Tháo gỡ ách tắc, củng cố nền tảng

Nền kinh tế nước ta đang thay đổi theo hướng tích cực như việc xử lý nợ xấu, giảm lãi suất, cơ chế tài chính hỗ trợ người mua nhà... tuy nhiên vẫn tiềm ẩn những rủi ro, có thể làm thị trường bất động sản đình trệ hơn, gây tổn thất lớn cho ngân hàng và doanh nghiệp. Dù vậy, các nhà hoạch định chính sách đã lường hết những rủi ro này và chắc chắn sẽ có đối sách đề phòng để hạn chế đến mức thấp nhất rủi ro ảnh hưởng đến toàn bộ thị trường tài chính.

Nhận diện khủng hoảng

Tháo gỡ ách tắc, củng cố nền tảng ảnh 1
Khủng hoảng kinh tế thường xuất phát từ khủng hoảng tài chính, gồm: Khủng hoảng đồng tiền (tỷ giá hối đoái); khủng hoảng ngân hàng; khủng hoảng nợ Chính phủ; vỡ bong bóng bất động sản; lạm phát phi mã kéo dài dẫn đến khủng hoảng tiền tệ toàn diện; sản xuất đình đốn, do sốc từ bên ngoài... Việt Nam hiện tại không có khủng hoảng đồng tiền, do tỷ giá hối đoái tương đối ổn định.

Đồng Việt Nam không bị đánh giá quá cao song phương so với USD và đa phương so với 19 đồng tiền khác. Mặc dù lạm phát Việt Nam cao hơn nhiều so với lạm phát Hoa Kỳ và thế giới, nhưng hàng năm Việt Nam có tính toán tỷ giá hối đoái thực và điều chỉnh từng bước để cân bằng tiền tệ, hỗ trợ xuất khẩu.

Nước ta đã qua nguy cơ lớn về khủng hoảng ngân hàng vào cuối năm 2011, đã được củng cố thanh khoản, đang hoạt động ổn định. Lòng tin người gửi tiền được củng cố, nợ xấu đang từng bước được khắc phục và sẽ được xử lý dứt điểm trong vài năm tới.

Dù còn nhiều khó khăn nhưng kinh tế Việt Nam chưa thực sự rơi vào khủng hoảng, khả năng phục hồi rất lớn. Với tất cả những chính sách đã được công bố, nếu được thực hiện nghiêm túc, tình hình có thể được cải thiện rõ ràng hơn vào nửa cuối năm 2013. Phục hồi đà tăng trưởng, tạo đột phá về tái cấu trúc, đặc biệt là khu vực tài chính ngân hàng và doanh nghiệp nhà nước, là những vấn đề lớn cần ưu tiên xem xét xử lý. Trên cơ sở đó  khôi phục thị trường bất động sản và niềm tin nhà đầu tư, tiến tới tăng trưởng mạnh hơn.

Với nợ Chính phủ, mặc dù mấy năm gần đây tăng nhanh, hiện chiếm khoảng 58-60% GDP, nhưng chưa phải là tỷ lệ đáng lo ngại. Hơn nữa, Chính phủ và Quốc hội đã có nhiều nghị quyết cắt giảm thâm hụt ngân sách về dưới 5% GDP (năm 2012 là 4,7%). Vì vậy, tỷ lệ nợ Chính phủ trên GDP có xu hướng giảm dần và dự kiến sẽ đạt 50% GDP vào năm 2020.

Việt Nam nói riêng và khu vực châu Á nói chung hiện nay chưa có dấu hiệu vỡ bong bóng bất động sản mà chủ yếu do đóng băng tín dụng, cầu yếu, giá giảm cùng với đà sụt giảm của nền kinh tế. Tuy nhiên, do đà tăng trưởng kinh tế châu Á vẫn còn khá lớn, khi kinh tế phục hồi mạnh hơn, thị trường bất động sản sẽ được khôi phục.

