Mô hình PPP: Khai thông nguồn vốn xã hội

Từ nay đến năm 2020, để đạt được tốc độ tăng trưởng kinh tế 7-8%, Việt Nam cần khoảng 150 tỷ USD đầu tư hạ tầng, trong đó tập trung vào giao thông, điện, nước, môi trường... Đây là số tiền lớn nếu chỉ trông cậy vào nguồn vốn truyền thống (ngân sách, trái phiếu, ODA…). Do đó, đa dạng các hình thức huy động vốn, trong đó hợp tác công - tư (PPP) được xem như giải pháp hiệu quả nhằm huy động nguồn lực tài chính và chuyên môn từ khu vực tư nhân.

Giảm sức ép ngân sách

PPP (Public - Private Partner) là hợp tác công - tư, theo đó cho phép tư nhân cùng tham gia đầu tư vào các dịch vụ hoặc công trình công cộng của Nhà nước.

Với mô hình PPP, Nhà nước sẽ thiết lập các tiêu chuẩn về cung cấp dịch vụ và tư nhân được khuyến khích tham gia bằng cơ chế thanh toán theo chất lượng dịch vụ.

Mô hình PPP: Khai thông nguồn vốn xã hội ảnh 1

Những công trình hạ tầng đang rất cần mô hình hợp tác công - tư.
(Trong ảnh: Hầm Kim Liên - Hà Nội). Ảnh: LÃ ANH

Đây là hình thức hợp tác tối ưu hóa hiệu quả đầu tư và cung cấp dịch vụ công cộng chất lượng cao, mang lại lợi ích cho cả Nhà nước và người dân vì tận dụng được nguồn lực tài chính và quản lý từ tư nhân, trong khi vẫn đảm bảo lợi ích cho người dân.

Theo GS. Fukunari Kimura, Trường Đại học Tổng hợp Keio (Nhật Bản), không chính phủ nào có thể kham nổi toàn bộ việc đầu tư cho hệ thống cơ sở hạ tầng. Ngược lại cũng không nhà đầu tư tư nhân nào có thể làm được việc này vì đây là lĩnh vực có hiệu quả kinh tế thấp và nhiều rủi ro.

Vì thế mô hình PPP đã ra đời. Nhật Bản là một trong những quốc gia ở châu Á phát triển mạnh mô hình này. Theo kinh nghiệm của Nhật Bản, có ít nhất 2 lĩnh vực mà mô hình PPP có thể phát huy hiệu quả: các dự án không thể hoặc khó áp dụng phương pháp cổ phần hóa và các dự án Nhà nước không thể tham gia trực tiếp.

Chính phủ đang cố gắng tạo điều kiện hành lang pháp lý để PPP phát triển. Chính phủ sẽ đầu tư bằng kinh phí để giải phóng mặt bằng, hỗ trợ vào những hạng mục quan trọng nhằm tạo điều kiện các nhà đầu tư trong nước, nước ngoài tham gia.

Ông VŨ VĂN NINH,
Bộ trưởng Bộ Tài chính 

Cụ thể, như các dự án về sản xuất và phân phối điện, đường cao tốc, giao thông đô thị, dịch vụ cảng… hiệu quả mô hình này đem lại là giảm chi phí, rủi ro và tạo ra môi trường cạnh tranh cao.

Về mặt tài chính, cơ cấu của một dự án đầu tư theo hình thức hợp tác công - tư thường là vốn của Nhà nước chiếm 30%, vốn khu vực tư chiếm 70% (trong đó khoảng 21% thuộc vốn chủ sở hữu và 49% còn lại thuộc vốn vay).

Với tính chất của các dự án đầu tư theo hình thức công - tư yêu cầu đối với các khoản vay lớn và lâu dài, được cung ứng bởi các ngân hàng thương mại hoặc thông qua phát hành trái phiếu. Về triển vọng của thị trường PPP thời gian tới, theo Bộ Kế hoạch - Đầu tư, trong 10 năm tới, thị trường PPP của Việt Nam sẽ có quy mô 70-80 tỷ USD.

