CÂU LẠC BỘ XUẤT KHẨU TỶ USD

Quy mô lớn, giá trị thấp

Tính đến hết tháng 9-2012, lĩnh vực xuất khẩu đã ghi nhận 22 mặt hàng có mặt trong câu lạc bộ xuất khẩu tỷ USD. Tuy nhiên, mức tăng trưởng xuất khẩu chủ yếu vẫn nằm ở khối doanh nghiệp (DN) có vốn đầu tư nước ngoài (FDI) và các mặt hàng xuất khẩu chủ lực, dù cán và vượt mốc 1 tỷ USD nhưng vẫn đối mặt với hàng loạt khó khăn, thách thức.

 Mừng ít lo nhiều

Theo thống kê của Bộ Công Thương, tổng kim ngạch xuất khẩu 9 tháng của cả nước ước đạt 83,78 tỷ USD, bằng 76,5% mục tiêu kế hoạch cả năm, tăng 18,9% so với cùng kỳ 2011. Trong đó, xuất khẩu của khối DN FDI (không kể dầu thô) ước đạt 46 tỷ USD, tăng 37,9%, xuất khẩu của DN trong nước giảm 0,6% so với cùng kỳ. 9 tháng qua đã ghi nhận 22 mặt hàng có kim ngạch xuất khẩu trên 1 tỷ USD, tăng 3 mặt hàng so với cùng kỳ năm trước (sắt thép; sản phẩm chất dẻo; túi xách, va li, mũ, ô dù).

Xuất khẩu 9 tháng năm 2012 đã có những kết quả tích cực, nhiều mặt hàng gia nhập câu lạc bộ tỷ USD. Tuy nhiên, đóng góp vào sự tăng trưởng xuất khẩu đa phần từ DN FDI, DN trong nước không chiếm tỷ lệ lớn, thậm chí giảm sút nhiều. Điều này cho thấy DN trong nước vẫn chưa được hỗ trợ, tháo gỡ khó khăn đúng mức để vượt qua những hạn chế về vốn, công nghệ, thị trường.

Ông Trần Tuấn Anh, Thứ trưởng Bộ Công Thương

Trong số đó, dệt may vẫn là ngành đứng đầu với kim ngạch hơn 11,25 tỷ USD. Đứng thứ hai là mặt hàng điện thoại các loại và linh kiện đạt khoảng 8,55 tỷ USD. Tiếp theo là dầu thô đạt 6,34 tỷ USD và máy tính, sản phẩm điện tử và linh kiện hơn 5,36 tỷ USD. Trước đó, trong tháng 8 lĩnh vực xuất khẩu cũng ghi nhận 2 thành viên mới gia nhập câu lạc bộ tỷ USD là nhóm hàng sắn (khoai mì) và các sản phẩm từ sắn; nhóm hàng máy ảnh, máy quay phim và linh kiện lần đầu tiên đạt kim ngạch xuất khẩu đạt trên 1 tỷ USD.

Đến giữa tháng 9, câu lạc bộ tỷ USD đón nhận thêm 7 mặt hàng nông lâm thủy sản cán mốc này. Trong điều kiện kinh tế khó khăn nhưng câu lạc bộ xuất khẩu 1 tỷ USD chỉ trong một thời gian ngắn đã có thêm nhiều mặt hàng gia nhập, cho thấy các DN đã nỗ lực rất lớn trong việc đưa hàng ra thị trường thế giới.

Tuy nhiên, ông Nguyễn Tiến Vỵ, Vụ trưởng Vụ Kế hoạch (Bộ Công Thương), thừa nhận một số mặt hàng chủ lực như dệt may, da giày, đồ gỗ... tuy quy mô xuất khẩu lớn nhưng tốc độ tăng trưởng đạt thấp hơn so với mức tăng trưởng chung cả nước, đã thể hiện sự khó khăn trong tìm kiếm thị trường xuất khẩu, đặc biệt rơi vào DN nhỏ và vừa.

Trong khi đó, khối DN FDI luôn duy trì vị trí dẫn đầu trong việc tạo giá trị xuất khẩu, tỷ trọng xuất khẩu trong tổng kim ngạch xuất khẩu vẫn tiếp tục tăng. Đã xuất hiện thêm mặt hàng mới của khối có quy mô và tốc độ tăng trưởng cao là điện thoại các loại và linh kiện, máy ảnh, máy quay phim đã đóng góp hơn 5,4 tỷ USD vào mức tăng kim ngạch xuất khẩu.

 Những thách thức

Luôn là ngành dẫn đầu trong câu lạc bộ tỷ USD, tính đến hết tháng 9, kim ngạch xuất khẩu dệt may đã có sự bứt phá đáng kể, với mức tăng gần 7% so với cùng kỳ. Theo dự báo, trong năm 2012, dệt may sẽ sớm cán đích 15 tỷ USD. Hiện Hoa Kỳ đang là thị trường xuất khẩu lớn nhất của ngành và kim ngạch đang ngày càng tăng cao. Thị trường Nhật Bản cũng đang có nhu cầu nhập khẩu hàng dệt may từ Việt Nam rất lớn, có thể vượt qua EU trở thành thị trường nhập khẩu lớn thứ 2 đối với mặt hàng này.

