Quy hoạch phát triển TPHCM:

Tái cấu trúc không gian đô thị

(ĐTTCO) - Trong suốt hơn một thập niên qua, TPHCM đã nỗ lực hoàn thiện quy hoạch, ưu tiên xây dựng hạ tầng và thu hút đầu tư về hướng Nam, theo định hướng phát triển TP tiến ra biển Đông theo hướng Nam. Tuy nhiên, trước tác động của biến đổi khí hậu và nước biển dâng, nhiều chuyên gia cho rằng nên chuyển ưu tiên phát triển sang hướng Đông.

Tầm nhìn cho tương lai

Cho đến nay, đồ án quy hoạch chung xây dựng TPHCM và điều chỉnh quy hoạch chung đã được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt lần lượt vào các năm 1993, 1998 và 2010. Đến năm 2025 TPHCM sẽ phát triển theo mô hình tập trung - đa cực, đa tâm với trung tâm tổng hợp tại khu vực nội thành cũ và các trung tâm cấp TP tại 4 hướng, với 2 hướng chính Đông và Nam, 2 hướng phụ Tây - Bắc và Tây, Tây - Nam.

Biến đổi khí hậu là vấn đề cấp thiết phải quan tâm ưu tiên hàng đầu trong công tác quy hoạch và phát triển đô thị, nhằm thích ứng với vấn nạn khó lường này. Việt Nam là một trong những nước bị ảnh hưởng nặng nề nhất từ biến đổi khí hậu, trong đó TPHCM là minh chứng rõ nét qua rất nhiều diễn biến khí hậu - môi trường thời gian qua. Với tình hình đô thị hóa nhanh như hiện nay, đòi hỏi cần phải có chiến lược đúng đắn để phát triển đô thị bền vững.

Ông Trần Chí Dũng, Giám đốc Sở Quy hoạch và Kiến trúc TPHCM

Phía Nam TPHCM gồm quận 7, huyện Nhà Bè, Cần Giờ và một phần huyện Bình Chánh. Có thể thấy, thông qua các đồ án quy hoạch và chính sách liên quan, giấc mơ phát triển TPHCM về hướng Nam tiến ra biển Đông đang dần hiện thực hóa. Bởi những năm 1990, với sự hợp tác của Tâp đoàn CT&D (Đài Loan), chính quyền đã biến một khu vực rộng lớn hàng ngàn héc ta bỏ hoang nhiễm phèn trở thành Nhà máy nhiệt điện Phú Mỹ, KCX Tân Thuận, KCN Mỹ Phước 1 và 2, Khu đô thị Phú Mỹ Hưng, KCN Hiệp Phước, KCN Long Hậu...

Như vậy, phát triển về hướng Nam có nhiều lợi thế về hạ tầng. Thế nhưng, theo các chuyên gia về quy hoạch đô thị, thực tiễn triển khai đang bộc lộ nhiều bất cập vốn đã được cảnh báo từ hàng trăm năm trước. Năm 1862, lần đầu tiên người Pháp đưa quy hoạch kiểu phương Tây vào Việt Nam, trước hết là TP Sài Gòn. Khi đó, nhà quy hoạch Coffuyn trong đề án của mình đã đề nghị không được phát triển về phía Nam TP, vì đây là vùng trũng nhất. Nó như một túi chứa nước, mỗi khi nước triều dâng cao, mưa lớn nước đổ dồn về đây, cứu TP không bị ngập. Nhờ túi chứa nước này, hơn 200 năm qua TP không bị ngập nước, hiếm hoi có những trận ngập kéo dài từ 30 phút đến 1 giờ.

TS. Nguyễn Minh Hòa, Phó chủ tịch Hội Quy hoạch - Phát triển đô thị TPHCM, cho rằng phía Nam TP là khu vực thấp thấp, cửa thoát nước ra biển Đông. Thế nhưng việc phát triển quá nhanh, thiếu thận trọng khi nơi đây trở thành khu vực phát triển năng động, người dân kéo về đây rất đông, làm gia tăng dân số, mật độ xây dựng rất cao, đã để lại di hại rất nghiêm trọng, đồng thời góp phần làm cho TP ngập nước trầm trọng hơn. Theo TS. Hòa, phần lớn diện tích phía Nam TP có cao độ bằng 0 (bằng mực nước biển), mỗi khi mưa lớn hoặc nước biển dâng cao đều khiến khu vực này ngập nặng. Cụ thể, từ năm 2010 đến nay, do biến đổi khí hậu, các cơn mưa kéo dài với vũ lượng trên 1.000mm xuất hiện nhiều hơn trên địa bàn TPHCM; mực triều cường liên tục tăng cao từ 1,45m năm 2010 lên 1,50m năm 2013 và 1,68m năm 2015, đã gây ngập nặng tại quận 7, huyện Nhà Bè, Cần Giờ và Bình Chánh.

