Xử lý NH yếu kém, phá sản

Công khai bằng luật, quy trách nhiệm cụ thể

Năm 2016 sẽ không còn NH yếu kém. Đó là thông tin được Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng khẳng định với các nhà đầu tư nước ngoài, tại Diễn đàn các doanh nghiệp Việt Nam (VBF) 2015 mới diễn ra tại Hà Nội. Điều này đồng nghĩa năm 2016 phải đưa nợ xấu các NHTM dưới mức 3% để gắn NH vào tăng trưởng của nền kinh tế nói chung.

Bài học không bao giờ cũ

Công khai bằng luật, quy trách nhiệm cụ thể ảnh 1 
TS. Nguyễn Đại Lai, chuyên gia tài chính -NH, cho biết thực tế đã có rất nhiều thí dụ còn nguyên giá trị tham khảo, như trường hợp Barings Bank, một NH của Anh quốc sau khi bị giám đốc chi nhánh Singapore ông Nicolas Leeson gây nên một khoản lỗ tới 827 triệu bảng, tương đương 1,4 tỷ USD, do đầu cơ nóng vào các hợp đồng tương lai trong một khoảng thời gian rất ngắn.

Đến tháng 3-1995, khi mọi chuyện vỡ lở, người gửi kéo đến rút tiền ồ ạt đã đặt dấu chấm hết cho NH lâu đời và uy tín nhất London sau 250 năm tồn tại này. Baring Bank sau đó buộc phải bán cho ING, tập đoàn tài chính có trụ sở tại Hà Lan với giá  chỉ 1 bảng Anh!

Cũng lâm vào khủng hoảng nợ xấu, mất thanh khoản nên chỉ trong 10 ngày các khách hàng của Washington Mutual Bank, NH lớn thứ 6 của Hoa Kỳ vào thời điểm đầu năm 2008, đã đua nhau rút ra một khoản tiền kỷ lục lên tới 16,7 tỷ USD. Giá cổ phiếu của Washington Mutual theo đó đã tụt xuống thê thảm, từ 45USD trong năm 2006 chỉ còn 2USD vào tháng 2-2008.

Vào ngày định mệnh đen tối 26-9-2008, Washington Mutual Bank buộc phải đệ đơn lên NH Trung ương Hoa Kỳ để xin phá sản. Đây là vụ sụp đổ NH lớn nhất trong lịch sử thế giới với số tài sản bị “bốc hơi”chủ yếu do khách hàng vay đầu tư vào bất động sản  không trả được lên tới 307 tỷ USD.

Nguyên tắc xử lý công bằng là người nào gây ra nợ xấu phải liên đới chịu trách nhiệm, kể cả bằng vật chất và cả bị xử lý bằng pháp luật. Trong thực tiễn, nếu điều này được minh bạch hóa sẽ thúc đẩy mọi hoạt động tích cực, có trách nhiệm để giải quyết nhanh nợ xấu.

Một trường hợp điển hình khác là Lehman Brothers Bank, NH lớn thứ 4 Hoa Kỳ với bề dày lịch sử 158 năm, đã cho vay rất lớn vào các NH/công ty đầu tư bất động sản, sau đó đã cho ra đời sản phẩm tài chính mới bằng cách chứng khoán hóa tài sản nợ bất động sản này. Khi thị trường bất động sản bị khủng hoảng thừa, người vay không thể trả nợ, các NH/công ty đầu tư không thể trả tiền vay và đương nhiên chứng khoán tài sản nợ của Lehman Brothers đã sụt giảm thê thảm như rơi tự do.

Hậu quả là hàng loạt NH đầu tư là khách hàng trực tiếp của Lehman Brothers lần lượt báo cáo các khoản lỗ kinh doanh, đã kéo theo giá trị vốn hóa đỉnh điểm từng đạt 45 tỷ USD vào cuối năm 2007 của Lehman Brothers về số 0 tròn trĩnh chỉ sau gần 10 tháng, tạo nên một trong những vụ sụp đổ NH chóng vánh nhất lịch sử…

Xử lý trước, quy trách nhiệm sau

Để giải cứu các vụ trên đều có bàn tay hữu hiệu của Nhà nước thông qua NH trung ương hoặc thông qua định chế tài chính mạnh để “mua đứt” và làm lại trước khi trở lại thương trường, hoặc bán ra thị trường tài chính với chủ sở hữu mới, thương hiệu mới… không gây ra sự đổ vỡ lan truyền cho cả hệ thống. Theo TS. Lai, với NHTM Việt Nam cần phải đề nghị Nhà nước thông qua NHNN phải, hoặc chỉ định NH khác mua lại NH có nợ xấu  vượt đến 2 lần vốn tự có, chứ không phải chỉ mua lại nợ xấu.

