Việt Nam: Sẵn sàng tăng lãi suất

(ĐTTCO) - Cuộc đua lãi suất huy động của các ngân hàng thương mại (NHTM) đang ngày càng nóng lên khi biểu lãi suất các NH liên tục thay đổi theo chiều hướng tăng. Lo ngại lãi suất huy động tăng sẽ tác động đến lãi suất cho vay ngày càng rõ ràng hơn, Ngân hàng Nhà nước (NHNN) liên tục nhắc nhở NHTM thực hiện nghiêm túc các quy định và chỉ đạo của NHNN về lãi suất; áp dụng mức lãi suất cho vay hợp lý trên cơ sở lãi suất huy động và mức độ rủi ro của khoản vay.

Điều chỉnh lãi suất

Sau Tết Nguyên đán, thị trường mở (OMO) đã ổn định, lượng vốn các NH vay qua kênh này không đáng kể và NHNN vẫn chưa có hoạt động bơm mới nào trong hơn 1 tuần qua, trong khi lượng vốn đáo hạn lên tới 48.285 tỷ đồng. Còn mới đây, tổng khối lượng được hút ròng mạnh qua kênh OMO tuần trước đạt 48.023 tỷ đồng, đây là mức hút ròng cao nhất trong nhiều tháng trở lại đây. Tuy nhiên, hiện lãi suất trên thị trường liên NH cũng đã giảm mạnh, thấp hơn mức 5% của lãi suất vay qua kênh OMO, kéo lượng vốn các NH vay qua nghiệp vụ thị trường mở giảm mạnh so với thời điểm trước Tết. Cụ thể, lãi suất trung bình kỳ hạn qua đêm chỉ còn 1,79%/năm; kỳ hạn 1 tuần chỉ 2,27%/năm; kỳ hạn 2 tuần 2,69%/năm - đều giảm hơn 1%/năm so với mức lãi suất của tuần trước đó.

Năm 2016 kỳ vọng đặt ra giảm lãi suất trung và dài hạn, nhưng có làm được hay không chưa ai trả lời được, trong khi trên thực tế đã thấy lãi suất tăng.

Ông Nguyễn Phước Thanh, Phó Thống đốc NHNN

Trong một diễn biến khác, các NH lại cho thấy dấu hiệu căng thẳng trong hoạt động huy động vốn khi lãi suất tiền gửi tiết kiệm liên tục được các NH từ lớn đến nhỏ điều chỉnh tăng, khiến cuộc đua lãi suất ngày càng nóng. Sau khi điều chỉnh mức lãi suất huy động kỳ hạn ngắn lên gần sát mức trần hoặc chạm trần, nhiều NH đã tiếp tục tăng lãi suất kỳ hạn dài. Hiện lãi suất huy động kỳ hạn 9 tháng dao động từ 5-6,6%/năm, kỳ hạn 12 tháng dao động từ 6-7,35%/năm, các kỳ hạn 18 tháng, 24 tháng và 36 tháng đều áp dụng lãi suất trên 6,5%/năm. Những ngày gần đây, thị trường cũng ghi nhận mức lãi suất tiết kiệm lên đến 8%/năm được áp dụng đối với các khoản tiền gửi kỳ hạn 13 tháng. Mặc dù mức lãi suất này chỉ áp dụng đối với khách hàng có khoản tiền gửi hàng trăm tỷ đồng và không gây hiệu ứng đẩy lãi suất tăng vượt mức này, nhưng điều này cho thấy nhu cầu vốn của các NH đang nóng lên ở cả vốn ngắn hạn lẫn vốn trung và dài hạn.

