Thị trường M&A: Hấp dẫn nhà đầu tư ngoại

(ĐTTCO) - Hoạt động mua bán, sáp nhập (M&A) tại Việt Nam năm 2015 đã đạt kỷ lục trong 10 năm qua, ước đạt giá trị 5,2 tỷ USD, tăng trưởng 23,8% so với năm 2014, riêng 6 tháng đầu năm 2016 đạt trên 3 tỷ USD.  Tuy nhiên, M&A trong ngành bán lẻ và hàng tiêu dùng với mục tiêu thâm nhập và mở rộng thị trường đang là xu hướng nổi bật, sau đó là các thương vụ đáng chú ý trong lĩnh vực bất động sản.

Việt Nam bùng nổ, toàn cầu chững lại

Trong khi thị trường M&A toàn cầu có dấu hiệu tạm lắng, số lượng giao dịch tại châu Á - Thái Bình Dương cũng chậm lại, tại Việt Nam số lượng và giá trị các thương vụ M&A vẫn tiếp tục đà tăng trưởng trong năm nay. Tiếp nối những thành công của hoạt động M&A năm 2015 (trở lại mốc kỷ lục 5,2 tỷ USD được thiết lập từ năm 2012), 6 tháng đầu năm 2016 giá trị các thương vụ M&A ước tính đã vượt mốc 3 tỷ USD, tăng 28% so với cùng kỳ năm 2015 và dự báo 1 năm sôi động cho các giao dịch M&A, có thể đạt mốc 6 tỷ USD. Không chỉ xác lập kỷ lục về giá trị, năm 2015 và nửa đầu năm 2016 đã xuất hiện các thương vụ M&A có chất lượng với quy mô hàng tỷ USD, những thương vụ có ảnh hưởng quan trọng đến nhiều ngành, nhiều thị trường và nền kinh tế nói chung.  

Việt Nam là một trong những nước có mức dự báo tăng trưởng kinh tế cao trong năm nay, đã thu hút nhiều công ty nước ngoài mở rộng thị trường tại Việt Nam. Các công ty sử dụng M&A để thực hiện bước phát triển chiến lược ở thị trường tiềm năng này. Việc Chính phủ Việt Nam đạt vị thế tốt trong các hiệp định thương mại cũng là nhân tố góp phần làm tăng sức hấp dẫn thị trường M&A Việt Nam.

GS.TS Christopher Kummer, Chủ tịch Viện Sáp nhập, Mua lại và Liên kết (IMAA)

Năm 2015 chúng ta đã thực hiện cổ phần hóa một số doanh nghiệp nhà nước có quy mô vừa và lớn. Tuy nhiên, theo đánh giá của Chính phủ cũng như của các nhà đầu tư, tiến trình cổ phần hóa và thoái vốn, đặc biệt là những doanh nghiệp lớn còn chậm. Vì vậy, thị trường tiếp tục chứng kiến những động thái M&A và đầu tư chiến lược của một số tập đoàn tư nhân khi Nhà nước thoái vốn. Ngoài ra, một phong trào khởi nghiệp trong nước trỗi dậy trong năm qua, tuy chưa có những thương vụ lớn nhưng hứa hẹn tiềm năng trong những năm tới. Ngoài ảnh hưởng của xu hướng M&A thế giới và khu vực, các yếu tố chính thúc đẩy hoạt động M&A tại Việt Nam trong năm qua là làn sóng tiếp cận thị trường của các nước trong khu vực, điển hình là Thái Lan, Singapore, Nhật Bản. Cùng với đó, sự phục hồi của thị trường bất động sản và sự kỳ vọng vào việc Việt Nam gia nhập Hiệp định Đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP) và thành viên của Cộng đồng Kinh tế ASEAN (AEC), cũng là một yếu tố quan trọng cho lĩnh vực M&A.