Sau đó với tư cách chủ mới, Nhà nước có cơ chế tổ chức truy xét các trường hợp thất thoát; giao cho cơ quan chức năng về kiểm toán và thanh tra độc lập truy cứu trách nhiệm đến cùng từng trường hợp cụ thể, từ lý do thẩm định kém, quản trị tín dụng yếu, đến các lý do có nhân tố lợi dụng vị thế nhà nước hay các lý do về “đồng sở hữu” nào đó; xử lý từ HĐQT và ban điều hành NH đến xử lý các con nợ cố tình ôm nợ trốn chạy hoặc gây thất thoát do lỗi trách nhiệm…

Cũng theo TS. Lai, cơ quan chức năng là thanh tra giám sát NH được phân công giám sát cũng phải là đơn vị liên đới chịu trách nhiệm, do đã không kịp thời thanh tra giám sát, không kịp thời cảnh báo và phát hiện rủi ro. Các giải pháp này nhằm mục đích trước hết cùng với định chế bảo hiểm tiền gửi cứu người gửi tiền, vực lại uy tín, thương hiệu NH, hoặc xây dựng thương hiệu mới để bán lại NH này trên thị trường tài chính...

Sau tất cả các cố gắng nêu trên, Nhà nước sẽ cơ cấu lại TCTD, vực lên bằng uy tín Nhà nước, bằng vốn nhà nước, cộng với vốn thu hồi từ tài sản có, từ giá trị tài sản hình thành nên vốn tự có của TCTD bị bán, sau đó bán lại để thu hồi vốn về cho ngân sách nếu Nhà nước là người mua.

Ảnh minh họa: LONG THANH
Tuy nhiên, theo TS. Lai, Nhà nước cũng không được phép dùng ngân sách của toàn dân để cứu các TCTD. Nếu NH A. phá sản phải lấy lãi ở NH B (NH có vốn nhà nước) diễn ra trong thực tiễn khách quan để bù đắp, sao cho tổng chi và thu các NH không gây tổn hại cho ngân sách, nhưng có lợi rõ ràng cho nền kinh tế nói chung, không biến thành bệnh “đổ vỡ lan truyền” trên thị trường tài chính. Nếu bên mua là một định chế tài chính mạnh được chỉ định, về căn bản vẫn phải đảm bảo các ý nghĩa kinh tế - xã hội như trên.

Khi NH đã rơi vào tình trạng mất khả năng thanh toán do nợ xấu quá lớn, thay vì chỉ tạo ra cơ chế mua nợ xấu như lâu nay, nên mua luôn hoặc chỉ định định chế tài chính khác mua luôn cả NH cùng những khuyết tật của nó với giá thấp nhất có thể. Việc này rất cần được thể chế hóa bằng văn bản pháp luật công khai của Nhà nước. Sự cần thiết đầu tiên là phải làm rõ và chính xác được nợ xấu NH, trách nhiệm cụ thể do ai gây ra. Từ đó sẽ áp dụng các biện pháp xử lý thích đáng đã được luật hóa đối với các đối tượng cụ thể. 

Phương Anh

Các tin, bài viết khác

Đọc nhiều nhất

PVcomBank đang cung cấp những sản phẩm, dịch vụ đa dạng, đáp ứng tối đa nhu cầu khách hàng.

PVcomBank nâng cấp 4 quỹ tiết kiệm lên phòng giao dịch

(ĐTTCO) - Ngày 22-11, được sự chấp thuận của NHNN, PVcomBank cho biết đã nâng cấp đồng loạt 4 quỹ tiết kiệm (QTK) lên Phòng giao dịch (PGD) tại địa bàn thuộc Hà Nội, TPHCM, Thừa Thiên - Huế để mở rộng các sản phẩm dịch vụ cung cấp cho khách hàng.