Phải xử lý cấp bách nợ xấu

Việc tìm ra hướng giải quyết nợ xấu đến nay vẫn còn nhiều tranh luận, trong khi nợ xấu trong hệ thống ngân hàng thương mại (NHTM) vẫn gia tăng từng ngày. Theo Ngân hàng Nhà nước (NHNN), mỗi tháng nợ xấu tăng bình quân 8,6%. Làm thế nào giải quyết "khối u" nợ xấu ngày càng lớn để tránh tình trạng tắc nghẽn thị trường tiền tệ là vấn đề cấp bách hiện nay.

 Minh bạch nợ xấu và nguyên nhân gây ra

Phải xử lý cấp bách nợ xấu ảnh 1

Trước đây NHNN công bố nợ xấu khoảng 4% và con số mới nhất khoảng 10%, trong khi các tổ chức tín dụng (TCTD) nước ngoài ước tính nợ xấu hơn 13%, Ủy ban Giám sát tài chính quốc gia dự đoán 8-9%...

Điều này cho thấy sự bất cập về sự khác biệt số liệu cũng như tình trạng thiếu minh bạch về thông tin nợ xấu, khiến dư luận hoài nghi: 10% liệu đã phải là tỷ lệ nợ xấu cuối cùng trong hệ thống NHTM?

Vì vậy, hiện nay khi vẫn còn đang có nhiều tranh luận về việc có nên hay không thành lập công ty mua bán nợ xấu ngân hàng, thì điều cần làm trước là minh bạch số liệu và phân loại lại nợ xấu.

Theo đó, NHTM phân loại nhóm nợ (theo Quyết định 493 của NHNN), còn NHNN tiến hành thanh tra, giám sát các NHTM yếu kém để phân loại tính chất của nợ xấu theo 2 dạng: Thứ nhất, nợ xấu do công tác thẩm định tín dụng của ngân hàng không tốt, dẫn đến cho vay những khoản dưới chuẩn. Với dạng này ngân hàng chính là nguyên nhân gây ra nợ xấu.

Thứ hai, khi cả hệ thống mang nợ xấu không phải lỗi của riêng ngân hàng mà do chu kỳ kinh tế, điều tiết thị trường, điều hành kinh tế vĩ mô và chính sách tiền tệ có nhiều bất cập.

Việc phân loại tính chất nợ xấu sẽ giúp NHNN nếu khi thành lập công ty mua bán nợ có thể ưu tiên xử lý những khoản nợ do yếu tố khách quan. Với những khoản nợ do NHTM gây ra sẽ phải tự xử lý bằng năng lực tài chính của mình.

Bên cạnh minh bạch hóa và phân loại tính chất nợ xấu, NHNN cần gấp rút sửa đổi Quyết định 493 về phân loại nợ vay, đồng thời có chế tài mạnh tay với các NHTM về việc trích lập dự phòng rủi ro để xử lý nợ xấu.

Theo quy định, mỗi khoản cho vay các NHTM phải thực hiện trích lập dự phòng rủi ro, nhưng thực tế tại mỗi NHTM mức trích lập này khác nhau, thường thấp hơn mức nợ xấu, thậm chí khai báo nợ xấu không chính xác. Điều này xảy ra là do quy trình giám sát của NHNN chưa chặt chẽ.

Hiện nay, NHNN đang khuyến khích các NHTM cơ cấu lại nợ với điều kiện sổ sách, báo cáo tài chính phải minh bạch và chứng tỏ được khả năng trả nợ. Giải pháp này cũng giúp các NHTM hạn chế được nguy cơ nợ xấu gia tăng trong thời gian tới.

Tuy nhiên, có những khoản nợ xấu rất lớn đã ăn vào vốn tự có của NHTM nên việc các NHTM tự xử lý nợ xấu chỉ mang tính chất cục bộ. Vì thế chỉ NHTM có quy mô nợ xấu nhỏ và thấp mới có thể tự giải quyết được. Với các NHTM có mức nợ xấu cao, thậm chí công ty mua bán nợ xấu của chính NHTM cũng không xử lý được, phải cần tới công ty mua bán nợ của NHNN tham gia.

Bởi nếu để các NHTM tự xử lý họ sẽ kéo dài thời gian, hạn chế cho vay và neo mức lãi suất cho vay cao nhằm bù đắp chi phí những khoản vay đang bị rủi ro nợ xấu. Song càng kéo dài thời gian xử lý, các NHTM sẽ tìm cách che dấu các khoản nợ xấu trên sổ sách, khiến chất lượng tín dụng bị méo mó.