Quay ngược lại yếu tố thời gian từ các yếu tố hình thành nên lãi suất, cho thấy đã có cơ sở lãi suất năm 2015 phải tăng hơn so với năm 2014. Và khi 2015 chưa tăng được thì năm 2016 sẽ tăng là điều hiển nhiên. Minh chứng là từ cung tiền, NHNN cho biết tổng phương tiện thanh toán đến ngày 21-12-2015 tăng 13,55% so với cuối năm 2014; cầu tiền thông qua tăng trưởng tín dụng tăng 17,02% so với cuối năm 2014. Trong khi đó 2 con số này tương ứng vào năm 2014 là 15,65% và 14,16% so với cuối năm 2013. Như vậy, có thể thấy rõ rằng trong khi cung tiền đã giảm mạnh trong năm 2015 (từ 15,65% năm 2014 xuống còn 13,55% năm 2015) thì cầu tiền lại tăng mạnh trong năm 2015 (từ 14,16% năm 2014 lên 17,02% năm 2015). Diễn biến ngược chiều của cung và cầu tiền theo hướng cung bị thắt chặt hơn còn cầu được nới lỏng, như vậy lẽ ra lãi suất năm 2015 đã phải tăng so với năm 2014, ngược lại với kết luận của NHNN đã giảm so cùng kỳ.

Thực tế diễn biến tăng lên của lãi suất huy động của hệ thống NHTM trong những tháng cuối năm 2015 và đầu 2016 cũng chính là hệ quả của việc mất cân đối cung cầu về tiền. Trong bối cảnh lãi suất huy động tăng như vậy nên lãi suất cho vay cũng bị chịu áp lực tăng, chứ khó có thể giảm.

 Áp lực lớn

Ở các nước phát triển hiện nay, chính sách lãi suất âm đang được áp dụng rộng rãi. Việc giảm lãi suất của các nước được đánh giá mang đến cơ hội đẩy mạnh biện pháp kích thích bằng tài khóa để vực dậy tăng trưởng. Ngược lại, tại Việt Nam lãi suất không những duy trì mức thực dương mà còn liên tục trong trạng thái chực chờ cơ hội tăng lên. NHNN nhiều lần khẳng định sẽ điều hành ổn định lãi suất, nhưng phải thừa nhận tuy nằm trong vùng kiểm soát của NHNN song NHTM lại nắm giữ quyết định đưa lãi suất xuống đáy hay lên trần và thậm chí còn lách luật để vượt trần. Do vậy, sau khi ban hành Văn bản 297/NHNN-TTGSNH về chấn chỉnh việc thực hiện lãi suất huy động vào ngày 19-1-2016, NHNN lại tiếp tục yêu cầu các TCTD thực hiện nghiêm túc các quy định và chỉ đạo của NHNN về lãi suất tại Chỉ thị 01/CT-NHNN vừa ban hành.

Mặt bằng lãi suất năm 2016 chịu nhiều áp lực như: kỳ vọng lạm phát năm nay cao hơn năm trước, gián tiếp tạo áp lực lên mặt bằng lãi suất; nhu cầu vốn tín dụng được đánh giá sẽ gia tăng; lãi suất TPCP kỳ hạn 5 năm tăng mạnh từ 5,4%/năm lên 7%/năm trong năm 2015, trong khi dự kiến nhu cầu huy động vốn thông qua TPCP năm 2016 cao hơn năm trước, tạo áp lực lên mặt bằng lãi suất trung và dài hạn.

Ông Bùi Quốc Dũng, Vụ trưởng Vụ Chính sách tiền tệ NHNN

Mặc dù năm 2016 nhu cầu vốn tín dụng được đánh giá sẽ tăng mạnh, nhưng thời điểm hiện tại nhu cầu giải ngân vốn tín dụng chưa tăng mạnh. Vì vậy, vấn đề được đặt ra là NH đang chạy đua hút vốn với mục đích gì? Theo ông Cấn Văn Lực, chuyên gia tài chính NH, mục đích NH hút vốn để chuẩn bị đáp ứng nhu cầu tín dụng trong thời gian tới. Trong khi đó một số chuyên gia nhận định, các NH tăng mạnh lãi suất ở các kỳ hạn dài nhằm củng cố nguồn vốn trung, dài hạn khi dự thảo sửa đổi Thông tư 36 dự kiến tỷ lệ vốn cho vay trung và dài hạn trên tổng vốn ngắn hạn giảm từ 60% về 40%. NH tăng huy động vốn ngắn hạn lẫn trung và dài hạn trong bối cảnh lĩnh vực sản xuất kinh doanh vẫn chưa hút vốn mạnh, dẫn đến đồn đoán NH đang hút vốn để tăng cường cho vay lĩnh vực bất động sản khi dự thảo sửa đổi Thông tư 36 đưa ra quy định siết cho vay với lĩnh vực này.