Cơ hội lớn

Thứ trưởng Bộ Giao thông - Vận tải Trương Tấn Viên cho rằng khó khăn lớn nhất đối với ngành giao thông vận tải là ngân sách nhà nước hạn chế, không đủ để đầu tư các dự án; nguồn cung cấp tín dụng trong nước lãi suất cao, thời hạn ngắn, không phù hợp với các dự án lớn.

Chính vì vậy, PPP là hình thức đầu tư mới, phù hợp với các dự án cơ sở hạ tầng giao thông ở Việt Nam. Theo thống kê của Ngân hàng Thế giới, trong giai đoạn 1994-2009 ở nước ta đã có 32 dự án được thực hiện theo mô hình PPP với tổng mức vốn cam kết khoảng 6,7 tỷ USD.

Các nhà đầu tư từ Anh, cho rằng, để các nhà đầu tư trong và ngoài nước tham gia và hoạt động dài hạn, Chính phủ Việt Nam cần thiết giữ ổn định các chính sách và cơ chế ban đầu nhằm tạo lòng tin với các nhà đầu tư, tránh việc thay đổi gây cản trở đến nhà đầu tư như đã xảy ra tại một số nước trong khu vực.

Ông ALDERMAN MICHAEL BEAR,
Thị trưởng Khu tài chính London (Anh)

Sau khi Quyết định 71 (của Thủ tướng Chính phủ về việc ban hành Quy chế thí điểm đầu tư theo hình thức PPP) được ban hành và có hiệu lực, giới đầu tư trong và ngoài nước đang dồn mọi sự chú ý vào việc thí điểm PPP sắp tới.

Theo Bộ Kế hoạch - Đầu tư, hiện đã có 24 dự án có quy mô hàng chục nghìn tỷ đồng/dự án, như các dự án đường cao tốc Ninh Bình - Thanh Hóa, vốn đầu tư 33.000 tỷ đồng; Nghi Sơn (Thanh Hóa) - Bãi Vọt: 23.000 tỷ đồng; Cam Lộ - La Sơn: 16.000 tỷ đồng; Dầu Giây - Liên Khương: 48.300 tỷ đồng; Hạ Long - Móng Cái: 25.000 tỷ đồng… đã được gửi đến đề xuất tham gia thí điểm theo mô hình PPP.

Ở một lĩnh vực hấp dẫn là điện, theo Thứ trưởng Bộ Công Thương Hoàng Quốc Vượng, tốc độ tăng trưởng nguồn điện giai đoạn 2011-2015 khoảng 14,1-16% và giai đoạn 2016-2020 khoảng 11,3-11,6%. Do vậy, dự kiến, từ năm 2011 đến năm 2020 Việt Nam cần đầu tư, xây dựng các nhà máy điện mới với tổng công suất khoảng trên 50.000MW.

Để huy động vốn đầu tư các nhà máy điện, Bộ Công Thương đang xây dựng danh mục các dự án đầu tư theo hình thức PPP vào ngành điện, như nhiệt điện than Sông Hậu 1 (Hậu Giang); nhiệt điện Quảng Trị, nhiệt điện Quỳnh Lập (Nghệ An).

Minh bạch rủi ro, cơ hội

Tuy được nhìn nhận là tiềm năng nhưng theo ông Konishi, Giám đốc Ngân hàng Phát triển châu Á (ADB) tại Việt Nam, dù cố gắng theo đuổi các dự án nhưng đến nay ADB vẫn chưa có được dự án PPP nào. Nguyên nhân là phải đề xuất trực tiếp với Chính phủ sau đó chờ Chính phủ quyết định khiến các các nhà đầu tư e ngại.

Chẳng hạn, trong một dự án xây đường, Chính phủ là người quy định phí cầu đường nên nhà đầu tư sẽ thấy không hợp lý. Trong khi đó, các dự án đầu tư cho cơ sở hạ tầng phải mất 20-30 năm mới bắt đầu thu lợi nhuận, trong khi giá dịch vụ tiện ích ở mức thấp.

