NĐ 151: Mở cơ chế cho siêu tổng công ty

Kể từ ngày 20-12, Tổng công ty Đầu tư và Kinh doanh vốn nhà nước (SCIC) sẽ chính thức hoạt động theo Nghị định 151 với chức năng, nhiệm vụ có nhiều điểm thay đổi so với trước, nhất là trong bán vốn. Liệu có kỳ vọng gì về sự lột xác của siêu tổng công ty này?

Giá rẻ không dám bán rẻ

Theo thông báo của SCIC, ngày 27-12 tới, Công ty chứng khoán (CTCK) Maritime Bank tổ chức đấu giá 369.345 cổ phiếu (CP), tương đương 30% vốn điều lệ của SCIC tại CTCP Đầu tư xây dựng Ngân hàng. Giá khởi điểm tương đương mệnh giá 10.000 đồng/CP.

Đây cũng là lần thứ 2 SCIC thoái vốn tại CTCP Đầu tư xây dựng Ngân hàng. Trước đó, vào năm 2012, SCIC đã chào bán 369.345 CP tại doanh nghiệp này với giá khởi điểm 10.700 đồng/CP nhưng không thành công.

3 năm qua, SCIC đã thực hiện bán phần vốn nhà nước tại 10 CTCP, thông qua đấu giá trên HNX với tổng giá trị khoảng 160 tỷ đồng, chênh lệch so với mệnh giá gần 80 tỷ đồng và so với giá khởi điểm gần 4 tỷ đồng. Hiện nay có 33 doanh nghiệp có vốn đầu tư của SCIC niêm yết trên HNX với tổng vốn điều lệ gần 8.300 tỷ đồng (chiếm gần 9% về số lượng và 9,5% về giá trị niêm yết), tổng giá trị thị trường đạt xấp xỉ 14.000 tỷ đồng.

Ông Trần Văn Dũng,
Tổng giám đốc HNX

Sau đó, SCIC chuyển sang chào bán theo phương thức thỏa thuận cũng với giá trên. Sự cứng nhắc, thiếu linh hoạt của SCIC trong bán CP đã khiến việc thoái vốn tại doanh nghiệp này thất bại. Trong đợt chào bán công khai tới đây, mức giá khởi điểm đưa ra đã có những điều chỉnh so với trước nhưng khả năng thành công đến đâu vẫn còn bỏ ngỏ.

Ngày 9-12, Sở Giao dịch chứng khoán TPHCM (HOSE) ra thông báo hủy tổ chức bán đấu giá 380.034 CP (giá khởi điểm 15.000 đồng/CP) tại CTCP Du lịch Đồng Tháp do SCIC nắm giữ. Nguyên nhân do không có nhà đầu tư tham gia đăng ký đấu giá, nên theo quy định, phiên đấu giá không đủ điều kiện để tổ chức.

Trước đó, việc hủy đấu giá quyền mua CP của SCIC tại CTCP Xuất nhập khẩu Thủy sản An Giang cũng xảy ra với nguyên nhân tương tự. Những trường hợp thoái vốn thất bại xảy ra với SCIC không phải hiếm, thậm chí diễn ra khá phổ biến trong các năm 2011, 2012.

Danh sách chào bán khá nhiều nhưng tỷ lệ thành công rất ít. Nguyên nhân cơ bản của thực tế này là cơ chế bán phần vốn nắm giữ theo quy định hiện hành đang “bó tay” siêu tổng công ty này. Chính cơ chế thiếu linh hoạt đã khiến 8 năm sau khi ra đời, nhiệm vụ của SCIC vẫn chủ yếu là tiếp nhận chuyển giao phần vốn nhà nước tại các doanh nghiệp (chưa kể việc nhận chuyển giao cũng diễn ra khá chậm chạp do các nguyên nhân khác nhau).

Trong khi đó, chức năng của SCIC không chỉ là bán vốn nhà nước mà còn có nhiệm vụ đầu tư vốn vào các tập đoàn, tổng công ty, công ty mẹ hoạt động trong lĩnh vực, ngành nghề Nhà nước nắm giữ quyền chi phối, cũng như đầu tư và kinh doanh vốn vào ngành, lĩnh vực, dự án đem lại hiệu quả kinh tế.

Mở cơ chế thị trường đặc thù

Việc Chính phủ ban hành Nghị định 151 quy định chức năng, nhiệm vụ và cơ chế hoạt động của SCIC có vai trò quan trọng. Đầu tiên, đó là việc tháo gỡ những quy định vốn đang ngăn cản tổng công ty này trong việc thoái vốn doanh nghiệp chưa niêm yết. Đây không phải là vấn đề mới mà đã từng được SCIC kiến nghị cách đây nhiều năm.