Phải thành lập công ty mua bán nợ quốc gia

Nợ xấu đang cản trở bước phát triển của nền kinh tế. Vì thế việc xử lý nợ xấu phải thực hiện một cách đồng bộ, không chỉ các NHTM, NHNN, các cơ quan liên quan, mà bản thân doanh nghiệp vay vốn đang chịu nợ xấu cũng phải nỗ lực tìm phương án xử lý nợ xấu một cách hiệu quả nhất. Nếu không đẩy nhanh tiến độ xử lý nợ xấu, cái giá phải trả cho nền kinh tế nói chung và doanh nghiệp, NHTM nói riêng sẽ rất lớn trong thời gian dài.

TS. LÊ XUÂN NGHĨA

Thực tế sự tham gia của các NHTM khác vào việc mua nợ những NHTM có nợ xấu cao không dễ dàng, bởi các công ty mua bán nợ xấu thuộc NHTM không có cơ chế để giải quyết nợ xấu cho NHTM khác.

Nếu có xảy ra chỉ là do các NHTM “bắt tay” nhau giải quyết nợ xấu tạm thời thông qua một số nghiệp vụ repo tài sản… Muốn thông được “cục” nợ xấu, đòi hỏi phải có một công ty mua bán nợ mang tầm cỡ quốc gia.

Theo đó, công ty mua bán nợ trực thuộc NHNN không chỉ trực tiếp tham gia mua bán nợ của các NHTM mà còn là định chế trung gian giúp kích thích hoạt động mua bán nợ xấu diễn ra trong nền kinh tế. Điều này sẽ giúp tăng thanh khoản, tạo sự sôi động cho thị trường mua bán nợ, giúp tốc độ xử lý nợ xấu nhanh hơn. Tuy nhiên hiện nay có nhiều ý kiến không ủng hộ việc NHNN trực tiếp mua nợ xấu.

Bởi lẽ công ty mua bán nợ xấu không chỉ vốn của ngân sách mà các NHTM, công ty tư nhân, quỹ đầu tư cũng có thể góp vốn, thậm chí có thể huy động vốn từ nhà đầu tư nước ngoài tham gia. Và nếu khối tư nhân tham gia vốn quá nhiều vào công ty mua bán nợ xấu, họ sẽ đặt lợi ích, lợi nhuận lên trên việc giải quyết dứt điểm nợ xấu của các NHTM. Vì vậy, công ty nợ xấu phải hoạt động không vì mục tiêu lợi nhuận và có trách nhiệm hoàn vốn cho Chính phủ.

Việc huy động vốn cho công ty mua bán nợ có thể thực hiện bằng cách NHNN là cổ đông chính của công ty, từ đó huy động vốn từ cổ đông và các NHTM lớn, dùng vốn tự có làm tài sản cầm cố phát hành trái phiếu, hoặc Chính phủ bảo lãnh phát hành trái phiếu…

Công ty mua bán nợ có thể xử lý những khoản nợ lớn của các NHTM, với những khoản nợ nhỏ NHTM có thể tự xử lý thông qua công ty mua bán nợ của mình hoặc thông qua Công ty Mua bán nợ của Bộ tài chính (DATC). Nhưng điều quan trọng hơn cả là công ty mua bán nợ cần có quy chuẩn về tài chính minh bạch và phải có cơ quan giám sát của một tổ chức độc lập rất chặt chẽ, tránh sự hoài nghi về việc công ty mua bán nợ thành lập chỉ nằm phục vụ cho một nhóm lợi ích.

Theo đó cần cụ thể, minh bạch công khai việc sử dụng tiền để mua nợ xấu, định giá và bán nợ xấu. Phải có khung pháp lý hoặc luật lệ riêng xây dựng cho công ty mua bán nợ, trong nhiều trường hợp có thể sử dụng biện pháp hành chính để xử lý nợ xấu.

Điều cần thiết là công ty mua bán nợ quốc gia phải có một đội ngũ chuyên gia thuộc nhiều lĩnh vực như tài chính, pháp lý, bất động sản… để có thể tính phương án mua bán nợ xấu một cách hiệu quả nhất.

TS. LÊ XUÂN NGHĨA, Chuyên gia tài chính-ngân hàng

Các tin, bài viết khác

Đọc nhiều nhất

Đầu tư vô bổ, lãng phí nguồn lực

Đầu tư vô bổ, lãng phí nguồn lực

(ĐTTCO) - Vừa qua, UBND TP Hà Nội đã thông tin về việc sẽ xây dựng dự án Nhà hát Hoa Sen sức chứa 2.000 chỗ ngồi bên trong, khu vực xung quanh nhà hát có thể chứa khoảng 25.000 người vào vui chơi hàng ngày.