Thị trường bất động sản nước ta tăng nóng liên tục nhiều năm làm kinh tế tăng trưởng khá nóng và bùng nổ xây dựng hạ tầng kỹ thuật. Tình trạng này khó có thể kết thúc trong vòng vài năm tới, vì về cơ bản Việt Nam chưa có được một nền tảng hạ tầng kỹ thuật cho một quốc gia công nghiệp.

Việc lạm phát cao 2 con số (phi mã) trong những năm gần đây do nới lỏng tiền tệ quá mức. Tuy nhiên, tình trạng lạm phát cao đã được khắc phục khá cơ bản, nguy cơ lạm phát vẫn còn nhưng khả năng kiểm soát đã tốt hơn trước rất nhiều, đặc biệt là chiến lược tăng trưởng cân bằng của Chính phủ về cơ bản được thực hiện đồng bộ và nhất quán hơn.

Riêng với các cú sốc từ bên ngoài, như cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu, là một đòn mạnh mẽ giáng vào một nền kinh tế vốn dễ tổn thương (vì tăng trưởng dựa chủ yếu vào xuất nhập khẩu và đầu tư nước ngoài) lại đang vật vã với những căn bệnh của một nền kinh tế chuyển đổi.

Đây có thể coi là một trong những nguyên nhân trực tiếp cộng hưởng đẩy kinh tế Việt Nam vào giai đoạn tăng trưởng thấp. Đây cũng là cơ hội thuận lợi để Việt Nam có thể quyết liệt hơn trong việc tái cơ cấu nền kinh tế đang tiềm ẩn nhiều rủi ro đang bộc lộ toàn diện (kinh tế, quản trị, chính sách và chính trị - xã hội).

Gấp rút khai thông dòng vốn

Những chương trình gần đây của Chính phủ Việt Nam có thể tạo ra sự thay đổi: Thứ nhất, chương trình tái cơ cấu hệ thống ngân hàng. Đây là chương trình then chốt, đã được tiến hành từ nửa cuối năm 2011 và về cơ bản thanh khoản hệ thống ngân hàng không còn là nguy cơ lớn.

Về tái cơ cấu tài chính, chủ yếu là xử lý nợ xấu và phục hồi khả năng sinh lời, làm tắc nghẽn dòng tiền đi từ ngân hàng đến nền kinh tế. Cho đến nay NHNN đã chỉ đạo các NHTM tái cơ cấu được một phần nợ xấu bằng cách giãn nợ, khoanh nợ bằng sử dụng dự phòng rủi ro.

Phần còn lại sẽ phải xử lý bằng nhiều cách, trong đó thành lập công ty mua bán nợ (AMC) hoạt động dưới sự quản lý và giám sát trực tiếp của NHNN. 

Có thể thấy, lợi thế chủ yếu của Việt Nam là nước có nhiều tài nguyên thiên nhiên như khoáng sản, rừng, nông nghiệp và kinh tế biển, lao động trẻ, rẻ và có kỹ năng nhất định, nhưng thiếu kỷ luật và tính chuyên nghiệp. Lợi thế nữa là có nền chính trị ổn định, cho phép thu hút đầu tư nước ngoài và đa phương hóa lợi ích kinh tế - chính trị tổng hợp. Trong bối cảnh quốc tế và khu vực hiện nay, lợi thế này có vị trí quyết định.

Việc tái cấu trúc tổ chức và hoạt động của NHTM là cấu phần mang tính hiện đại hóa hệ thống ngân hàng theo chuẩn mực quốc tế, bao gồm: quản trị doanh nghiệp, quản trị rủi ro, giám sát an toàn, chuẩn mực kế toán và báo cáo tài chính; chuẩn mực thông tin và hạ tầng kỹ thuật; chuẩn mực dịch vụ và sản phẩm…

Cấu phần này có thể kéo dài vài ba năm với rất nhiều quy định mới mà tất cả các NHTM phải tuân thủ để đảm bảo không tái diễn nợ xấu và mất thanh khoản. Do vậy, hiện NHNN đang gấp rút chuẩn bị hàng loạt quy định và chuẩn mực để ban hành thực hiện từ năm 2013.