Chuyên gia về quy hoạch đô thị đến từ Trường đại học Brandenburg - GS. KTS Volker Martin, góp ý vùng Nam Sài Gòn là vùng dễ tổn thương nhất của TP, không nên phát triển đô thị ồ ạt, san lấp sông rạch làm tắc nghẽn dòng chảy thoát nước. Mối nguy hiểm trong tương lai cho Phú Mỹ Hưng không phải là tiếng ồn mà là khả năng dễ bị tổn thương cao. Một sự thay đổi lớn sẽ ảnh hưởng đến những vùng đất thấp, bị ngập bởi nước biển dâng. Đây là một thách thức lớn cho sự an toàn của Phú Mỹ Hưng. Những khu vực thấp lân cận ở phía Nam với cao độ nền gần như bằng 0 sẽ bị tràn ngập nước, trở thành thành đầm lầy.

Thế mạnh hướng Đông

Trong gần 10 năm trở lại đây, chính quyền TP và các quận, huyện đã tích cực thực hiện nhiều giải pháp để thu hút vốn đầu tư phát triển đô thị tại hướng Đông. Trong đó, nổi bật nhất là xây dựng các công trình giao thông: Đại lộ Đông Tây - Võ Văn Kiệt - Mai Chí Thọ kết nối trung tâm TP với đô thị mới Thủ Thiêm để kết nối hướng đông ra Xa lộ Hà Nội; đường Vành đai phía Đông kết nối đường Nguyễn Văn Linh qua quận 2 và 9 với cầu Phú Mỹ đấu nối với Khu công nghệ cao, tiến tới khép kín đường Vành đai 2. Dự án đường Vành đai 3 cũng đang khẩn trương được triển khai để kết nối phía Tây, Tây Nam với đô thị Nhơn Trạch, Long Thành và Bình Dương. Các trục đường lớn khác sẽ sớm được hoàn thành như Xa lộ Hà Nội, Phạm Văn Đồng...

Tăng trưởng kinh tế và đô thị hóa nhanh chóng với  xu hướng tập trung hóa đã khiến TPHCM phải đối mặt với nhiều thách thức về quản lý đô thị. Để phát triển một cách có hiệu quả và giảm thiểu các rủi ro, TPHCM cần có sự liên kết phát triển trong vùng. Điều này xuất phát từ việc vùng kinh tế trọng điểm phía Nam có tầm quan trọng đặc biệt trong phát triển kinh tế - xã hội, giao thương quốc tế và đảm bảo an ninh - quốc phòng.

Ông Trịnh Đình Dũng,Bộ trưởng Bộ Xây dựng

Bên cạnh các tuyến đường bộ trọng yếu là tuyến metro số 1 (Bến Thành - Suối Tiên) dự kiến hoàn thành vào năm 2018. Riêng hệ thống giao thông hướng ngoại vi TP như đường cao tốc TPHCM - Long Thành - Dầu Giây dài 55km đã hoàn tất và đang trong quá trình sẽ phát triển tiếp đường cao tốc Dầu Giây - Phan Thiết, Sân bay quốc tế Long Thành. Chính sự phát triển nhanh về hạ tầng, nên số lượng các dự án bất động sản ở đây tăng rất nhanh, xoay quanh phạm vi ảnh hưởng của khu đô thị mới Thủ Thiêm, khu công nghệ cao, khu đại học quốc gia. Theo số liệu thống kê của Sở Xây dựng TPHCM, trong 1.219 dự án nhà ở, quận 2 và quận 9 dẫn đầu về số lượng và quy mô dự án.

Từ thực tế trên, nhiều chuyên gia cho rằng trong thời gian tới cần quan tâm phát triển hướng Đông, xem đây là hướng phát triển chủ đạo. Bởi hướng Đông có rất nhiều tiềm năng phát triển nhờ quy mô đất đai lớn, địa hình cao ráo, nền đất cứng và độ dốc thoai thoải thuận lợi để hình thành và phát triển mạnh các khu đô thị lớn. Tuy nhiên, để khu Đông trở thành khu vực phát triển chủ đạo theo hướng hiện đại, đa chức năng và đóng vai trò trung tâm dịch vụ cho TPHCM và vùng kinh tế trọng điểm phía Nam, thời gian tới cần thiết điều chỉnh lại quy hoạch phân khu, không giới hạn địa giới hành chính; thu hút nhiều nguồn lực đầu tư cho các dự án giao thông kết nối; xây dựng kế hoạch phát triển đô thị có sự phối hợp đa ngành; tăng cường thu hút đầu tư vào các dự án thương mại, dịch vụ cùng với các dự án phát triển đô thị quy mô lớn.