Một áp lực lớn nữa là năm 2016, trái phiếu chính phủ (TPCP) được phát hành với số lượng tăng hơn so với năm ngoái, trong khi NHTM là khách hàng mua trái phiếu chủ yếu, bởi đây là kênh đầu tư gần như không có rủi ro và lãi suất ở mức chấp nhận được. Thống kê trong tuần lễ từ 22-2 đến ngày 27-2, Kho bạc Nhà nước tổ chức đấu thầu TPCP tại các kỳ hạn 3 năm, 5 năm và 15 năm, trong đó khối lượng đặt thầu tăng mạnh nhất tại kỳ hạn 5 năm, gấp 3,1 lần tổng giá trị đấu thầu kỳ hạn này với 44.902 tỷ đồng. Trái phiếu tất cả các kỳ hạn đều trúng thầu 100% trong tuần: kỳ hạn 3 năm trúng thầu 2.000 tỷ đồng tại mức lãi suất 5,5%/năm, hạn 5 năm được đấu thầu tổng cộng 14.500 tỷ đồng qua 2 phiên với mức lãi suất lần lượt là 6,34%/năm và 6,29%/năm, kỳ hạn 15 năm trúng thầu 1.300 tỷ đồng (gồm cả phát hành thêm) tại mức lãi suất 7,65%/năm.
Việt Nam: Sẵn sàng tăng lãi suất ảnh 1

Ảnh minh họa: L. THANH

Bên cạnh đó, lãi suất VNĐ còn chịu áp lực từ USD. Mặc dù lãi suất tiền gửi USD đã hạ về mức 0%, nhưng những người nắm giữ USD thực tế không phải vì mục đích gửi NH để nhận lãi mà chỉ gửi vì yếu tố an toàn và tránh mất giá, vì lãi suất VNĐ xấp xỉ 6%/năm, nhưng nếu mất giá nhà đầu tư thiệt thòi hơn nắm giữ USD rất nhiều lần. Trong khi đó Cục Dự trữ Liên bang Hoa Kỳ (FED) cho biết vẫn tiếp tục tăng lãi suất trong năm nay, vì vậy giới đầu tư kỳ vọng tỷ giá sẽ tăng mạnh trong năm nay.

Từ đầu năm 2016, NHNN cho biết trong điều hành luôn đặt ra vấn đề bảo đảm VNĐ có lợi hơn USD. Song các chuyên gia cho rằng, muốn như vậy lãi suất VNĐ phải được giữ ở mức cao hơn so với USD. Với hàng loạt áp lực như vậy, chỉ cần một yếu tố có sự điều chỉnh, lãi suất sẽ lập tức chịu tác động. Trong khi đó một số báo cáo cho rằng, thanh khoản của NH đang được đảm bảo ổn định nhưng không dư thừa và có thể căng thẳng ở một số thời điểm.

Yên Lam

Các tin, bài viết khác

Đọc nhiều nhất

Khó càng khó khi “thuế chồng thuế”

Khó càng khó khi “thuế chồng thuế”

(ĐTTCO) - Người dân nói chung và giới kinh doanh BĐS nói riêng khá quan tâm đến một số đề xuất của Bộ Tài chính với Chính phủ về định hướng điều chỉnh 5 chính sách thuế, trong đó có Luật Thuế giá trị gia tăng (VAT), bởi liên quan đến các hoạt động đầu tư, kinh doanh BĐS.