Tin nhắn rác: Nhà mạng phủi trách nhiệm?

Thời gian qua dù các cơ quan quản lý nhà nước đã rất nỗ lực ngăn chặn, nhưng tin nhắn rác vẫn đang là vấn đề nhức nhối trên thị trường viễn thông di động. Nhiều chuyên gia viễn thông khẳng định chừng nào chưa quản lý được thuê bao trả trước một cách hiệu quả, chắc chắn vấn nạn này chưa thể chấm dứt bởi “nước lên bèo lên”.

Bắt cóc bỏ đĩa

Kiểm tra điện thoại một thuê bao của 1 trong 3 nhà mạng thống lĩnh thị trường là Viettel, VinaPhone hay MobiFone ở thời điểm hiện tại, dễ dàng thấy hàng chục tin nhắn với các nội dung tạp nham như quảng cáo, tặng bài hát, hình nền, lô đề, web sex, trúng thưởng, trổ tài dự đoán... ở hộp thư đến mỗi ngày. Không chỉ làm phiền, với mỗi tin nhắn loại này, khi người dùng nhắn tin trả lời sẽ mất ít nhất 5.000 đồng.

Hành lang pháp lý để nhà mạng xử lý tin nhắn rác đã rõ ràng, vấn đề nhà mạng có thực hiện đầy đủ hay không. Nhà mạng là nơi cung cấp dịch vụ (có thu phí) cho khách hàng và các công ty vệ tinh khác nên phải chịu hoàn toàn trách nhiệm về tin nhắn rác trước người sử dụng đầu cuối. Trong trường hợp công ty vệ tinh khác vi phạm, nhà mạng phải xử lý, vì đây là mối quan hệ giữa nhà mạng với công ty vệ tinh.

Ông Nguyễn Lâm Thanh,
Tổng thư ký Hội Truyền thông số Việt Nam

Thậm chí nhiều thuê bao đã tá hỏa khi cuối tháng phải trả thêm số tiền không nhỏ khi “lỡ tay” nghe theo lời chào mời của tin nhắn dạng push (tin nhắn không hiện số, liên kết tới một phần mềm hoặc trang web hỗ trợ trừ tiền trực tiếp từ tài khoản người dùng), bởi mỗi lần “lỡ tay”, khách hàng mất 15.000 đồng.

Không chỉ tin nhắn rác, mỗi ngày các chủ thuê bao còn nhận rất nhiều cuộc gọi chào mời mua bán bất động sản, mở thẻ tín dụng ngân hàng, dịch vụ bảo hiểm... mà không có cách nào ngăn chặn.

Theo báo cáo sơ kết công tác quản lý nhà nước 6 tháng đầu năm 2013 của Bộ Thông tin - Truyền thông (TT-TT), tới thời điểm này cả nước có khoảng 145,47 triệu thuê bao, trong đó di động chiếm 136 triệu.

Mặc dù số lượng này được xem đã giảm so với trước (khoảng xấp xỉ 170 triệu thuê bao), nhưng so với khoảng 50 triệu người dùng điện thoại di động, bình quân mỗi người dùng có hơn 2,7 sim điện thoại. Tỷ lệ này đã phản ánh phần nào thực trạng phổ biến của sim rác, tin nhắn rác trên thị trường viễn thông di động.

Ghi nhận của Bộ TT-TT cũng cho thấy thực trạng hoạt động phát tán tin nhắn rác tại Việt Nam khá phức tạp. Hầu hết tin nhắn rác hiện nay là quảng cáo các dịch vụ với mục đích mời gọi các thuê bao di động nhắn tin tới đầu số như 6xxx, 7xxx, 8xxx...

Trong đó rất nhiều tin nhắn rác có yếu tố dụ dỗ, lừa đảo, khiêu dâm. Khi người dùng nhắn tin tới đầu số như hướng dẫn trong tin nhắn rác, tài khoản lập tức bị trừ 500-15.000 đồng. Còn theo kết quả khảo sát do Bkav thực hiện vào tháng 4-2013, gần 70% người dùng tham gia khảo sát cho biết thường xuyên bị làm phiền bởi tin nhắn rác, 26% trong số này nhận được tin nhắn rác mỗi ngày.

Điều này cho thấy dù các cơ quan chức năng đã tăng thêm nhiều “hàng rào” so với trước, tình trạng bắt cóc bỏ đĩa đối với sim rác vẫn tiếp tục tái diễn, người dùng tiếp tục bị tin nhắn rác khủng bố, quấy nhiễu. Thậm chí dù đã có quy định yêu cầu các nhà mạng hay đơn vị cung cấp dịch vụ phải được phép của người dùng mới được phát tán tin nhắn quảng cáo, nhưng chưa doanh nghiệp nào thực hiện, bất chấp khách hàng khó chịu khi phải nhận những tin nhắn không mong muốn.