   Những năm gần đây, khối ngoại luôn đóng vai trò quan trọng trong hoạt động M&A tại Việt Nam. Xét về số lượng, các thương vụ giữa doanh nghiệp nội chiếm đa số với trên 60%. Tuy nhiên, giá trị các thương vụ này chủ yếu ở quy mô nhỏ và vừa quanh mức 5 triệu USD, so với quy mô 30-100 triệu USD của nhà đầu tư nước ngoài. Đáng chú ý, đã xuất hiện những thương vụ chuyển nhượng những công ty hoặc hệ thống có tài sản lớn, quy mô trên 1 tỷ USD. Các tập đoàn của Thái Lan, Nhật Bản, Singapore đóng vai trò chủ yếu trong  thị trường M&A tại Việt Nam. Trong khi Nhật Bản tham gia đầu tư chiến lược vào các công ty hàng không, xăng dầu, dược phẩm, thì Singapore nổi lên với những thương vụ bất động sản thương mại, còn Thái Lan tập trung mảng bán lẻ với mục tiêu mở rộng thị trường.

Nhà đầu tư ngoại nhanh chân

Đi đầu các thương vụ M&A trong năm qua là ngành bán lẻ và hàng tiêu dùng, chiếm tới 38,46% tổng giá trị. Trong đó quy mô của 2 thương vụ M&A từ Thái Lan đã chiếm 24,8% giá trị M&A năm 2015 và nửa đầu năm 2016. Đó là việc Central Group mua lại Big C Việt Nam giá 1,14 tỷ USD với tham vọng chi phối ngành bán lẻ Việt. Trước đó, cuối năm 2014 đầu năm 2015, Tập đoàn TCC của Thái Lan cũng đã mua lại hệ thống Metro tại Việt Nam. Như vậy, 2 chuỗi siêu thị lớn tại Việt Nam đều đã thuộc sở hữu của nhà đầu tư Thái Lan. Hay thương vụ Vingroup mua lại hệ thống siêu thị Maximark, tuy không được tiết lộ giá trị, nhưng theo giới chuyên môn đây là thương vụ có giá trị lớn. Bên cạnh đó, thương vụ tỷ đô khác là Singha trở thành đối tác chiến lược của Masan với giá trị 1,1 tỷ USD, thông qua việc nắm giữ 25% cổ phần của Masan Consumer Holding và 33% cổ phần Masan Brewery… 

Chúng tôi kỳ vọng sự tham gia của Việt Nam trong các hiệp định TPP, AEC và EVFTA sẽ tạo nên một lực đẩy cho các thương vụ M&A trong năm 2016 và 2017. Bởi lẽ, với sự tham gia này, hình ảnh Việt Nam chắc chắn được cải thiện, trở thành một đất nước mở cửa cho nhà đầu tư nước ngoài và sẽ mang đến tác động tích cực cho thị trường M&A. 

Ông Lê Hoàng, Công ty TNHH Thuế và Tư vấn KPMG

Trong khi đó, các doanh nghiệp Nhật Bản ghi dấu ấn với 2 thương vụ JX Nippon Oil & Energy mua lại 10% Petrolimex và Koizumi mua lại 23% CTCP QH Plus. Động thái này của doanh nghiệp Nhật Bản được cho là bước đi nhằm tìm kiếm thị trường tiêu thụ mới khi dự báo sức mua tại thị trường Nhật Bản có thể giảm mạnh khoảng 8% trong 5 năm tới. Cụ thể, với thương vụ mua lại 10% Petrolimex, JX Nippon Oil & Energy sẽ có thể tìm cơ hội thị trường xăng dầu tăng trưởng tốt tại Việt Nam. Bên cạnh đó, các tập đoàn đến từ đất nước mặt trời mọc cũng thực hiện các thương vụ mua lại các khoản đầu tư từ các quỹ đầu tư. Điển hình là thương vụ Công ty Taisho của Nhật Bản mua lại các khoản đầu tư để chiếm 24% cổ phần của Dược Hậu Giang.

 M&A lĩnh vực bất động sản tiếp tục giành được sự quan tâm mạnh mẽ từ các nhà đầu tư nước ngoài đến từ Hàn Quốc, Nhật Bản và Singapore. Giao dịch đáng chú ý là thương vụ giữa Keppel Land và chủ đầu tư dự án Empire City tại quận 2, TPHCM, trong đó Keppel đã nhận chuyển nhượng 40%, tương đương với 93,9 triệu USD. Trong khi đó, các doanh nghiệp đến từ Singapore tập trung mua lại các dự án và bất động sản tại TPHCM như Duxton Hotel Saigon, Empire City, Somerset Vista HCM, Kumho Asiana Plaza… Thị trường cũng chứng kiến nhiều giao dịch tài sản đầu tư (các bất động sản chủ chốt đang hoạt động), như thương vụ A&B Tower (TPHCM), khu resort The Nam Hai (Quảng Nam), TNT Tower (Hà Nội) và khu resort Six Sense Côn Đảo (Bà Rịa - Vũng Tàu). 

