Áp lực gia tăng nợ xấu

Từ ngày 1-4-2015, Quyết định 780/QĐ-NHNN về việc phân loại nợ đối với nợ được điều chỉnh kỳ hạn trả nợ, gia hạn nợ đã chính thức hết hiệu lực. Áp lực gia tăng nợ xấu sau khi Quyết định này chấm dứt hiệu lực là rất lớn. Giải pháp nào để kéo giảm nợ xấu?

Biến hóa nợ xấu

Quyết định 780 ban hành ngày 23-4-2012 mở ra cơ chế cho phép các TCTD cơ cấu lại nợ, không phải chuyển nhóm nợ đối với những khách hàng được đánh giá hoạt động sản xuất kinh doanh có chiều hướng tích cực, có khả năng trả nợ tốt sau khi điều chỉnh kỳ hạn trả nợ, gia hạn nợ. Đây được xem là giải pháp để giảm áp lực gia tăng nợ xấu đồng thời cũng là cách để hỗ trợ doanh nghiệp tiếp tục tiếp cận vốn vay để phục hồi sản xuất kinh doanh.

Theo thống kê của NHNN vào thời điểm đó, áp dụng Quyết định 780 đã “giữ” 272.000 tỷ đồng dư nợ (tương ứng 10% tổng dư nợ nền kinh tế) không rơi vào nợ xấu. Năm 2013, khi đánh giá về việc thực hiện Quyết định 780, NHNN cho biết với tỷ lệ nợ xấu xấp xỉ 5-6%, nếu không áp dụng Quyết định 780 tức phải cộng thêm 10%, tổng nợ xấu sẽ lên tới 15-16% tổng dư nợ. Tuy nhiên, một công bố năm 2014 của NHNN cho biết tỷ lệ nợ xấu của hệ thống các TCTD Việt Nam vào tháng 9-2012 khoảng 17%. Như vậy, nếu không có Quyết định 780, tỷ lệ nợ xấu của Việt Nam thời điểm đó xấp xỉ 27% tổng dư nợ.

Khi Quyết định 780 hết hiệu lực và những chuẩn mực mới về tính toán nợ theo Thông tư 02 được áp dụng, nợ xấu sẽ tăng lên. Mặt khác, khung pháp lý để xử lý nợ xấu còn nhiều bất cập nên áp lực xử lý nợ xấu trong thời gian tới sẽ rất lớn. Tuy nhiên, nếu cứ kéo dài việc giam nợ xấu lại thông qua các giải pháp như khoanh nợ, đảo nợ hoặc chuyển nợ ngắn hạn thành dài hạn… cũng không phải là cách làm hiệu quả, vì nợ xấu tuy không hiển thị nhưng vẫn còn nằm yên ở đó.

TS. Lê Xuân Nghĩa,
Viện trưởng Viện Nghiên cứu Phát triển kinh doanh

Theo mục tiêu ban đầu, Quyết định 780 sẽ hết hiệu lực khi Thông tư 02 bắt đầu có hiệu lực từ ngày 1-6-2013, và toàn bộ khách hàng có nợ gia hạn đều bị chuyển nhóm nợ xấu. Song có lẽ vì áp lực gia tăng nợ xấu quá lớn nếu Quyết định 780 chấm dứt hiệu lực, năm 2013 NHNN đã lùi thời hạn thực hiện Thông tư 02 đến ngày 1-6-2014 và Quyết định 780 tiếp tục được gia hạn.

Đến tháng 3-2014, NHNN lại tiếp tục ban hành Thông tư 09 sửa đổi, bổ sung Thông tư 02, trong đó có quy định về việc cơ cấu lại thời hạn trả nợ và giữ nguyên nhóm nợ được kéo dài đến ngày 1-4-2015, đồng thời hiệu lực của Quyết định 780 cũng được kéo dài đến thời điểm này. Hiện đã bước qua hạn định trên và các khoản nợ được cơ cấu sẽ được phân loại theo đúng tiêu chuẩn, vì vậy dự báo nợ xấu của các NHTM sẽ sớm tăng mạnh.