Bên cạnh đó, các thị trường như Argentina, Australia, Chile, Panama, Angola… cũng ngày càng ưa chuộng hàng Việt Nam. Tuy nhiên, một số thị trường truyền thống lại đang có xu hướng hạn chế nhập khẩu. Cụ thể, trong tháng 9, kim ngạch xuất khẩu vào thị trường Hàn Quốc chỉ tăng 20%, trong khi tại thị trường EU giảm 7% so với cùng kỳ.

Quy mô lớn, giá trị thấp ảnh 1

Ngành dệt may phấn đấu đạt 15 tỷ USD
xuất khẩu năm 2012. Ảnh: CAO THĂNG

Giám đốc một DN dệt may ở TPHCM cho biết những tháng qua đơn hàng sản xuất, xuất khẩu sang thị trường EU của DN này giảm khoảng 25%, nên thường xuyên bị động về kế hoạch sản xuất. Hiện đã hết quý III nhưng DN vẫn chưa có nhiều đơn hàng cho quý IV. Nếu kế hoạch sản xuất không đạt được sẽ ảnh hưởng không nhỏ đến 1.000 lao động của công ty.

Hơn nữa, dù có nhiều giải pháp tháo gỡ khó khăn nhưng DN vẫn khó tiếp cận vốn, tranh chấp mua bán bông giữa Việt Nam và Hoa Kỳ thuộc Hiệp hội Bông quốc tế vẫn chưa kết thúc, nên các DN Việt Nam vẫn nằm trong danh sách bị hạn chế mua bông, đã dẫn đến thiếu nguyên liệu sản xuất, chi phí đầu vào tăng cao làm giảm sức cạnh tranh, gây nhiều trở ngại trong việc tìm kiếm thị trường cho dệt may.

Ngoài ra, việc bãi bỏ ân hạn thuế 275 ngày cũng đang khiến DN ngành dệt may lo lắng do phải đối mặt với vấn đề tăng giá thành sản phẩm từ 8% (nếu bảo lãnh ngân hàng) đến 16% (nếu vay tiền nộp thuế nhập khẩu).

Về các mặt hàng nông sản, trong 9 tháng, lượng gạo xuất khẩu ước đạt 6,2 triệu tấn với giá trị 2,78 tỷ USD; cà phê xuất khẩu ước đạt 1,36 triệu tấn với kim ngạch 2,85 tỷ USD; xuất khẩu cao su đạt 700.000 tấn, thu về 2,05 tỷ USD và điều ước đạt 160.000 tấn với kim ngạch 1,08 tỷ USD. Đáng chú ý, đến hết tháng 9, giá trị xuất khẩu khoai mì cũng đạt mức 1,05 tỷ USD, tăng gần 100 triệu USD so với năm 2011.

Trong những năm gần đây, tốc độ tăng trưởng bình quân của kim ngạch xuất khẩu nông sản luôn đạt khoảng 22%, nhiều mặt hàng nông sản có vị trí cao trên thế giới. Tuy nhiên, do sức cạnh tranh yếu, dù xuất khẩu đứng nhất nhì thế giới nhưng nông sản Việt Nam vẫn chưa thể đóng vai trò quyết định giá xuất khẩu trên toàn cầu. Thí dụ, mặt hàng gạo Việt Nam đang đứng thứ hai thế giới, nhưng vẫn thường xuyên bị ép giá. Cụ thể sản lượng xuất khẩu gạo 9 tháng tăng 4,5% so với cùng kỳ, nhưng lại giảm 6,1% về giá trị.

Các mặt hàng như cà phê, điều cũng chịu sự biến động của giá thế giới dù đều có thứ hạng cao. Với ngành cao su, 2011 là một năm thành công lớn. Tuy nhiên, sau một thời gian dài giá cao su tăng cao, đến quý IV năm ngoái, giá cao su đã giảm 40%. Bộ Nông nghiệp - Phát triển nông thôn dự báo năm nay xuất khẩu cao su sẽ tăng về lượng nhưng kim ngạch xuất khẩu chỉ đạt khoảng 2,1 tỷ USD, giảm 1 tỷ USD so với năm ngoái. Theo báo cáo mới nhất, lũy kế xuất khẩu 9 tháng đạt 700.000 tấn cao su, thu về 2,05 tỷ USD, tăng 32,6% về lượng nhưng giảm 10,1% về giá trị.