Cơ hội mở rộng

Hiện nay, tại một số công ty nhà nước cổ phần hóa, xu hướng nhà đầu tư chiến lược là các tập đoàn tư nhân tham gia ở tỷ lệ 20-30%, thậm chí trên 51% và chi phối công ty đã diễn ra. Điển hình như Thành Thành Công đầu tư vào Tín Nghĩa, Việt Phương vào Tổng công ty Dược, Vingroup vào Triển lãm Giảng Võ, Masan vào Vissan… Theo đánh giá của nhiều chuyên gia, Việt Nam đang tiến lên trong bảng xếp hạng toàn cầu về M&A. Xét về số lượng giao dịch, các công ty có trụ sở tại Việt Nam là mục tiêu tăng trưởng tiếp theo trong những năm qua. Năm ngoái, Việt Nam đã lọt vào top 20 và đến nay đứng vị trí thứ 15 trên bảng xếp hạng.

Thị trường M&A: Hấp dẫn nhà đầu tư ngoại ảnh 1

Các doanh nghiệp bán lẻ đang là đích ngắm của các thương vụ M&A.

Đáng chú ý, Chính phủ đang kiên định mục tiêu hỗ trợ và phát triển doanh nghiệp; hoàn thiện pháp luật về đăng ký và hoạt động của doanh nghiệp, hộ kinh doanh. Các chuyển động chính sách gần đây như Luật Đầu tư và Luật Doanh nghiệp 2015 bắt đầu đi vào cuộc sống sau 1 năm có hiệu lực, cùng với hàng chục nghị định, quy định chi tiết thi hành các luật mới đã được Chính phủ ban hành, đang tạo điều kiện thuận lợi hơn cho hoạt động đầu tư - kinh doanh của các nhà đầu tư trong nước và nước ngoài… Đặc biệt, việc xóa bỏ các rào cản để thúc đẩy thị trường M&A phát triển lành mạnh, trở thành một kênh huy động vốn hữu hiệu và yếu tố thúc đẩy tái cấu trúc hiệu quả nền kinh tế, tái cấu trúc doanh nghiệp là một trong những giải pháp quan trọng nhằm thực hiện nhiệm vụ nói trên. Thị trường M&A cũng đang đón nhận làn sóng đầu tư từ Thái Lan, Nhật Bản, Hàn Quốc, châu Âu, Hoa Kỳ… đổ vào Việt Nam nhằm tận dụng cơ hội từ quá trình hội nhập kinh tế quốc tế sâu rộng.

 Nhận định về triển vọng thị trường M&A năm 2016 và 2017, nhiều chuyên gia cho rằng trong bối cảnh kinh tế diễn biến tích cực với sự tham gia các hiệp định TPP, AEC và EVFTA, cũng như việc loại bỏ giới hạn sở hữu nước ngoài trong các công ty niêm yết, sẽ khiến Việt Nam trở thành một thị trường hấp dẫn cho các thương vụ M&A. Lãnh đạo Bộ Kế hoạch - Đầu tư cũng cho rằng cùng với quá trình tái cấu trúc nền kinh tế, chủ động hội nhập quốc tế của Việt Nam, trong những năm qua hoạt động M&A tại Việt Nam không ngừng gia tăng, sôi động trong hầu hết các lĩnh vực của nền kinh tế. Tuy nhiên, những năm gần đây, tổng giá trị của hoạt động M&A phụ thuộc vào vài thương vụ lớn có giá trị cao, hơn là số lượng thương vụ và khó dự đoán có bao nhiêu thương vụ lớn sẽ hoàn tất vào nửa sau năm 2016 và 2017.

Cuộc đua mới, thách thức mới

Phương Anh

Hoạt động M&A tại Việt Nam đang đứng trước những cơ hội phát triển mới, nhất là các thương vụ M&A có yếu tố nước ngoài. Cùng với các yếu tố kinh tế vĩ mô và chính sách pháp luật ngày càng thuận lợi, M&A tại Việt Nam hứa hẹn sẽ phát triển mạnh trong giai đoạn 2016-2020. Tuy nhiên, bên cạnh đó là những thách thức không nhỏ.

