồng)... vào khoảng 40 tỷ USD”.

Với nguồn dự trữ ngoại hối dồi dào đó, bà Nguyễn Thị Hồng cho biết các quy định pháp luật hiện hành không cấm NHNN hỗ trợ cho NSNN. Bởi trong điều hành NSNN, điều hòa vốn qua KBNN có thời điểm cần hỗ trợ của NHNN. Do vậy NHNN sẽ xem xét đánh giá đề nghị trên cơ sở mục tiêu chung ổn định kinh tế vĩ mô. Nếu có hỗ trợ, NHNN sẽ phối hợp với Bộ Tài chính thực hiện theo quy định thông qua tiền cung ứng.

Thật ra đề nghị trên của Bộ Tài chính từ trước tới nay vẫn xảy ra thường xuyên dưới hình thức này hay hình thức khác. Chính phủ có thể trực tiếp vay tiền từ NHNN thông qua việc phát hành trái phiếu kho bạc và NHNN là người mua. Điều này tương tự như chính sách nới lỏng định lượng của Cục dự trữ Liên bang Hoa Kỳ (FED) đã thực hiện trong thời gian qua. Còn cách làm gián tiếp là thông qua các NHTM, tức NHTM mua trái phiếu Chính phủ sau đó mang đến NHNN “cầm cố” để vay tiền. Như vậy chỉ là hình thức khác nhau, còn về bản chất đây vẫn là tiền từ NHNN bù đắp cho thâm hụt ngân sách.

Như vậy, sở dĩ Bộ Tài chính muốn trực tiếp vay không phải thông qua việc phát hành trái phiếu là do theo quy định Chính phủ không được phát hành trái phiếu kỳ hạn ngắn dưới 5 năm. Trong khi đó các NHTM không còn mặn mà với các kỳ hạn dài. Do vậy, dẫn đến ngân sách bị thiếu hụt trong việc trả các khoản nợ cũ dẫn đến việc phải vay trực tiếp từ NHNN. Có ý kiến cho rằng, Quốc hội sớm cởi trói quy định này để Chính phủ linh hoạt hơn trong việc huy động vốn cho ngân sách, nhằm giảm thiểu việc làm có phần “kỳ lạ” là vay tiền trực tiếp từ NHNN.

Phú Thuận

Các tin, bài viết khác

Đọc nhiều nhất