Việc ổn định kinh tế vĩ mô và trên cơ sở phục hồi đà tăng trưởng là vấn đề có tính nền tảng. Song phục hồi đà tăng trưởng về nguyên tắc phải làm giảm lãi suất, trong khi để phòng lạm phát tăng cần duy trì lãi suất đủ cao để khống chế cầu. Trên thực tế cầu tiêu dùng và đầu tư hiện đang rất thấp, doanh số bán lẻ tăng rất chậm, ngay cả khi hạ lãi suất thêm trong ngắn hạn cũng khó có khả năng kích thích tăng tổng cầu.

Lý do chủ yếu là tín dụng không tăng, trong khi nhiều ngân hàng lớn thừa vốn, một số ngân hàng nhỏ lại gặp khó khăn về thanh khoản. Do thị trường liên ngân hàng bị tê liệt nên các ngân hàng yếu thường phá rào lãi suất trần để có thể huy động thêm vốn từ thị trường tiền gửi dân cư.

Lý do nữa trong khó  khăn thanh khoản chủ yếu là cho vay không thu hồi được vốn, nghĩa là nợ xấu quá lớn và đang cản trợ tăng trưởng tín dụng và khả năng tiếp cận vốn ngân hàng của doanh nghiệp. Vì vậy, phục hồi đà tăng trưởng ngoài việc giảm lãi suất cần tính đến khả năng xử lý nợ xấu đang cản trở dòng chảy tín dụng ngân hàng vào nền kinh tế.

Tuy nhiên, chỉ xử lý nợ xấu đơn thuần trong ngắn hạn không thể làm tăng tín dụng, đặc biệt là tín dụng cho những doanh nghiệp có nợ xấu hoặc có lịch sử tín dụng với tín nhiệm thấp. Nên chăng Chính phủ cần có cơ chế bảo lãnh để doanh nghiệp loại này có thể tiếp cận vốn từ ngân hàng trong trường hợp hoạt động sản xuất, kinh doanh và đầu tư có hiệu quả.

Thị trường bất động sản có thể tăng thanh khoản bắt đầu từ quý III và có dấu hiệu phục hồi rõ ràng hơn vào quý IV. Tuy nhiên, những khoản nợ lớn về bất động sản vẫn chưa xử lý được do thị trường nợ kém phát triển.

Vì vậy thị trường này có thể chỉ phục hồi vững chắc hơn vào năm 2014, hoặc có thể chậm hơn đối với một vài phân khúc thị trường cao cấp. Điều kiện để đạt được dự báo này ngoài các yếu tố vĩ mô cần có thêm các giải pháp như: Tài trợ mua nhà với kỳ hạn dài và lãi suất thấp 8-10%/năm, được các NHTM hưởng ứng và được NHNN hỗ trợ trong trường hợp các NHTM gặp khó khăn về thanh khoản.

Các loại thuế, đặc biệt thuế quyền sử dụng đất và thuế mua bán tài sản (nợ), được xử lý sớm theo hướng giữ nguyên nguyên tắc thị trường những thuế suất thấp. Thủ tục hành chính liên quan đến đất đai, sổ đỏ, thanh lý tài sản cần phải được cải thiện đáng kể.

Tái cơ cấu cấu trúc thị trường theo hướng ưu tiên cung ứng nhà giá rẻ. Cho phép Việt kiều và người nước ngoài được mua nhà và tài sản nợ, được sở hữu những tài sản lớn.

Mai Thảo (ghi)

TS. LÊ XUÂN NGHĨA

Các tin, bài viết khác

Đọc nhiều nhất

Khó càng khó khi “thuế chồng thuế”

Khó càng khó khi “thuế chồng thuế”

(ĐTTCO) - Người dân nói chung và giới kinh doanh BĐS nói riêng khá quan tâm đến một số đề xuất của Bộ Tài chính với Chính phủ về định hướng điều chỉnh 5 chính sách thuế, trong đó có Luật Thuế giá trị gia tăng (VAT), bởi liên quan đến các hoạt động đầu tư, kinh doanh BĐS.