Thúc đẩy phát triển kinh tế tri thức

Kinh tế Việt Nam trong những năm qua hết chú trọng tăng trưởng lại quay sang giải quyết bài toán kiềm chế lạm phát. Vòng luẩn quẩn như vậy cứ tái diễn nên rất khó để có nguồn lực tập trung cho mục tiêu công nghiệp hóa, hiện đại hóa, đặc biệt là xây dựng nền kinh tế tri thức.

Chỉ số chất lượng thụt lùi

Thúc đẩy phát triển kinh tế tri thức ảnh 1
Nền kinh tế Việt Nam đang ngày càng yếu đi, không phải toàn bộ là do khủng hoảng kinh tế toàn cầu, mà vấn đề ở chỗ, trong thời gian qua hầu hết các chuyên gia và các nhà tư vấn chính sách của Nhà nước tập trung vào vấn đề tiền tệ, nhằm ngăn cản sự gia tăng mạnh của giá cả mà bỏ qua các yếu tố khác.

Ngay cả vấn đề lạm phát, giải quyết cũng chỉ là giải quyết phần ngọn. Nguyên nhân sâu xa của lạm phát lại là do việc sản xuất và đầu tư thiếu hiệu quả và năng suất nhân tố tổng hợp (TFP) giảm mạnh.

Hệ số ICOR tiếp tục tăng, từ 5 trong giai đoạn 2000-2006 tăng lên trên 7 trong giai đoạn 2006-2012. Trong khi đó, đóng góp của năng suất nhân tố tổng hợp vào tăng trưởng GDP vào khoảng 22% trong giai đoạn 2000-2006 thì đến giai đoạn 2007-2012 chỉ khoảng 6,4%.

Nếu tính toán từ hệ số giá trị gia tăng trên giá trị sản xuất, trong giai đoạn 2000 đến nay tỷ lệ này ngày càng nhỏ đi. Năm 2000 sản xuất ra 10 đồng sẽ tạo ra trên 4 đồng giá trị gia tăng, đến giai đoạn hiện nay sản xuất 19 đồng giá trị sản xuất chỉ tạo ra chưa đến 3 đồng giá trị gia tăng.

Như vậy một lượng tiền bỏ ra để sản xuất nhưng lại tạo ra một lượng hàng hóa ít hơn sẽ làm phá vỡ quan hệ tiền - hàng và góp phần làm tăng chi phí đẩy của hàng hóa sản xuất trong nước. Ngoài ra, tích lũy từ nội bộ nền kinh tế thông qua chỉ tiêu để dành (saving) ngày càng giảm sút.

Tích luỹ từ nội bộ nền kinh tế chiếm trong GDP khoảng 36% trong giai đoạn 2000-2006, chỉ tiêu này giảm xuống chưa tới 30% trong giai đoạn 2007-2011, trong khi đầu tư hàng năm ngày càng chiếm tỷ trọng cao trong GDP. Điều này cho thấy nợ nần ngày càng gia tăng mà sử dụng đồng tiền đi vay không hiệu quả là một rủi ro rất lớn về lâu dài.

Trụ cột phát triển

Nâng cao nhận thức, quán triệt quan điểm công nghệ thông tin là một nền tảng của phương thức phát triển mới trong các cấp quản lý, các ngành kinh tế xã hội, trong mỗi doanh nghiệp và toàn xã hội. Phát triển và ứng dụng công nghệ thông tin trong sản xuất, kinh doanh và quản lý hướng tới mục tiêu nâng cao toàn diện năng lực cạnh tranh quốc gia, coi đây là con đường ngắn nhất để Việt Nam tiến kịp các nước phát triển - kịp thời đại.

Việc đánh giá nền kinh tế tri thức tại Việt Nam đã được nhiều nhà nghiên cứu, các tổ chức trong và ngoài nước quan tâm nghiên cứu. Tuy nhiên, khi kết hợp các đánh giá của các tổ chức có uy tín trên thế giới (WB, WIPO....), đồng thời đánh giá nền kinh tế Việt Nam dưới góc nhìn của kinh tế tri thức, chúng ta sẽ thấy rõ hơn thực trạng của nền kinh tế tri thức của Việt Nam còn nhiều bất cập. 