Trong lần trao đổi với ĐTTC cách đây 2 năm, Phó Tổng giám đốc SCIC Lê Song Lai thừa nhận có nhiều khó khăn, bất cập trong việc bán vốn nhà nước tại doanh nghiệp, đặc biệt tại doanh nghiệp thua lỗ. Các vướng mắc về cơ chế chính sách, nhất là các quy định liên quan đến định giá doanh nghiệp có đất đai, phương thức thoái vốn đang là trở ngại lớn.

Việc bán vốn khi thị trường xuống, giá thấp hơn vẫn có thể không lo ngại quy trách nhiệm để thất thoát, với điều kiện phải công khai, minh bạch chất lượng hàng hóa bán ra. Nếu bán cho các nhà đầu tư nhỏ gặp khó khăn có thể tiến hành theo các phương án đấu thầu chọn lọc hoặc bán cho đối tác chiến lược. Điều này sẽ giúp đẩy nhanh tiến độ việc thoái vốn.

Ông Nguyễn Hoàng Hải,
Tổng Thư ký VAFI

Theo quy định tại Nghị định 151, việc bán vốn của SCIC được bổ sung và cụ thể hóa các hình thức như khớp lệnh, đấu giá công khai, chào bán cạnh tranh, bán thỏa thuận, hoán đổi CP. Một số cơ chế đặc thù cũng được áp dụng cho SCIC như có thể bán vốn mà không phải thực hiện theo quy định về chào bán chứng khoán ra công chúng; cho phép hạ giá khởi điểm khi bán đấu giá không thành công; cho phép bán thấp hơn mệnh giá đối với doanh nghiệp thua lỗ nhằm thu hồi tối đa phần vốn nhà nước đã đầu tư...

Để tránh thất thoát vốn và tài sản nhà nước, tạo điều kiện đẩy nhanh tiến độ bán vốn, theo Cục Tài chính doanh nghiệp (Bộ Tài chính), Nghị định quy định rõ cơ chế bán vốn mang tính đặc thù, như SCIC được thực hiện đấu giá bán cả lô cổ phần sau khi hội đồng thành viên phê duyệt để đảm bảo thành công khi cần bán hết vốn tại doanh nghiệp; được áp dụng chính sách khuyến khích đối với các công ty tư vấn, môi giới, chứng khoán gắn với thành tích, hiệu quả trong việc bán vốn.

Theo ông Lại Văn Đạo, Tổng giám đốc SCIC, với việc bổ sung và cụ thể hóa các hình thức bán vốn, làm rõ một số cơ chế bán vốn như trên, chắc chắn lộ trình bán vốn sẽ được đẩy nhanh. Hiện nay doanh nghiệp đại chúng không được phép phát hành CP dưới mệnh giá, nên việc cho phép SCIC cơ chế đặc thù bán thấp hơn mệnh giá sẽ tạo thuận lợi hơn cho SCIC.

Nghị định 151 còn mở ra hình thức bán thỏa thuận được thực hiện trong trường hợp đấu giá không thành công hoặc đấu giá bán chưa hết, với mức giá không thấp hơn giá khởi điểm. Tuy nhiên, điều này chưa hoàn toàn khắc phục được nhược điểm đã từng xảy ra.

Chẳng hạn, khi đấu giá không thành công, bán không hết do giá khởi điểm định giá cao, nhưng sau đó tiếp tục bán giá đó theo hình thức thỏa thuận có thể lại gây khó khăn việc thoái vốn, bởi giá vào từng thời điểm thị trường có thể khác nhau. Theo đề án tái cơ cấu SCIC được Chính phủ ban hành mới đây, bên cạnh việc duy trì doanh nghiệp 100% vốn nhà nước, nắm giữ CP dài hạn, góp vốn chi phối, sẽ thực hiện thoái vốn nhà nước tại hơn 370 doanh nghiệp.

Để đẩy nhanh việc thoái vốn, mới đây SCIC và Sở Giao dịch chứng khoán Hà Nội (HNX) đã ký bản ghi nhớ nhằm tăng cường hợp tác và trao đổi thông tin giữa 2 bên. HNX và SCIC sẽ phối hợp thực hiện đấu giá CP doanh nghiệp có vốn đầu tư của SCIC trên TTCK.

Theo ông Lại Văn Đạo, trên cơ sở Nghị định 151 và lộ trình tái cơ cấu, đối với các doanh nghiệp thuộc danh mục quản lý, SCIC sẽ tiếp tục đẩy mạnh hoạt động bán vốn tại doanh nghiệp hoạt động trong những ngành, lĩnh vực Nhà nước không cần nắm giữ, nhằm nhanh chóng tái cơ cấu vốn nhà nước, tập trung nguồn lực đầu tư vào các ngành, lĩnh vực then chốt của nền kinh tế. Việc tăng cường hợp tác giữa SCIC và HNX sẽ giúp việc thoái vốn của SCIC được triển khai tốt hơn, góp phần nâng cao hiệu quả quản lý vốn nhà nước tại doanh nghiệp có vốn đầu tư của SCIC.