Tái cấu trúc không gian đô thị ảnh 1

Cửa ngõ hướng Đông TPHCM với cơ sở hạ tầng đã và đang triển khai xây dựng trên quy mô lớn.

Ảnh: LONG THANH

Tái cấu trúc không gian

Theo quy hoạch đến năm 2030 và tầm nhìn đến 2050, TPHCM có tổng diện tích khoảng 30.000km2, bán kính ảnh hưởng 150-200km. Phạm vi lập quy hoạch bao gồm toàn bộ ranh giới hành chính TPHCM và 7 tỉnh xung quanh gồm Bình Dương, Bình Phước, Tây Ninh, Long An, Đồng Nai, Bà Rịa - Vũng Tàu, Tiền Giang. Vùng đô thị này đến năm 2050 có dân số khoảng 28-30 triệu người, dân số đô thị 25-27 triệu người, tỷ lệ đô thị hóa khoảng 90%, trong đó TPHCM là đô thị hạt nhân. Tại các tỉnh sẽ có các đô thị vệ tinh độc lập, đô thị vệ tinh phụ thuộc hoặc đô thị phụ cận. Do vậy, trong chiến lược phát triển dài hạn cần coi các tỉnh, thành lân cận là đơn vị hợp tác ngang bằng, không nên coi là đơn vị phụ thuộc hay thứ cấp. Lý do những địa phương như Đồng Nai, Bình Dương, Bà Rịa - Vũng Tàu... đang là đối trọng kinh tế của TPHCM, khi những năm qua đã thu hút hiệu quả dòng vốn FDI, phát triển hạ tầng, tốc độ đô thị hóa và tăng trưởng nhanh, cơ sở dịch vụ chất lượng cao, chi phí thuê đất rẻ...

Thực ra, nhận thấy bất lợi từ việc phát triển TPHCM trở thành vùng đô thị, năm 2008 TP quyết định chuyển từ đại đô thị (một trung tâm) thành vùng đô thị đa cực phi tập trung hóa (nhiều trung tâm), trong đó trọng tâm là hình thành 2 TP vệ tinh, gồm đô thị Tây Bắc (xã Tân Thới Nhì, huyện Hóc Môn), Tân Phú Trung, Tân An Hội, Phước Hiệp, Thái Mỹ (huyện Củ Chi) cách trung tâm 35km; TP cảng Hiệp Phước (xã Hiệp Phước và Long Thới (huyện Nhà Bè). Đáng tiếc sau 6 năm, 2 TP vệ tinh này không thể ra đời do giao thông không thuận lợi. Do vậy, phát triển vùng đô thị có nhiều trung tâm có nguy cơ phá sản.

Mới đây, trong đề án Chính quyền đô thị TPHCM, quy hoạch TP sẽ gồm 1 đô thị trung tâm và 4 đô thị vệ Đông - Tây - Nam - Bắc và các khu vực huyện ngoại thành. Đây là sự cố gắng để hình thành nên một vùng đô thị, nhưng đề án chưa được chấp nhận. Trong bối cảnh hiện nay, theo TS. Nguyễn Minh Hòa, TPHCM hoàn toàn có thể tái cấu trúc không gian, quy hoạch các TP trong vùng đô thị với các chức năng chính. Chẳng hạn, vùng Đông - Bắc hiện hữu có thể trở thành TP khoa học, công nghệ, lấy hạt nhân là đô thị đại học quốc gia, khu công nghệ cao. Vùng Tây - Bắc trở thanh TP nông nghiệp công nghệ cao và chế biến nông sản cao cấp. Khu Tây - Nam trở thành TP công nghiệp. Khu Đông - Nam trở thành TP cư trú cao cấp kết hợp du lịch nghỉ dưỡng với rừng sinh Thái Cần Giờ.

Mộc Miên

Các tin, bài viết khác

Đọc nhiều nhất

Cơn địa chấn mang tên “đất công”

Cơn địa chấn mang tên “đất công”

(ĐTTCO) - Việc Cơ quan An ninh điều tra Bộ Công an có văn bản yêu cầu phối hợp điều tra việc mua bán nhà, đất công sản trên địa bàn TP Đà Nẵng từ năm 2006 đến nay, bước đầu hé lộ những thông tin lợi nhuận khủng từ việc xẻ thịt đất công mà lâu nay mọi người vẫn râm ran.