Triển vọng dòng vốn M&A Nhật Bản

Nhìn lại sự dịch chuyển của các dòng vốn M&A vào Việt Nam thời gian qua và đánh giá triển vọng của các dòng vốn M&A mới từ Nhật Bản, Hàn Quốc, Thái Lan, các nhà đầu tư Hoa Kỳ và châu Âu cũng có thể thấy thị trường đang nóng lên trong các lĩnh vực bán lẻ, tiêu dùng, công nghiệp, bất động sản, nông nghiệp… Vậy các doanh nghiệp Việt Nam cần làm gì để cạnh tranh thu hút các dòng vốn ngoại cũng như cạnh tranh với các doanh nghiệp nước ngoài trong việc tiếp cận thị trường này? 

Ông Masataka “Sam” Yoshida, Giám đốc điều hành Tập đoàn Recof, cho biết 80% vốn đầu tư của tập đoàn được giao dịch ở Việt Nam, cao hơn cả thị trường Nhật Bản. Recof đặt kỳ vọng cao ở thị trường mới nổi và mục tiêu của Recof đẩy mạnh đầu tư tại Việt Nam. Bởi lẽ hiện nay không chỉ những công ty lớn đầu tư mà cả doanh nghiệp nhỏ của Nhật Bản cũng đang nhắm đến doanh nghiệp Việt Nam. “Thị trường bán lẻ của Việt Nam đã mở cửa và sự quan tâm của nhà đầu tư Nhật Bản ngày càng nhiều hơn vào lĩnh vực này. Việt Nam được xem là điểm đến, thu hút nguồn vốn lớn của nhà đầu tư Nhật Bản trong ngành bán lẻ, tiêu biểu là thương vụ Emon” - ông Masataka nói. Thực tế, trong 5 năm qua, hoạt động của nhà đầu tư Nhật Bản tại Việt Nam ngày càng gia tăng. Điều đó cho thấy phần nào các chính sách của Việt Nam đang dần được sửa đổi. Tuy nhiên, theo các nhà đầu tư Nhật Bản, Chính phủ Việt Nam cần đẩy mạnh hơn quá trình cổ phần hóa và gia tăng tỷ lệ của nhà đầu tư nước ngoài tại các doanh nghiệp này, tạo điều kiện thuận lợi cho nhà đầu tư Nhật Bản tham gia đầu tư.

Bà Đinh Thị Mỹ Loan, Chủ tịch Hiệp hội Các nhà bán lẻ Việt Nam, cho biết thời gian qua các nhà bán lẻ Việt Nam đã có nhiều cuộc trao đổi, thảo luận về quá trình M&A. Thị trường bán lẻ Việt Nam không chỉ mới hấp dẫn hiện nay mà cách đây hơn 10 năm đã được nhận định như vậy. Với thị trường hơn 90 triệu dân, Việt Nam lại đang trong quá trình đô thị hóa nên tiềm năng tăng trưởng về bán lẻ còn rất lớn. Hiện các hình thức bán lẻ hiện đại của Việt Nam vẫn còn đang ở tỷ lệ thấp so với thế giới. Điều này sẽ hấp dẫn đối với nhà đầu tư ngoại. 

Thị trường M&A của Việt Nam đang tồn tại những vướng mắc cần được tháo gỡ, như tiến trình cổ phần hóa có được đẩy nhanh. Trong quá trình đàm phán cũng như sau M&A còn có những bất cập xảy ra, nếu không giải quyết kịp thời sẽ khó thành công. Để tạo hành lang pháp lý thông thoáng, Việt Nam cần có chính sách cụ thể để thu hút vốn ngoại, cũng như đẩy mạnh thu hút nguồn vốn trong nước vào lĩnh vực bán lẻ, để tạo ra các tập đoàn vững mạnh.

Ông Seck Yee Chung, Công ty Luật TNHH Baker & McKenzie Việt Nam

Tháo gỡ vướng mắc

Với việc mở cửa thị trường, phân phối trong lĩnh vực bán lẻ, các doanh nghiệp Việt Nam cũng phải đối mặt thách thức. Đó là những bất lợi trong kênh bán lẻ truyền thống, thay vì bán lẻ hiện đại. Tuy nhiên, chính nhờ những áp lực này đã tạo ra động lực cho các doanh nghiệp trong nước thông qua hình thức M&A để tăng trưởng về quy mô, nâng cao năng lực cạnh tranh.