Nhà mạng chào thua?

Thực tế cho thấy nước ta không hề thiếu các chế tài để quản lý sim rác, tin nhắn rác. Năm 2012, Thông tư 04 của Bộ TT-TT về việc quản lý thuê bao trả trước, được kỳ vọng đánh dấu chấm hết cho sự tồn tại tràn lan của sim rác, tin nhắn rác.

Đặc biệt, những quy định “rắn” trong Nghị định 77 sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định 90 về chống thư rác có hiệu lực từ ngày 1-1-2013, như không được phép gửi quá 1 tin nhắn quảng cáo có nội dung tương tự nhau tới một số điện thoại trong vòng 24 giờ; chỉ được phép gửi trong khoảng thời gian từ 7 giờ đến 22 giờ mỗi ngày, trừ trường hợp đã có thỏa thuận khác với người nhận; cho phép các nhà mạng có quyền thu hồi các đầu số thuê bao vi phạm, tăng mức xử phạt... được kỳ vọng là vòng “kim cô” để quản lý tin nhắn rác. Tuy nhiên, gần 1 năm trôi qua, lượng tin nhắn rác không giảm mà tiếp tục có dấu hiệu bùng phát.

Xét một cách công bằng, việc xử lý tin nhắn rác đã có những tiến triển so với trước. Theo Trung tâm Ứng cứu khẩn cấp máy tính Việt Nam (VNCERT), từ đầu năm tới nay các nhà mạng đã ngăn chặn 300.000 thuê bao phát tán tin nhắn rác, thu hồi 141.000 thuê bao; Bộ TT-TT đã điều phối xử lý gần 200 trường hợp phát tán tin nhắn rác; thanh tra 21 công ty, xử phạt và thu hồi 2,6 tỷ đồng. Số lượng tin nhắn rác đã giảm khoảng 60% so với năm 2012.

Trong đó, Viettel quyết liệt nhất trong việc ngăn chặn tin nhắn rác, tổng lượng phản ánh tin nhắn rác 6 tháng đầu năm 2013 đã giảm 90%. VinaPhone bị phản ánh về tin nhắn rác nhiều nhất (chiếm 70% tổng lượng phản ánh về tin nhắn rác), trong đó nhiều tin nhắn quảng cáo do chính VinaPhone gửi. Điều này cho thấy các nhà mạng dù nắm trong tay quyền sinh quyền sát, nhưng dường như đang chịu lép vế trong việc quản lý tin nhắn rác.

Các nhà mạng đã triển khai việc phòng chống tin nhắn rác nhưng chừng đó là chưa đủ. Phải quyết liệt hơn nữa, nhất là trong việc quản lý thông tin thuê bao trả trước, quản lý nội dung dịch vụ của các đối tác cung cấp trên mạng di động của mình. Nếu nhà mạng và cơ quan quản lý nhà nước quyết liệt, quyết tâm làm, chấp nhận giảm doanh thu, mới có thể xử lý được.

Ông Vũ Ngọc Sơn,
Giám đốc bộ phận nghiên cứu Công ty An ninh mạng Bkav

Theo các chuyên gia viễn thông, về nguyên tắc, tất cả cuộc gọi, tin nhắn đều được hệ thống kỹ thuật các mạng di động lưu lại thông tin, vì thế trách nhiệm của nhà mạng rất lớn. Hay nói cách khác, việc thắng hay bại trong cuộc chiến chống sim rác, tin nhắn rác phụ thuộc phần lớn vào cách làm của các mạng viễn thông. Tuy nhiên, theo lý giải của nhà mạng, không thể đổ hoàn toàn trách nhiệm cho họ.

Thậm chí, đại diện một mạng di động lớn đã khẳng định vô can bởi việc quản lý nội dung tin nhắn là của cơ quan cấp giấy phép kinh doanh. Bên cạnh đó, các doanh nghiệp cung cấp dịch vụ nội dung (CSP) đang tìm cách phát tán tin nhắn một cách tinh vi hơn, như gửi các đường link Wappush từ những số điện thoại trả trước không đăng ký thông tin, khiến việc xác định nguồn gốc phát tán càng thêm khó khăn.

Tuy nhiên, những người am hiểu thị trường viễn thông cho rằng bài toán lợi ích chính là nỗi khổ của nhiều nhà mạng. Một thống kê cuối năm 2012 của Bkav cho thấy trung bình mỗi ngày có tới 9,8 triệu tin nhắn rác được gửi tới điện thoại di động người dùng cả nước.