Là một mặt hàng quan trọng nằm trong câu lạc bộ tỷ USD, trong 9 tháng, tổng kim ngạch xuất khẩu thủy sản đã đạt 4,5 tỷ USD, tăng 3,5% so với cùng kỳ. Từ nay đến cuối năm, các nhà nhập khẩu đã lên kế hoạch nhập các mặt hàng cá tra và tôm để tiêu thụ mùa Giáng sinh và năm mới 2013. Mặc dù có nhiều tín hiệu khả quan song ngành thủy sản lại đang gặp phải nhiều thách như rào cản thuế ở thị trường EU, quy định sử dụng hóa chất Ethoxyquin ở Nhật Bản, quy định buộc các DN đăng ký lại nếu muốn xuất khẩu sang thị trường Hoa Kỳ theo Luật Hiện đại hóa an toàn vệ sinh thực phẩm của Cục Quản lý thực phẩm và dược phẩm Hoa Kỳ ban hành.

 Cần chiến lược dài hơi

Trước những khó khăn đang vây bủa, các DN xuất khẩu đã liên tục phản ánh, kiến nghị các biện pháp hỗ trợ cụ thể để khai thông thị trường. Tại cuộc họp giao ban 9 tháng diễn ra hồi đầu tuần, ông Lê Dương Quang, Thứ trưởng Bộ Công Thương đã ghi nhận ý kiến của DN để kiến nghị lên Chính phủ, đồng thời yêu cầu các cục, vụ trực thuộc phối hợp ngay với các bộ, ngành liên quan để tìm cách mở cầu nối cho DN với các thị trường, phát triển các hoạt động xúc tiến thương mại, giúp DN có cơ hội quảng bá thương hiệu hàng Việt Nam ra thị trường thế giới.

Kinh tế thế giới 2012 suy giảm dẫn đến nhiều mặt hàng xuất khẩu cũng giảm giá. Đây là khó khăn đối với DN xuất khẩu. Muốn xuất khẩu bền vững, DN cần hợp tác với nông dân để phát triển nguồn nguyên liệu theo hướng đảm bảo chất lượng để tránh mất uy tín trên thương trường quốc tế. Ngoài ra, DN cũng cần được hỗ trợ từ các chính sách kinh tế vĩ mô để giải quyết khó khăn trong sản xuất, xuất khẩu.

TS. Võ Trí Thành, Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu quản lý Kinh tế Trung ương

Ngoài ra, theo các DN, nhu cầu nhập khẩu hàng hóa những tháng cuối năm đang tăng cao, nhưng một số ngành hàng xuất khẩu như thủy sản không có vốn sản xuất, đã để đơn hàng chảy vào DN đến từ nước khác.

Trước mắt, các DN đang mong được tiếp cận nguồn vốn lãi suất thấp để tiếp tục sản xuất nắm bắt cơ hội. Về lâu dài, DN cần được hỗ trợ các giải pháp để đẩy mạnh xuất khẩu các sản phẩm chủ lực thông qua các báo cáo nghiên cứu thị trường và dự báo nhu cầu tiêu thụ để chủ động cân đối cung cầu.

Theo các chuyên gia kinh tế, nông nghiệp Việt Nam luôn được đánh giá cao trong lĩnh vực sản xuất với ưu thế về hàm lượng đất đai lớn, nhưng chưa bao giờ thuộc nhóm tiềm năng về áp dụng kỹ thuật, công nghệ cao.

Chính vì vậy, dù xuất khẩu nông sản nước ta đứng vị trí cao trên thế giới nhưng chưa đạt hiệu quả ở mức tốt nhất, thường lép vế ở các thị trường lớn. Do đó, muốn xuất khẩu bền vững, các DN cần xây dựng chiến lược phát triển dài hơi, vận dụng khoa học, kỹ thuật để cải tiến chất lượng.

DN cũng cần chung tay loại bỏ tình trạng sản xuất, kinh doanh manh mún, mạnh ai nấy làm. Theo đó, đẩy mạnh liên kết với các đơn vị cùng ngành, với người nông dân tạo thành một chuỗi cung ứng khép kín, sản phẩm làm ra mới đảm bảo được yêu cầu về chất lượng của các thị trường khó tính. Và khi các DN nắm bắt sản lượng cung cầu để cân đối sản xuất và các mặt hàng xuất khẩu mới mong có cơ hội tác động đến giá hàng hóa xuất khẩu trên thế giới.

Yên Lam

Các tin, bài viết khác

Đọc nhiều nhất

Đường liên cảng Cái Mép - Thị Vải thi công chậm tiến độ và mới được kết nối tới chân công trình Cảng CMH. Ảnh: Minh Tuấn

Vừa thanh tra toàn diện, vừa thu hồi dự án?

(ĐTTCO) - Sau khi ĐTTC có bài phản ánh “Dự án Cảng Tổng hợp-Container Cái Mép Hạ: Nhiều dấu hiệu khuất tất”, ngày 8-12-2017, phóng viên ĐTTC đã liên hệ lãnh đạo tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu để làm rõ những khiếu nại của chủ đầu tư về việc tỉnh thu hồi dự án trái pháp luật và những bất cập, khó khăn, vướng mắc trong suốt quá trình thực hiện dự án.