Luật sư điều hành Công ty Luật TNHH Baker & McKenzie Việt Nam, ông Seck Yee Chung, cho rằng Việt Nam là một trong những thị trường mới nổi trong khu vực cộng đồng ASEAN, vì thế các nhà đầu tư rất quan tâm, muốn chọn Việt Nam là điểm đến. Có những công ty lớn thực sự đã phát hành cổ phiếu ra công chúng một phần, mở rộng thêm room đầu tư và các dự án liên quan… tạo cơ hội cho các nhà đầu tư xâm nhập thị trường mới. Về mặt thương mại, các nhà đầu tư và doanh nghiệp Việt Nam sẽ có những quan điểm nhìn nhận khác nhau. Tuy nhiên, các nhà đầu tư cũng luôn nhìn thấy cơ hội để mua lại cổ phần của doanh nghiệp Việt Nam, nhất là khi kinh tế ở khu vực Đông Nam Á đang có triển vọng tăng trưởng tốt. 

Ông Kang Yong Wee, Phó Tổng giám đốc, Dịch vụ tư vấn giao dịch M&A, Công ty Deloitte Đông Nam Á, nhận định M&A trong lĩnh vực bán lẻ của Việt Nam đang ngày càng gia tăng, nhưng cũng cần hỗ trợ nhà đầu tư và doanh nghiệp trong nước phát triển mạnh mẽ các thương hiệu bán lẻ nội địa. Còn ông Ryu Trento, Giám đốc Bộ phận chăm sóc y tế của Tael Partners (công ty quản lý đầu tư có trụ sở tại Singapore), cho biết: “Thực tế, nhiều doanh nghiệp Việt dù rất muốn thu hút nhà đầu tư nước ngoài nhưng cũng không tránh khỏi sự e ngại. Vì thế, trong các thương vụ giao dịch, chúng tôi chỉ đầu tư khoảng 15-20% và không chiếm quyền kiểm soát. Điều này giúp các doanh nghiệp lựa chọn khi họ không phải lo ngại đến việc mất quyền kiểm soát”. Tuy nhiên, theo ông Ryu Trento, để thu hút được nguồn vốn từ quỹ đầu tư của Tael Partners, các doanh nghiệp nên tìm hiểu kỹ các chiến lược của các quỹ đầu tư. Chẳng hạn, trong lĩnh vực y tế, Tael Partners phải tìm kiếm đến những doanh nghiệp thực sự đam mê, cam kết đẩy mạnh lĩnh vực này.

Giám đốc tư vấn M&A, Ngân hàng Standard Chartered khu vực Đông Nam Á, ông Samaresh Singh cho biết một trong các vấn đề được doanh nghiệp quan tâm là tìm vốn cho thuơng vụ M&A. Xu hướng trên thị trường đang dần thay đổi, hiện nay có rất nhiều khách hàng tìm đến chúng tôi để được tư vấn về việc tạo vốn cho thương vụ, đánh giá về thương vụ đó ra sao… Standard Chartered cho rằng có nhiều cách để huy động vốn, không nhất thiết phải là IPO mà có thể chọn những cấu trúc huy động vốn hữu hiệu nhất. Điều quan trọng là tính thanh khoản của người mua. Tuy nhiên, thách thức lớn nhất trong các thương vụ là vấn đề về định giá.

Trần Thanh

Các tin, bài viết khác

Đọc nhiều nhất

Dự án đại lộ ven sông Sài Gòn có khả thi?

Dự án đại lộ ven sông Sài Gòn có khả thi?

(ĐTTCO) - Mới đây, trong văn bản cho ý kiến về dự án BT (đổi đất lấy hạ tầng) đại lộ ven sông Sài Gòn, Bộ Kế hoạch - Đầu tư (KH-ĐT), cho rằng TPHCM cần yêu cầu Tập đoàn Tuần Châu bổ sung các nội dung còn thiếu, như chứng minh năng lực, kinh nghiệm thực hiện dự án tương tự cho phù hợp quy định.