Kỳ vọng lột xác SCIC?

Hoạt động theo quy định mới, SCIC sẽ có hàng loạt cơ chế bổ sung như bán vốn, lương thưởng… mang tính đặc thù so với trước đây. Đáng chú ý là quy định bên cạnh việc tiếp nhận và thực hiện quyền đại diện chủ sở hữu vốn nhà nước hiện hành, Nghị định đã bổ sung các đối tượng như tập đoàn kinh tế, tổng công ty và các trường hợp khác theo quyết định của Thủ tướng Chính phủ.

Bên cạnh đó, với những tháo gỡ trong việc thoái vốn, SCIC có thể sẽ thực hiện nhanh hơn việc bán vốn để từ đó tập trung giữ vốn tại doanh nghiệp lớn (khoảng 100 doanh nghiệp đến năm 2015). Cùng với việc cho phép được đầu tư trực tiếp hoặc gián tiếp ra nước ngoài; được thành lập, tham gia góp vốn thành lập công ty quản lý quỹ, quỹ đầu tư; tách bạch hoạt động đầu tư thông qua thành lập Công ty Đầu tư SCIC…  SCIC đang được kỳ vọng sẽ có nhiều thay đổi.

NĐ 151: Mở cơ chế cho siêu tổng công ty ảnh 1

Agifish An Giang đã từng bị hủy đấu giá do không có nhà đầu tư tham gia vì chào giá
quá cao so với giá thị trường (trong ảnh: chế biến cá tại Agifish An Giang).

Tuy nhiên, khi Nghị định 151 có hiệu lực, hoạt động của siêu tổng công ty này thay đổi ra sao vẫn là ẩn số. Chẳng hạn, dù có những điểm tương đồng với Temasek của Singapore về mô hình, nhưng quá trình hoạt động sẽ có một số điểm khác.

Đó là SCIC không hoàn toàn độc lập với Chính phủ, bộ, ngành như Temasek trong các quyết định đầu tư, khi còn có nhiệm vụ đầu tư theo chỉ định vì mục tiêu chính trị - xã hội. Sẽ có hàng loạt câu hỏi đặt ra sau đó: Điều gì sẽ xảy ra khi đầu tư của SCIC bị lỗ và ngân sách phải bù ai chịu trách nhiệm? Và việc này có sự tách bạch, rạch ròi với hoạt động đầu tư khác của SCIC?

Một điểm gây băn khoăn khác với hoạt động của SCIC là tính công khai, minh bạch. TTCK năm 2008 từng chứng kiến việc tham gia của SCIC khi giảm sâu. Việc can thiệp đó lỗ, lãi ra sao đến nay vẫn còn là ẩn số và cũng từng gây ra dư luận tiêu cực, bất lợi cho SCIC.

Theo Nghị định 151, SCIC được phép đầu tư thông qua việc mua, bán CP, trái phiếu và các công cụ tài chính khác. Trong khi các chính sách đang khuyến khích việc công khai, minh bạch, việc công bố báo cáo tài chính hàng năm của tổng công ty và các công ty thành viên có lẽ cũng là điều cần thiết, bởi có thêm sự giám sát từ xã hội để nâng cao trách nhiệm giải trình và quản lý của tổng công ty.

Cũng liên quan đến vấn đề này, tại Quyết định 151 về điều lệ và tổ chức hoạt động của SCIC, tổng công ty có trách nhiệm thực hiện báo cáo công khai, minh bạch về hoạt động kinh doanh và tài chính với các cấp có thẩm quyền theo quy định. Tuy nhiên, tại Nghị định 151, vấn đề này đã không còn được quy định trong một điều khoản cụ thể tương tự.

Quang Minh

Các tin, bài viết khác

Đọc nhiều nhất

Đường liên cảng Cái Mép - Thị Vải thi công chậm tiến độ và mới được kết nối tới chân công trình Cảng CMH. Ảnh: Minh Tuấn

Vừa thanh tra toàn diện, vừa thu hồi dự án?

(ĐTTCO) - Sau khi ĐTTC có bài phản ánh “Dự án Cảng Tổng hợp-Container Cái Mép Hạ: Nhiều dấu hiệu khuất tất”, ngày 8-12-2017, phóng viên ĐTTC đã liên hệ lãnh đạo tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu để làm rõ những khiếu nại của chủ đầu tư về việc tỉnh thu hồi dự án trái pháp luật và những bất cập, khó khăn, vướng mắc trong suốt quá trình thực hiện dự án.