Số liệu cập nhật NHNN công bố vào cuối tháng 3 vừa qua, cho biết tỷ lệ nợ xấu của hệ thống các TCTD đã giảm khá mạnh trong tháng 12-2014, từ 3,88% của tháng liền trước xuống còn 3,25%. Với tình hình này tỷ lệ nợ xấu sẽ sớm được thay bằng con số mới ở mức cao hơn. Còn nhớ năm ngoái, khi bắt đầu áp dụng tiêu chí phân loại nợ mới theo Thông tư 09, nợ xấu của các NHTM đã tăng lên đáng kể từ tháng 6-2014 và riêng trong tháng 6 - thời điểm áp dụng Thông tư 09 - nợ xấu toàn ngành tăng mạnh 21,5%.

Điểm mấu chốt - tiêu nhanh cục nợ

Cùng với áp lực nợ xấu tăng lên đối với toàn hệ thống, sau khi Quyết định 780 hết hiệu lực, NHTM cũng phải đối mặt với việc khoản trích lập dự phòng rủi ro vì nợ xấu sẽ phình to. Theo thống kê của Công ty Chứng khoán SSI, tính đến hết năm 2014, VAMC mua tổng cộng 135.000 tỷ đồng nợ xấu từ 38 TCTD. Song dù đã bán nợ nhưng các NH cũng phải trích lập dự phòng khoảng 37.600 tỷ đồng, con số này gần bằng một nửa lợi nhuận trước dự phòng của toàn hệ thống.

Trong báo cáo tài chính năm 2014 các NHTM công bố, một điểm chung là hầu hết NH đều bị bào mòn lợi nhuận bởi nợ xấu. Trong đó các NH lớn có mức dự phòng rủi ro rất khủng, như chi phí dự phòng rủi ro của BIDV lên đến 7.084 tỷ đồng, Vietcombank trích lập dự phòng 4.572 tỷ đồng, VietinBank trích lập dự phòng 3.902 tỷ đồng. Nhóm các NHTMCP trong năm 2014 cũng đối mặt với áp lực trích lập dự phòng rủi ro khiến lợi nhuận giảm mạnh. Chẳng hạn VIB trích lập dự phòng 1.188 tỷ đồng cho năm 2014; tổng chi phí dự phòng trong năm 2014 của VPBank 979 tỷ đồng…

Áp lực gia tăng nợ xấu ảnh 1
Ảnh minh họa

Việc trích lập dự phòng đã khiến lợi nhuận một số NH sụt giảm mạnh. Có thể lường trước tình huống này, ngay sau khi VAMC được chấp thuận cho phát hành trái phiếu đặc biệt 80.000 tỷ đồng, NHNN đã có công văn yêu cầu các NHTM tích cực triển khai bán nợ cho VAMC. Theo đó, đến 30-6-2015, các TCTD phải bán được tối thiểu 75% số lượng nợ xấu theo chỉ tiêu được giao; đến 30-9-2015 phải bán hết 100%. Song dù bán nợ xấu theo yêu cầu của NHNN, trong khi vẫn phải tiếp tục trích lập dự phòng, nên dự kiến lợi nhuận năm 2015 của các NHTM cũng sẽ chịu ảnh hưởng không nhỏ.

Một số chuyên gia tài chính cho rằng các giải pháp giam nợ xấu NH tránh được cú sốc về nợ xấu tăng đột biến và lợi nhuận sụt giảm mạnh, nhưng sẽ làm chậm việc tái cấu trúc hệ thống NHTM. Thực tế, nhìn vào số liệu trích lập dự phòng rủi ro tăng mạnh của NH trong năm 2014, có thể thấy NH đã chuẩn bị tinh thần để ứng phó với khó khăn này.

Nhiệm vụ còn lại sẽ đặt trên vai VAMC, nghĩa là VAMC phải làm sao thu hồi các khoản nợ xấu, sau đó phải thực hiện các giải pháp xử lý nợ, thay vì chỉ thông báo đã mua lại các khoản nợ xấu với hàng trăm ngàn tỷ đồng, không có cách xử lý sẽ không tạo ra dòng tiền nào, chỉ là kỹ thuật chuyển nợ xấu từ NHTM sang VAMC. VAMC đã mua và phân loại các khoản nợ xấu trong hệ thống NH nhưng vẫn còn khá do dự trong việc thực hiện các biện pháp giải quyết tình trạng nợ khó đòi của doanh nghiệp. Đây là điểm mấu chốt cần sớm tháo gỡ để thúc đẩy nhanh tốc độ xử lý nợ xấu.

Đỗ Linh

Các tin, bài viết khác

Đọc nhiều nhất