Nếu trung bình cứ 300 đồng/tin nhắn, các nhà mạng thu về khoảng 3 tỷ đồng/ngày, tức gần 100 tỷ đồng/tháng từ tin nhắn rác. Cho tới thời điểm hiện tại con số này vẫn không giảm, dù từ đầu năm 2013, đại diện VinaPhone, MobiFone và Viettel đều khẳng định kiên quyết xử lý nạn tin nhắn rác.

Thông tin từ Bộ TT-TT cũng cho thấy hiện có khoảng 400 công ty CSP trên mạng di động và cung cấp các nội dung như nhạc chuông, hình ảnh, hình nền, trò chơi, kết quả xổ số... Các CSP này trực tiếp hoặc ký kết với vài chục hoặc hàng trăm công ty vệ tinh khác để cùng cung cấp dịch vụ. Và dĩ nhiên, các nhà mạng đóng vai trò quan trọng trong chuỗi dịch vụ này.

Cần thêm “thần chú”

Bên cạnh việc nhà mạng né trách nhiệm hoặc xử lý chưa đến nơi đến chốn, các đơn vị cung cấp dịch vụ, quản lý lỏng thuê bao trả trước… là những nguyên nhân khiến lượng tin nhắn rác tiếp tục khuấy đảo thị trường. Không khó để tìm mua sim trả trước có tài khoản mà không cần phải đăng ký thông tin, từ đó tin nhắn rác có thể phát tán mà không thể truy trách nhiệm.

Theo ông Tống Viết Trung, Phó Tổng giám đốc Viettel, việc quản lý không tốt thuê bao trả trước là một trong những nguyên nhân làm phát tán tin nhắn rác. Bộ TT-TT cần có biện pháp rắn, buộc nhà mạng vô hiệu hóa loại sim này trên thị trường.

Tin nhắn rác: Nhà mạng phủi trách nhiệm? ảnh 1

Sim rác bán tràn lan chính là thủ phạm gây ra các tin nhắn rác. Ảnh: VIỆT DŨNG

Bên cạnh đó, hiện nay chưa có quy định về việc quản lý dịch vụ nội dung qua tin nhắn dẫn tới việc các đối tượng cung cấp dịch vụ không được quản lý chặt chẽ, trách nhiệm của doanh nghiệp di động cũng không rõ ràng. Điều này đã gây bất lợi cho người sử dụng dịch vụ, trong khi đó nguồn lợi thu được từ hành vi phát tán tin nhắn rác về dịch vụ này là không nhỏ.

Mặt khác, dù đã có những chế tài xử phạt nhưng cho đến nay, ngoài việc phản ánh lên nhà mạng hay các trung tâm ứng cứu, vẫn chưa có một khách hàng nào đứng ra khởi kiện các đơn vị cung cấp dịch vụ hay các nhà mạng bởi lẽ các yếu tố để khởi kiện khá mơ hồ.

Theo một luật sư của Công ty Luật SMIC, khách hàng hoàn toàn có khả năng khởi kiện, nhưng để thắng kiện cần phải chứng minh được mức độ thiệt hại mà mình phải chịu, thí dụ như suy sụp tinh thần, làm thiệt hại tài sản... Nhưng những yếu tố này lại khá mơ hồ và không dễ đo lường.

Đây cũng chính là một trong những nguyên cớ để các mạng di động dù nắm trong tay quyền sinh quyền sát, vẫn rất nương tay đối với các đơn vị cung cấp dịch vụ.

“Còn có những nghi vấn về việc chính các nhà mạng tiết lộ thông tin thuê bao nhưng cơ chế xử phạt còn quá nhẹ.  Theo quy định, nếu doanh nghiệp viễn thông cung cấp dịch vụ cho người sử dụng mà đem thông tin người sử dụng đó tiết lộ cho người khác bất kể vì lý do gì hoặc sửa thông tin phải chịu mức xử phạt 30-50 triệu đồng. Mức xử phạt này là quá nhẹ so với lợi nhuận mà họ có thể thu về” - luật sư này cho biết.

Khôi Nguyên

Các tin, bài viết khác

Đọc nhiều nhất

Cơn địa chấn mang tên “đất công”

Cơn địa chấn mang tên “đất công”

(ĐTTCO) - Việc Cơ quan An ninh điều tra Bộ Công an có văn bản yêu cầu phối hợp điều tra việc mua bán nhà, đất công sản trên địa bàn TP Đà Nẵng từ năm 2006 đến nay, bước đầu hé lộ những thông tin lợi nhuận khủng từ việc xẻ thịt đất công mà lâu nay mọi người vẫn râm ran.