Mục tiêu cấp bách hiện nay là phải nâng cao năng suất lao động và hiệu quả đầu tư, trọng tâm là phát triển kinh tế theo chiều sâu, đồng thời phải xác định ngành kinh tế trọng điểm, vùng kinh tế trọng điểm, kết hợp với các chính sách phát triển kinh tế vĩ mô hợp lý cho từng thời kỳ. Có như vậy mới đảm bảo được mục tiêu tăng trưởng kinh tế bền vững, hiệu quả.

Để phát triển kinh tế tri thức Việt Nam dựa trên 4 trụ cột cơ bản: (1) Môi trường kinh doanh và thể chế: Xác định lại chiến lược phát triển kinh tế-xã hội, phải ưu tiên cho mục tiêu phát triển bền vững, đổi mới mô hình tăng trưởng, tái cơ cấu nền kinh tế và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia.

Đặc biệt cần xem xét lại các chiến lược phát triển ngành, vùng trọng điểm dựa trên lợi thế so sánh vốn có của tỉnh và vùng đó, không phải tỉnh nào và vùng nào cũng đặt ra mục tiêu phát triển theo thứ tự công nghiệp, dịch vụ và nông lâm nghiệp. Ưu tiên chú trọng phát triển khu vực kinh tế tư nhân, và quan trọng là phải có được “sự bình đẳng thật sự giữa các thành phần kinh tế” để cùng phát triển.

(2) Hệ số đổi mới: Tập trung phát triển lĩnh vực khoa học nghiên cứu cơ bản làm nền tảng phát triển khoa học công nghệ nước nhà. Cần dũng cảm thuê, mua, ứng dụng các bằng phát minh sáng chế của thế giới, tận dụng lợi thế của nước đi sau trong phát triển khoa học công nghệ.

(3) Giáo dục và nguồn nhân lực: Xây dựng chiến lược phát triển nguồn nhân lực gắn với chiến lược phát triển kinh tế - xã hội, công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, hội nhập kinh tế quốc tế. Phát triển nguồn nhân lực cần đi đôi với xây dựng và hoàn thiện hệ thống giá trị của con người trong thời đại hiện nay như trách nhiệm công dân, tinh thần học tập, trau dồi tri thức; có ý thức và năng lực làm chủ bản thân, làm chủ xã hội; sống có nghĩa tình, có văn hóa, có lý tưởng. Đây cũng là những giá trị truyền thống tốt đẹp của dân tộc Việt Nam, rất cần được tiếp tục phát huy trong bối cảnh hội nhập quốc tế, nhất là đối với thế hệ trẻ.

(4) Công nghệ thông tin và truyền thông: Ưu tiên phát triển công nghệ thông tin như một phương thức phát triển mới, gấp rút đào tạo và tận dụng nguồn nhân lực về công nghệ thông tin của nước nhà. Để công nghệ thông tin thực sự trở thành nền tảng của phương thức phát triển mới, cần đẩy mạnh hoạt động nghiên cứu, làm chủ các bí quyết, giải pháp công nghệ mới. Ưu tiên đào tạo, phát triển nguồn nhân lực công nghệ thông tin của từng ngành, lĩnh vực, từng địa phương, doanh nghiệp và của cả quốc gia.

Điều cấp thiết là tạo môi trường thuận lợi cho phát triển thị trường công nghệ thông tin, hỗ trợ các doanh nghiệp phát triển, tạo chỗ đứng vững chắc trên thị trường trong nước và xây dựng năng lực cạnh tranh vươn ra thị trường nước ngoài.

BÙI TRINH

Các tin, bài viết khác

Đọc nhiều nhất

Cơn địa chấn mang tên “đất công”

Cơn địa chấn mang tên “đất công”

(ĐTTCO) - Việc Cơ quan An ninh điều tra Bộ Công an có văn bản yêu cầu phối hợp điều tra việc mua bán nhà, đất công sản trên địa bàn TP Đà Nẵng từ năm 2006 đến nay, bước đầu hé lộ những thông tin lợi nhuận khủng từ việc xẻ thịt đất công mà lâu nay mọi người vẫn râm ran.