Theo ông Nicolas Renard, chuyên gia đến từ Tập đoàn Veolia (Pháp) - doanh nghiệp có nhiều dự án đầu tư theo mô hình PPP tại nhiều nước - để mô hình PPP thành công, cần có những khung pháp lý đủ rộng. Thực tế trong thời gian thực hiện một dự án cơ sở hạ tầng, các nhà đầu tư tư nhân phải đối mặt với nhiều rủi ro trong đấu thầu, đàm phán, thi công và rủi ro từ Chính phủ.

Nếu được thực hiện đúng trong khuôn khổ PPP, khả năng sẽ giảm bớt rủi ro, đặc biệt trong các giai đoạn đầu, sàng lọc các dự án không phù hợp và chú trọng hơn vào các dự án chất lượng cao; đặc biệt các dự án phục vụ trực tiếp cho tốc độ đô thị hóa, quy mô dân số và mật độ xây dựng phát triển mạnh như các đô thị ở Việt Nam hiện nay.

Nhìn nhận các dự án đầu tư theo hình thức công - tư hấp dẫn các doanh nghiệp do Nhà nước cam kết thể chế dự án, bảo lãnh và xúc tiến khả thi cho dự án, song bà Thái Thanh Hải, Phó Tổng giám đốc Phụ trách dịch vụ tư vấn kinh doanh, Công ty TNHH Deloitte Việt Nam, cho rằng những quan ngại của các doanh nghiệp khi tham gia đầu tư theo hình thức hợp tác công - tư trước hết liên quan đến tính đầy đủ và minh bạch của cơ chế thu hút và thực hiện các dự án, khả năng tiếp cận thông tin và khả năng tiếp cận tín dụng.

Việc phân bổ và chia sẻ rủi ro cho các đối tác cũng là một vấn đề cần quan tâm rút kinh nghiệm từ một số dự án BOT chậm trễ trong triển khai, thậm chí không thể triển khai được bởi các bất đồng phát sinh do hợp đồng thiếu chặt chẽ. Bên cạnh đó, một dự án có hiệu quả tài chính thấp hoặc nhiều rủi ro, trở ngại trong quá trình thực hiện không thể thu hút các nhà đầu tư cũng như các nhà cung ứng tín dụng.

Cũng theo bà Hải, để đảm bảo thành công của các dự án đầu tư theo hình thức PPP, đặc biệt trong giai đoạn thí điểm ở Việt Nam, cần có sự tham gia sâu sát của các cơ quan chính phủ trong suốt quá trình thực hiện dự án thể hiện từ khâu thiết kế, thẩm định để đảm bảo dự án có tính khả thi và đủ độ hấp dẫn đối với các nhà đầu tư và các nhà cung ứng tín dụng, xác định cơ cấu tài trợ vốn hợp lý, và khung hợp đồng, hồ sơ pháp lý rõ ràng và đầy đủ cũng là một điều kiện cần để đảm bảo thành công của dự án bên cạnh quá trình đấu thầu và lựa chọn nhà đầu tư hợp lý cũng như sự giám sát của Chính phủ đối với quá trình thực hiện, vận hành và chuyển giao dự án.

Ông Nguyễn Văn Tứ, Phó Giám đốc Sở Kế hoạch - Đầu tư Hà Nội, nhìn nhận, PPP tạo sự bình đẳng giữa Nhà nước và nhà đầu tư tư nhân chính vì thế một khung pháp lý chặt chẽ trong việc kiểm tra, giám sát cũng cần hoàn thiện.

Nếu hình thức PPP được thực hiện phải thể hiện sự ưu việt hơn các hình thức khác và có được những giám sát chặt chẽ về năng lực tài chính, kinh nghiệm... của những nhà đầu tư tư nhân.

-------------

> Thúc đẩy phát triển mô hình mới

QUANG MINH - TUẤN NGỌC

Các tin, bài viết khác

Đọc nhiều nhất

Đầu tư vô bổ, lãng phí nguồn lực

Đầu tư vô bổ, lãng phí nguồn lực

(ĐTTCO) - Vừa qua, UBND TP Hà Nội đã thông tin về việc sẽ xây dựng dự án Nhà hát Hoa Sen sức chứa 2.000 chỗ ngồi bên trong, khu vực xung quanh nhà hát có thể chứa khoảng 25.000 người vào vui chơi hàng ngày.